Γιώργος Παγουλάτος*

Ζούμε ήδη, κατά τους ειδικούς, τη μεγαλύτερη παγκόσμια πανδημία μετά την ισπανική γρίπη του 1918 και τη χειρότερη οικονομική κρίση μετά τη Μεγάλη Υφεση του ’30. Δύσκολο να πετύχεις τέτοιο συνδυασμό, ιδίως εάν μόλις αποφοίτησες από την αμέσως προηγούμενη βαθύτερη ύφεση της μεταπολεμικής περιόδου.

Ποια θα είναι η μορφή της κοινωνίας –και του κόσμου– όταν τα μέτρα περιορισμού χαλαρώσουν και, σιγά σιγά, σαν ερημίτες που νοστάλγησαν το φως, αρχίζουμε όλοι να βγαίνουμε από τα σπίτια μας;

H απειλή πανδημίας από την ταχύτατη διασπορά του κορωνοϊού προσφέρει ένα φρέσκο παράδειγμα του τι μπορεί να πάει στραβά στον σύγχρονο κόσμο της αλληλεξάρτησης. Στην άλλοτε δημοφιλή θεωρία του χάους, το φτερούγισμα της πεταλούδας στη Βραζιλία προκαλεί καταιγίδα στο Τέξας. Εδώ η πιθανολογούμενη βρώση νυχτερίδας στη Γουχάν προκαλεί νεκρούς στο Ιράν, κατάρρευση της Γουόλ Στριτ και πανικό στα νοσοκομεία της Δύσης.

Το μεταναστευτικό είναι μια πρόκληση εμβέλειας, που ξεπερνά τα εκατομμύρια των προσφύγων της Συρίας, της Λιβύης, του Ιράκ, του Αφγανιστάν. Δεν είναι μόνο οι άφρονες στρατιωτικές επεμβάσεις στη Μέση Ανατολή, που, ελλείψει σχεδίου επόμενης μέρας, παρήγαγαν εκατομμύρια τζιχαντιστών και δυστυχισμένων. 

Οι πόροι της ευεργεσίας είναι πολύτιμοι για να παραμένει η χώρα ενεργή στον διεθνή διάλογο.

Τα μεσάνυχτα της 31ης Ιανουαρίου, η 47ετής συμμετοχή της Βρετανίας στο μεγαλύτερο επίτευγμα της μεταπολεμικής Ευρώπης τερματίστηκε, όχι με κρότο αλλά μάλλον με έναν λυγμό. Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το σκωτσέζικο τραγούδι του αποχαιρετισμού μετατράπηκε για την περίσταση σε ύμνο ευρωπαϊκής αλληλεγγύης.

Η Ευρώπη μιλάει πολλές γλώσσες, αλλά η γλώσσα της παγκόσμιας ισχύος δεν είναι μία από αυτές. Χειρότερα από πολιτική αδυναμία, αυτό συνιστά ιστορική αμέλεια.

Η χώρα μπαίνει στη νέα χρονιά με ορισμένα πολύτιμα κεκτημένα της δύσκολης δεκαετίας που έκλεισε. Ξεχωρίζω τέσσερα, ξεκινώντας από το λιγότερο προφανές.

Κεντρική ειρωνεία της εποχής είναι η εξής: ΗΠΑ και Βρετανία, τις προηγούμενες δεκαετίες κατηγορήθηκαν ότι έφτιαξαν μια διεθνή τάξη στα μέτρα τους. Το μεταπολεμικό δυτικό σύστημα κυβερνήθηκε από τους διεθνείς θεσμούς και οργανισμούς που δημιούργησαν (από το Μπρέτον Γουντς μέχρι το ΝΑΤΟ). Οι ηττημένοι του πολέμου, Γερμανία και Ιαπωνία, ανασυγκροτήθηκαν υπό την αμερικανική κηδεμονία.

Συχνά ο κουρνιαχτός της επικαιρότητας και η πολιτική μας μεροληψία σκεπάζουν τη μεγάλη εικόνα των πραγμάτων. Τι θα έβλεπε άραγε ένας ξένος απέξω, κοιτώντας την Ελλάδα από απόσταση;

Σοφά ο τίτλος του χαρτοφυλακίου του Ελληνα επιτρόπου Μαργαρίτη Σχοινά μετονομάστηκε σε «προώθηση» αντί της «προστασίας» του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής. Η διαφορά είναι ανεπαίσθητη, κι η αντίδραση του μπλοκ της πολιτικής ορθότητας ήταν μάλλον υπερβολική. Ομως, η ανησυχία ότι η αρχική διατύπωση θα μπορούσε να παραπέμπει σε μια «Ευρώπη-φρούριο» και να εκληφθεί ως παραχώρηση στους ξενοφοβικούς λαϊκιστές, καθιστούσε την προσαρμογή αναγκαία.

Η ιστορία της εξωτερικής πολιτικής της χώρας μας είναι μια λιτανεία στρατηγικών επιτυχιών και χαμένων ευκαιριών. Το ίδιο ισχύει και για την εξωτερική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Οι δικές μας αποτυχίες πηγάζουν από τον τοξικό συνδυασμό λαϊκισμού και φόβου του πολιτικού κόστους. Οι αποτυχίες της Ευρωπαϊκής Ενωσης συνιστούν συνήθως αποτέλεσμα απόκλισης εθνικών συμφερόντων μεταξύ των μελών της.