Ο Μάκης Χαμαλίδης γνωρίζει καλά ότι το βάρος των προσδοκιών μπορεί να αποδειχθεί δυσβάστακτο ακόμη και για τον πιο άρτια προπονημένο πρωταθλητή, ειδικά όταν αγωνίζεται μπροστά στο διψασμένο για μετάλλια κοινό της πατρίδας του. «Το “θέλω να κερδίσω και να διακριθώ” μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε “πρέπει να κερδίσω”», λέει ο αθλητικός ψυχολόγος της γαλλικής ολυμπιακής αποστολής. «Η νίκη, όμως, δεν είναι υποχρέωση. Αλλωστε δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι θα έρθει στο τέλος της διαδρομής το επιθυμητό αποτέλεσμα. Γιατί ο αθλητισμός είναι όπως η ίδια η ζωή, απρόβλεπτος».
Γεννήθηκε στη Γερμανία και επί τρεις δεκαετίες εργάζεται ως αθλητικός ψυχολόγος στη Γαλλία. Εχει συμβουλεύσει, μεταξύ άλλων, αθλητές του τένις, του γκολφ, της κολύμβησης, του βόλεϊ και της ποδοσφαιρικής ομάδας Μονακό. Αυτή την περίοδο είναι ένας εκ των τριών ψυχολόγων της γαλλικής αποστολής στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού. Βρίσκονται καθημερινά στο Ολυμπιακό Χωριό για να συνδράμουν εάν υπάρξει ανάγκη, να αποφορτίσουν κάποιον αγχωμένο αθλητή, ή προπονητή, να διαχειριστούν περιστατικά ψυχικής εξουθένωσης έπειτα από έναν τραυματισμό ή μια αποτυχία.
Διαχείριση κρίσεων
«Αποστολή μας είναι να εγγυηθούμε ένα πλαίσιο παρέμβασης και διαχείρισης κρίσεων για την ψυχική υγεία των διαπιστευμένων προσώπων από τη στιγμή της εισόδου τους έως τη στιγμή της αποχώρησής τους από το Ολυμπιακό Χωριό», λέει σε τηλεφωνική επικοινωνία με την «Κ». «Παρέχουμε μια διακριτική και ευέλικτη υπηρεσία για να διασφαλιστεί ότι οι Αγώνες βιώνονται υπό τις καλύτερες δυνατές συνθήκες».
Ο κ. Χαμαλίδης παρακολουθεί αθλητές που μετέχουν σε Ολυμπιακούς Αγώνες από το 1996 στην Ατλάντα. Τα τελευταία χρόνια συνεργάζεται σε ομαδικές συνεδρίες με τη Γαλλίδα πρώην πρωταθλήτρια του στίβου Μαρί Ζοσέ Περέκ, η οποία είχε κατακτήσει τρία χρυσά ολυμπιακά μετάλλια, δύο στην απόσταση των 400 μέτρων και ένα στα 200 μέτρα.
«Πρέπει να βλέπουμε τους αθλητές ολιστικά, ως ανθρώπους, όχι ως μηχανές παραγωγής επιδόσεων και κατάκτησης μεταλλίων».
Τα ζητήματα ψυχικής υγείας δεν βρίσκονταν πάντοτε στο προσκήνιο του πρωταθλητισμού. Η εξωτερίκευση φόβων και αγωνιών μπορεί να εκλαμβανόταν ως ένδειξη αδυναμίας. Υπήρχε το ρίσκο του στίγματος και η λανθασμένη σε πολλούς αντίληψη ότι οι αθλητές υψηλού επιπέδου είναι άτρωτοι. Αυτό άρχισε να αλλάζει τα τελευταία χρόνια, όταν ορισμένοι ολυμπιονίκες μίλησαν ανοιχτά για τη μάχη τους με το παραλυτικό άγχος και την κατάθλιψη.
Επισημαίνει ότι με αφορμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού έγινε στη Γαλλία το προηγούμενο διάστημα μια συστηματική προσπάθεια ανάδειξης των ζητημάτων ψυχικής υγείας στον αθλητισμό. Εκπαιδεύτηκαν προπονητές για το πώς πρέπει να προσεγγίζουν τους αθλητές τους, καθώς και για το κατάλληλο λεξιλόγιο που πρέπει να χρησιμοποιούν. «Πρέπει να τους βλέπουν ολιστικά, ως ανθρώπους, όχι ως μηχανές παραγωγής επιδόσεων και κατάκτησης μεταλλίων. Ο αθλητής σαφώς και πρέπει να είναι αφοσιωμένος σε αυτό που κάνει, αλλά δεν σημαίνει ότι δεν έχει και άλλους ρόλους στη ζωή πέρα από το αγώνισμά του», λέει στην «Κ» ο ψυχολόγος της γαλλικής ολυμπιακής αποστολής.
Ακριβείς διατυπώσεις
Οπως παρατηρεί, σε αρκετές περιπτώσεις ακόμη και σήμερα, παρά την ανάδειξη των ζητημάτων ψυχικής υγείας, η προσέγγιση μπορεί να γίνεται απλοϊκά. «Είναι της μόδας να λέμε σε κάποιον να είναι χαλαρός, να μην πιεστεί, να απολαύσει τη διαδικασία», δηλώνει. «Ο πρωταθλητισμός, όμως, δεν εξασφαλίζει αυτή την αίσθηση της ισορροπίας. Είσαι ταγμένος σε μια αποστολή, πρέπει να πιεστείς και να καλλιεργήσεις το ταλέντο σου. Γι’ αυτό χρειάζεται να υπάρχει και ένα ψυχολογικό πλάνο. Οπως δίνουν έμφαση στη διατροφή, στον ύπνο και στην τεχνική τους, οι αθλητές και οι προπονητές πρέπει να προσεγγίσουν με την ίδια ακρίβεια και το ψυχολογικό κομμάτι. Το να πει κάποιος “έχω στρες” την ημέρα του αγώνα είναι μια αρχή, ένα βήμα, αλλά από μόνο του δεν αρκεί. Πρέπει να αρθρώσει με λέξεις ακριβώς αυτό που αισθάνεται. Είναι διαφορετικό να πει “αγχώνομαι γιατί όλοι περιμένουν από εμένα να φέρω ένα μετάλλιο, έχω επενδύσει σε αυτό”. Εάν είσαι ακριβής στις διατυπώσεις, θα χειριστείς αλλιώς όσα βιώνεις».
Σε αυτό το σκέλος, όπως εξηγεί, παίζει σημαντικό ρόλο το ευρύτερο περιβάλλον του αθλητή. «Μπορεί να έχεις τον καλύτερο προπονητή στον κόσμο και όταν επιστρέφεις στο σπίτι, ένας γονιός ή κάποιος μάνατζερ να θεωρεί ότι εκείνος γνωρίζει καλύτερα. Το έχουμε δει να συμβαίνει σε διάφορα αθλήματα», λέει. «Ολοι πλέον μιλούν για τεχνικές χαλάρωσης, για διαλογισμό και ασκήσεις αναπνοής. Ολα αυτά δεν μπορούν να βοηθήσουν από μόνα τους εάν υπάρχει στο υπόβαθρο σημαντικό πρόβλημα. Ο αθλητής πρέπει να έχει διαλέξει ποιος θα είναι ο αρχιτέκτονας της καριέρας του».
Ο αγώνας της ζωής τους με αντίπαλο την κατάθλιψη
Της Ηλιάνας Μάγρα
ΜΑΪΚΛ ΦΕΛΠΣ
Κολύμβηση
«Ενιωσα ότι δεν ήθελα να ζω πια»
ΣΙΜΟΝ ΜΠΑΪΛΣ
Ενόργανη γυμναστική
«Κοιμόμουν για να μην αυτοκτονήσω»
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΡΑΛΗΣ
Αλμα επί κοντώ
«Ο “κακός” Μανόλο υπερίσχυσε»
ΝΑΟΜΙ ΟΣΑΚΑ
Τένις
«Εχω περάσει πολύ δύσκολα»
ΕΛΕΝ ΜΑΡΟΥΛΙΣ
Ελευθέρα πάλη
«Δεν θέλεις να δείξεις αδυναμία»
