Για μια χώρα δεύτερης ταχύτητας σε οικονομικό και ποδοσφαιρικό επίπεδο, μοιάζει με παράσημο στο πέτο η απόφαση της FIFA να της αναθέσει για τρίτη φορά μέσα σε έξι δεκαετίες τη διοργάνωση ενός Παγκοσμίου Κυπέλλου.
Αυτή τη φορά το Μεξικό δεν θα σηκώσει μόνο του όλο το βάρος, όπως είχε συμβεί το 1970 και το 1986 όταν είχε αναλάβει εξ ολοκλήρου τη διοργάνωση, αλλά θα το μοιραστεί με τον Καναδά και τις ΗΠΑ, που ως υπερδύναμη θα έχουν τη «μερίδα του λέοντος»: Από τα προημιτελικά και μετά, όλα τα παιχνίδια του Μουντιάλ θα διεξαχθούν αποκλειστικά επί αμερικανικού εδάφους, με το Μεξικό και τον Καναδά να φιλοξενούν μόνο αγώνες της φάσης των ομίλων, έως και τη φάση των 16.
Η εμπιστοσύνη της διεθνούς ομοσπονδίας σε μια χώρα που ούτε πολύ βαθιά τσέπη έχει για να στηρίξει με άνεση μια τόσο απαιτητική διοργάνωση ούτε και θεωρείται ποδοσφαιρική υπερδύναμη διαχρονικά για να κερδίζει τέτοια προνόμια, αποδεικνύουν τη μεγάλη διείσδυση του ποδοσφαίρου στη μεξικανική κοινωνία και τον βαθμό αφοσίωσης των φιλάθλων σ’ αυτό.
Το Μεξικό έχει… εθισμό στη «στρογγυλή θεά», σε σημείο να ξεφεύγει πολύ συχνά η κατάσταση από τα φυσιολογικά όρια της αντιπαλότητας και να δημιουργεί πολεμικές συνθήκες εντός και εκτός των γηπέδων. Αν μη τι άλλο, το θερμό ταμπεραμέντο των Μεξικανών φιλάθλων ηλεκτρίζει την ατμόσφαιρα και τα ποδοσφαιρικά παιχνίδια ξεσηκώνουν τις τοπικές κοινωνίες, σαν να σημαίνουν κάτι πολύ περισσότερο από μια νίκη, μια ήττα ή τη μοιρασιά των βαθμών.
Η διείσδυση του ποδοσφαίρου στο Μεξικό έγινε ασυνήθιστα νωρίς σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες που βρίσκονται μακριά από την Ευρώπη, ειδικά όταν υπάρχουν ωκεανοί για να διαχωρίζουν δύο εντελώς διαφορετικούς και πολύ μακρινούς κόσμους. Παρά τις δυσκολίες και τα πενιχρά μέσα της εποχής, ο Ατλαντικός δεν αποδείχθηκε αξεπέραστο εμπόδιο για να ριζώσει το μικρόβιο του ποδοσφαίρου σε μια τόσο μακρινή χώρα, με εντελώς διαφορετική κουλτούρα και μικρή αθλητική παράδοση έως τότε, τουλάχιστον όσον αφορά τα αθλήματα που κυριαρχούσαν εκείνη την εποχή.
Το πώς έφτασε τελικά το ποδόσφαιρο στο Μεξικό μπορεί να το αντιληφθεί κανείς εάν παρακολουθήσει ένα παιχνίδι στο «Estadio Hidalgo», ένα σχετικά μικρό και σύγχρονο γήπεδο στην πόλη Πατσούκα, όπου εδρεύει η ομώνυμη ομάδα, ίσως η πιο ιστορική ολόκληρης της χώρας.
Οι σχεδόν 26.000 θέσεις του είναι πάντα γεμάτες σε κάθε παιχνίδι, ενώ οι φίλαθλοι κάνουν μια ιεροτελεστία για να τιμήσουν τις ρίζες τους και να διατηρήσουν ζωντανή τη μνήμη: ξεδιπλώνουν ένα τεράστιο tifo (κάτι σαν πανό) με τη μορφή ενός ανθρακωρύχου που στο ένα του χέρι κρατά μια αξίνα και στο άλλο ένα γλυκό, με έντονα τσαλακωμένη άκρη. Ο ανθρακωρύχος πλαισιώνεται από δύο ίδιες σημαίες, μαύρες με έναν έντονο λευκό σταυρό.
Η σημαία αυτή δεν είναι μεξικάνικη αλλά αγγλική. Οσοι έχουν ταξιδέψει στην Κορνουάλη, τη νοτιότερη κομητεία του Ηνωμένου Βασιλείου στη δυτική πλευρά του Νησιού, θα αναγνωρίσουν σ’ αυτό το πανό την Cornish Flag, τη σημαία της Κορνουάλης, γνωστή και ως Saint Piran’s Flag (Σημαία του Αγίου Πιράν).
Σύμφωνα με την παράδοση, το μαύρο φόντο συμβολίζει τον μαύρο κασσίτερο που με την εξόρυξή του έδωσε ζωή στην περιοχή. Ο λευκός σταυρός δεν έχει θρησκευτικό χαρακτήρα, όπως εύκολα θα μπορούσε να υποθέσει κανείς, αλλά συμβολίζει τον λευκό (καθαρό) κασσίτερο που σύμφωνα με τους θρύλους ανακαλύφθηκε από τον Αγιο Πιράν, προστάτη άγιο των μεταλλωρύχων στην ευρύτερη περιοχή της Κορνουάλης.
Η διαχρονική και διατλαντική σύνδεση μεταξύ Ιντάλγκο και Κορνουάλης ξεκινά δύο αιώνες πιο πριν, από το 1824, όταν μετά τον δεκαετή πόλεμο με την Ισπανία, που οδήγησε στην ανεξαρτητοποίηση του Μεξικού από τη «μητέρα» Μαδρίτη, οι βασικές υποδομές της χώρας είχαν καταστραφεί. Ο μεταλλευτικός τομέας που ήταν έως τότε η «ναυαρχίδα» της ανάπτυξης και θεμέλιο για την οικονομική επιτυχία του Μεξικού είχε καταρρεύσει, με την κατάσταση να είναι δυσοίωνη και απελπιστική.
Ως συνήθως, εκεί που οι πολλοί βλέπουν μόνο την καταστροφή, κάποιοι λίγοι βλέπουν μια μεγάλη ευκαιρία. Ενας έμπειρος μηχανικός μεταλλίων ονόματι Τζον Τέιλορ, που είχε δημιουργήσει μια σημαντική περιουσία αγοράζοντας έναντι πινακίου φακής μια σειρά από κατεστραμμένα και πλημμυρισμένα ορυχεία στην Κορνουάλη, αποφάσισε να ρισκάρει με τον ίδιο τρόπο και στο Μεξικό. Αγόρασε τα ορυχεία του Ρεάλ ντελ Μόντε, που βρίσκονταν σε φάση κατάρρευσης, και επένδυσε ένα σημαντικό ποσό για να τα ξανακάνει βιώσιμα και κερδοφόρα, πάνω στα χνάρια που είχε ακολουθήσει και στην Κορνουάλη.
Αν και τις χώριζε ένας τεράστιος ωκεανός και χιλιάδες μίλια απόστασης, οι δύο τόσο μακρινές περιοχές συνδέθηκαν με έναν μοναδικό τρόπο για πολλές δεκαετίες. Χιλιάδες μεταλλωρύχοι από την Κορνουάλη αποφάσισαν να μεταναστεύσουν στο Μεξικό, για να στηρίξουν με την τεχνογνωσία τους την προσπάθεια του Τέιλορ και να επωφεληθούν οικονομικά από την ευκαιρία που τους παρουσιαζόταν. Για τους περισσότερους απ’ αυτούς, το εισιτήριο ήταν χωρίς επιστροφή. Πήραν μαζί τους τις οικογένειές τους και με τα χρόνια ρίζωσαν εκεί, χωρίς να επιστρέψουν στην πατρίδα τους παρά μόνο ως επισκέπτες.
Μαζί με τις οικογένειές τους, οι μετανάστες από την Κορνουάλη έφεραν στο Μεξικό και τον τρόπο ζωής τους, τις συνήθειες, τις παραδόσεις και τα χόμπι τους. Ηταν άνθρωποι με αθλητική κουλτούρα που δεν υπήρχε ανεπτυγμένη στη νέα τους πατρίδα και άρχισαν να καλλιεργούν τα σπορ, με έμφαση για πολλά χρόνια στο κρίκετ. Στα τέλη της δεκαετίας του 1850, πολύ πριν το ποδόσφαιρο αποκτήσει υπόσταση, οργάνωση και καθορισμένους κανονισμούς στη μητέρα Αγγλία, ο μεγιστάνας των μεταλλείων, Φρανκ Ρουλ, με καταγωγή από την Κορνουάλη, ίδρυσε την πρώτη ομάδα κρίκετ στην Πατσούκα.
Από συλλόγους κρίκετ
Οπως συνέβη αργότερα και σε άλλες περιοχές του Μεξικού, ο σύλλογος αυτός ήταν ο πρόγονος του ποδοσφαίρου στη χώρα. Στην πλειονότητά τους, οι ποδοσφαιρικές ομάδες στο Μεξικό προέκυψαν μέσα από τους συλλόγους κρίκετ, με τους αθλητές-μεταλλωρύχους να ασχολούνται αρχικά μ’ αυτό το ιδιαίτερο άθλημα, αλλά να γοητεύονται στη συνέχεια από το ποδόσφαιρο που έφεραν ως σπορ από την Κορνουάλη οι νέες γενιές μεταναστών. Εξελίχθηκαν έτσι στους πρώτους ποδοσφαιριστές της χώρας.
Η πρώτη αναφορά σε ποδοσφαιρική ομάδα στο Μεξικό ήταν ένα άρθρο σε τοπική εφημερίδα στην Πατσούκα το 1892, που μιλούσε για τη γέννηση μιας νέας ομάδας ύστερα από μια διάσπαση σε έναν τοπικό σύλλογο. Προέκυψε μια ρήξη μεταξύ των μεταλλωρύχων των ορυχείων της Πατσούκα με τους «άντρες του βουνού» που δούλευαν στα ορυχεία του Ρεάλ ντε Μόντε, με συνέπεια τη διάσπαση και τη γέννηση μιας νέας, ανεξάρτητης, ομάδας. Τυπική η συμπεριφορά αυτή, μια και οι άνδρες της Κορνουάλης είναι γνωστό ότι… λατρεύουν τα σχίσματα και οι μεταξύ τους έριδες αποτελούν κομμάτι της καθημερινότητας τους.
Με πρωτοβουλία του Φρανκ Ρουλ, πάρθηκε η απόφαση να συγχωνευθούν η ομάδα κρίκετ της Πατσούκα, ο ομώνυμος ποδοσφαιρικός όμιλος και η ομάδα κρίκετ Βελάσκο, ώστε να δημιουργηθεί ένας πολύ πιο ισχυρός σύλλογος. Γεννήθηκε έτσι ο Αθλητικός Ομιλος Πατσούκα, στον οποίο ο Ρουλ δώρισε μια μεγάλη έκταση κοντά στη χασιέντα του, με αυστηρή προϋπόθεση να μη γίνονται αγώνες τις Κυριακές λόγω των θρησκευτικών πεποιθήσεών του. Οι παίκτες του κρίκετ εξελίχθηκαν σύντομα σε ποδοσφαιριστές και έτσι η Πατσούκα αναγνωρίζεται ως η πρώτη ποδοσφαιρική ομάδα του Μεξικού, παρότι η Ορισάμπα της Βέρα Κρουζ αμφισβητεί τα πρωτεία της και θεωρεί ότι ήταν αυτή ο πρώτος μεξικανικός σύλλογος ποδοσφαίρου.
Αυτές οι δύο ομάδες μαζί με άλλες τρεις που τις ακολούθησαν σε ένα παράτολμο εγχείρημα ήταν η βάση του πρώτου αναγνωρισμένου πρωταθλήματος στο Μεξικό, της Liga Mexicana de Football Amateur Association. Το πρώτο επίσημο πρωτάθλημα το κατέκτησε η Ορισάμπα, ενώ η Πατσούκα κέρδισε το πρώτο δικό της τρία χρόνια αργότερα, το 1905.
Το ποδόσφαιρο δεν ήταν αποκλειστικό προνόμιο μόνο των ανδρών που δούλευαν στα ορυχεία. Το ίδιο πάθος μ’ αυτούς το είχαν και οι γυναίκες τους. Εχοντας γνώση του σπορ από την Κορνουάλη, εξελίχθηκαν σε αναπόσπαστο κομμάτι της ανάπτυξής του στο Μεξικό, με την καθημερινή παρουσία τους στις προπονήσεις και στους αγώνες. Το τσαλακωμένο στις άκρες του γλυκό που υπάρχει στο πανό – σύμβολο της Πατσούκα, δεν ήταν άλλο από τις παραδοσιακές πίτες που έφτιαχναν οι γυναίκες για τους ανθρακωρύχους.
Η παχιά κρούστα τους λειτουργούσε σαν λαβή για να τις πιάνουν με τα λερωμένα χέρια τους και η ζύμη τους ήταν αρκετά ανθεκτική για να μη διαλυθεί τις (συχνές) φορές που τους έπεφτε από τα χέρια όταν προσπαθούσαν να τις απολαύσουν στα διαλείμματα της σκληρής δουλειάς τους στα ορυχεία.
Οι πίτες αυτές ήταν αναπόσπαστο κομμάτι του παιχνιδιού, πρώτα στο κρίκετ και μετά στο ποδόσφαιρο. Οι γυναίκες συνήθιζαν να πηγαίνουν στους αγώνες στα χρώματα της ομάδας και με το σφύριγμα της λήξης να ανοίγουν το καλαθάκι τους και να μοιράζονται τις πίτες τους με τους παίκτες και τους άλλους φιλάθλους.
Αν και Αγγλοι, οι μετανάστες από την Κορνουάλη σύντομα ενσωματώθηκαν στην τοπική κοινωνία και τα ισπανικά έγιναν η βασική γλώσσα τους. Μπολιάστηκαν με τις τοπικές συνήθειες κι όταν κάποιοι απ’ αυτούς επέστρεφαν στην Κορνουάλη είτε περιστασιακά είτε για μόνιμη εγκατάσταση, μετέφεραν και τις συνήθειες από τη δεύτερη πατρίδα τους. Μιλούσαν μεταξύ τους περισσότερο στα ισπανικά παρά στα αγγλικά, έτρωγαν απαραίτητα ψωμί σε κάθε γεύμα, κάτι που είναι αυτονόητο στο Μεξικό αλλά όχι και στην Αγγλία, ενώ συνόδευαν τα πάντα με πικάντικη σκόνη καγιέν, συνήθειες εντελώς άγνωστες στον τόπο καταγωγής τους.
Πώς έσπασε το ταμπού
Τα πρώτα χρόνια, αγωνίζονταν στις ομάδες αυτές μόνο οι μετανάστες ανθρακωρύχοι από την Κορνουάλη. Ο πρώτος Μεξικανός που έσπασε τις απαγορεύσεις και έπαιξε ποδόσφαιρο στην Πατσούκα ήταν το 1908 ο Δαβίδ Ισλας, ύστερα από πρόσκληση και παρότρυνση ενός ανθρακωρύχου από την Κορνουάλη, ονόματι Αλφ Κρόουλ, ο οποίος έμεινε στην ιστορία γι’ αυτήν του την κίνηση και όχι για την παρουσία του στην Πατσούκα πρώτα ως παίκτης και μετά ως προπονητής.
Σε κλειστές κοινωνίες με πολλά ταμπού και κοινωνικούς διαχωρισμούς, ήταν απαγορευτικό εκείνη την εποχή να γίνει δεκτός σε μια ποδοσφαιρική ομάδα ένας βέρος Μεξικάνος. Το προνόμιο αυτό το είχαν μόνο όσοι είχαν ευρωπαϊκές ρίζες και χρειάστηκε μεγάλος αγώνας από τον Κρόουλ για να σπάσουν οι απαγορεύσεις και να μπουν οι Μεξικάνοι στο άθλημα, γι’ αυτό και θεωρείται έως σήμερα «ο πιο διάσημος γιος της Κορνουάλης – Πατσούκα όσον αφορά το ποδόσφαιρο».
Η Μεξικανική Επανάσταση στις αρχές της δεκαετίας του 1920 παραλίγο να αποδειχθεί η «ταφόπλακα» του ποδοσφαίρου στην Πατσούκα. Λόγω των συγκρούσεων, πολλοί εγκατέλειψαν τον τόπο τους και ο σύλλογος, αφού έχασε αρχικά πολλούς από τους παίκτες του, ουσιαστικά διαλύθηκε το 1922 όταν έπαιξε στο τελευταίο τουρνουά της επονομαζόμενης «ερασιτεχνικής εποχής» του ποδοσφαίρου στο Μεξικό.
Η Πατσούκα έμεινε σωματείο-σφραγίδα για σχεδόν 30 χρόνια, μέχρι να γίνει η πρώτη (και αποτυχημένη) προσπάθεια ανασύστασής του το 1950. Η δεύτερη έγινε το 1960, και αυτή τη φορά αποδείχθηκε επιτυχημένη. Η Πατσούκα αναγεννήθηκε και ξαναπήρε ηγετική μορφή στα ποδοσφαιρικά δρώμενα της χώρας, όντας μια από τις πλέον δημοφιλείς ομάδες, με 7 πρωταθλήματα και αρκετές άλλες επιτυχίες, όπως η κατάκτηση του Copa Sudamericana το 2006.
Οι τωρινοί οπαδοί της Πατσούκα δηλώνουν πολύ υπερήφανοι για την ποδοσφαιρική καταγωγή τους και δηλώνουν με κάθε τρόπο ότι η ομάδα τους ιδρύθηκε από ανθρακωρύχους που ήλθαν από τη μακρινή Κορνουάλη. Το παρατσούκλι της ομάδας είναι «Los Tuzos», ένα είδος τρωκτικού (γεωμυίδα– γκοφέρ) που σκάβει ασταμάτητα μέσα στη γη στη Νότια και την Κεντρική Αμερική, όπως έσκαβαν οι μεταλλωρύχοι από την Κορνουάλη, κρατώντας «ζωντανή» όλη την ευρύτερη περιοχή. Εχουν μότο τη φράση «όλα είναι tuzo, μέρος αυτού που είμαστε» και προσθέτουν το πρόθεμα tuzo σχεδόν στα πάντα γύρω από την ομάδα, όπως, για παράδειγμα, το πούλμαν της που το λένε «Tuzobus».
Οι πίτες ή πάστες όπως τις αποκαλούν στην Πατσούκα είναι κι αυτές κομμάτι της κληρονομιάς τους. Πωλούνται κατά χιλιάδες σε κάθε αγώνα της ομάδας, ενώ υπάρχουν πολλά παραδοσιακά καταστήματα που τις πωλούν καθημερινά στην Πατσούκα και στο Ρεάλ ντελ Μόντε, όλα ντυμένα στα χρώματα της Κορνουάλης. Η συνταγή είναι η ίδια μ’ αυτήν που έφεραν οι γυναίκες των μεταλλωρύχων από την Κορνουάλη πριν από δύο αιώνες, με μόνη διαφορά ότι εκτός από βοδινό κρέας και λαχανικά περιέχουν και καυτερό μεξικάνικο τσίλι. Είναι το πιο παραδοσιακό πιάτο στην Πατσούκα, απόλυτα δεμένο με το ποδόσφαιρο και συνδέουν με έναν μοναδικό τρόπο δύο πολύ μακρινές περιοχές δύο εντελώς διαφορετικών κόσμων, με κοινό χαρακτηριστικό, όμως, ότι λατρεύουν και οι δύο το ποδόσφαιρο!
