Οι πάντες πλέον παραδέχονται ανοικτά ότι ενδεχόμενη αποχώρηση της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ενωση θα αποτελούσε σημαντικό πλήγμα, οικονομικό αλλά πρωτίστως πολιτικό, κατά του εγχειρήματος της ευρωπαϊκής ενοποίησης. H απειλή έχει αναγκάσει τους Ευρωπαίους πολιτικούς να αρχίσουν να σχεδιάζουν μυστικά την απάντηση που θα πρέπει να δώσει η Ενωση σε ενδεχόμενο Brexit.
Το κλισέ σύμφωνα με το οποίο η Ε.Ε. βγαίνει ισχυρότερη μέσα από κάθε κρίση δεν ισχύει πλέον. Με τον ευρωσκεπτικισμό και τη δυσαρέσκεια, δικαιολογημένη ή όχι, κατά της Ε.Ε. να έχει ενταθεί σε πολλές χώρες, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν έχουν πλέον πολλά περιθώρια για λάθη. Η Ενωση είναι τόσο εξασθενημένη και διαιρεμένη από την κρίση της Ευρωζώνης και του προσφυγικού, ώστε δεν έχουμε πλέον την πολυτέλεια να ελπίζουμε πως οι Ευρωπαίοι θα κάνουν το σωστό αφού πρώτα έχουν δοκιμάσει όλα τα υπόλοιπα, για να παραφράσουμε τον Τσώρτσιλ.
Από τις αρχές Μαΐου έχουν πραγματοποιηθεί διαδοχικές μυστικές συναντήσεις κορυφαίων Ευρωπαίων πολιτικών με θέμα την πολιτική απάντηση που θα πρέπει να δώσει η Ενωση σε ενδεχόμενο Brexit, σύμφωνα με το Reuters και τους Financial Times. Το κρίσιμο ερώτημα είναι με ποιον τρόπο θα ανταποκριθεί η Ενωση στη μεγαλύτερη αποτυχία της ιστορίας της, γιατί όταν σε εγκαταλείπει η τρίτη μεγαλύτερη οικονομία σου, η οποία είναι πυρηνική δύναμη και κατέχει μόνιμη θέση στο Σ.Α. του ΟΗΕ, τότε βρίσκεσαι ενώπιον καταστροφικής αποτυχίας.
Οι διαφωνίες μεταξύ κρατών-μελών αλλά και ευρωπαϊκών οργανισμών είναι πολλές, αλλά μπορεί κανείς να διακρίνει χονδρικά δύο στρατόπεδα. Στο πρώτο συγκεντρώνονται αυτοί που υποστηρίζουν πως μετά τα πρώτα μηνύματα περί ενότητας θα πρέπει να διπλασιαστούν οι προσπάθειες για πλήρη ενοποίηση με αιχμή του δόρατος την Ευρωζώνη. Στο δεύτερο, όσοι θεωρούν πως η πορεία προς μια «όλο και στενότερη Ενωση» δεν αποτελεί την ενδεδειγμένη απάντηση και ότι, αντιθέτως, θα τροφοδοτήσει τις τάξεις ευρωσκεπτικιστικών κομμάτων σε Γαλλία, Ολλανδία, Γερμανία και Ιταλία. Ας μην ξεχνάμε ότι έχουμε προεδρικές εκλογές στη Γαλλία την άνοιξη του 2017 και βουλευτικές εκλογές στη Γερμανία το φθινόπωρο του ίδιου έτους.
Στο στρατόπεδο όσων υποστηρίζουν ότι η ενδεδειγμένη απάντηση στο Brexit είναι η προσπάθεια για πλήρη ενοποίηση της Ενωσης συγκαταλέγονται ευρωπαϊκοί θεσμικοί οργανισμοί, όπως η Κομισιόν και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, αλλά και, ενστικτωδώς θα έλεγε κανείς, κράτη όπως η Γαλλία. Αντιθέτως, η Γερμανία, η Ολλανδία αλλά και οι πρόεδροι του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του Eurogroup κ. Τουσκ και Ντάισελμπλουμ θεωρούν ότι δεν είναι η κατάλληλη εποχή για «περισσότερη Ευρώπη» ή για ουτοπικές «ψευδαισθήσεις» περί ενωμένης Ευρώπης, όπως το έθεσε πρόσφατα ο κ. Τουσκ.
Ωστόσο, στη Γαλλία φαίνεται ότι έχει αρχίσει να επικρατεί πανικός. Γάλλοι πολιτικοί και διπλωμάτες φοβούνται ότι το Brexit θα ενίσχυε τρομακτικά το Εθνικό Μέτωπο της κ. Λεπέν. Η ενστικτώδης αντίδραση του Παρισιού φαίνεται πως είναι ότι θα πρέπει να τιμωρηθεί η Βρετανία αν αποχωρήσει, ώστε όλοι οι επίδοξοι μιμητές της να καταλάβουν ότι το διαζύγιο με την Ενωση θα είναι επώδυνο. «Αν υποβαθμίσουμε ή περιορίσουμε τις συνέπειες, τότε θα θέταμε σε κίνδυνο την Ευρώπη», λέει Γάλλος υψηλόβαθμος αξιωματούχος στους FT. «Η αρχή των συνεπειών είναι ιδιαίτερα σημαντική ώστε να προστατευτεί η Ευρώπη». Ενας δεύτερος πολιτικός με ηγετική θέση στην Ευρώπη προσθέτει ότι, «αν καταστήσουμε επιτυχία το Brexit, τότε αυτό θα είναι το τέλος της Ε.Ε. Δεν μπορεί να συμβεί».
Στο Βερολίνο επικρατεί η άποψη ότι ένα τέτοιο τιμωρητικό μήνυμα συνοδευόμενο από πομπώδεις φεντεραλιστικές φιλοδοξίες θα ενίσχυε τις τάξεις των ευρωσκεπτικιστών. Σύμφωνα με τους FT, η κ. Μέρκελ φαίνεται ότι έχει πείσει τον κ. Ολάντ να υποστηρίξει τη στενότερη συνεργασία της Ε.Ε. στους τομείς της ασφάλειας και της άμυνας. «Αν ερμηνεύαμε το αρνητικό αποτέλεσμα του βρετανικού δημοψηφίσματος ως ψήφο κατά της Ευρώπης, δεν θα είχε νόημα να απαντήσουμε αμέσως ζητώντας περισσότερη Ευρώπη», εξηγεί ο κ. Ντάισελμπλουμ. Πράγματι, η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη ούτε είναι ικανοποιημένη από την Ε.Ε. ούτε έχει διάθεση για άλλη ενοποίηση. Η καταστροφική διαχείριση της κρίσης της Ευρωζώνης αλλά και του προσφυγικού έχει αφήσει τους πάντες δυσαρεστημένους.
