Δεν υπάρχει πιο παραστατική περιγραφή της απόλυτης ταύτισης αρχών και οργανωμένου εγκλήματος από αυτό που συνέβη, στα τέλη Σεπτεμβρίου, σε 43 φοιτητές Παιδαγωγικής από την Αγιοτσινάπα του Μεξικού. Η τοπική αστυνομία σταμάτησε το λεωφορείο στο οποίο επέβαιναν, σκότωσε έξι φοιτητές και παρέδωσε τους υπόλοιπους 43 στη συμμορία εμπόρων ναρκωτικών Γκερέρος Ουνίδος, η οποία τους εκτέλεσε και εξαφάνισε τα πτώματα. Οι φοιτητές του αριστερού πανεπιστημίου ήταν οι μοναδικοί που τολμούσαν να διαμαρτυρηθούν κατά της διακυβέρνησης της πόλης Ιγκουάλα από τη μαφία των ναρκωτικών, επιφανή στελέχη της οποίας ήταν ο δήμαρχος και η σύζυγός του.
Η ακραία αίσθηση ατιμωρησίας του συμπλέγματος κράτους – παρακράτους σε μια δύσκολη γωνιά του Μεξικού, μια ορεινή πολιτεία με λιγοστές διεξόδους ανάπτυξης, ανύπαρκτες υποδομές και πλούσιες καλλιέργειες οπίου, άγγιξε μια ευαίσθητη χορδή σε όλη τη χώρα. Η διάβρωση του κρατικού μηχανισμού από το οργανωμένο έγκλημα δεν παίρνει παντού τόσο εμφανείς μορφές όσο στην πολιτεία Γκερέρο, αλλά αποτελεί πραγματικό πρόβλημα για τη μεξικανική κοινωνία. Δεκάδες χιλιάδες άτομα διαδήλωσαν στις 20 Νοεμβρίου στην κεντρική πλατεία Σοκάλο του Μεξικού με αίτημα «δικαιοσύνη για τους 43» και παραίτηση του προέδρου Ενρίκε Πένια Νιέτο. Οι διαδηλωτές επέμειναν ότι οι αρχές κλείνουν τα μάτια στα εγκλήματα και ότι τα πολιτικά κόμματα δέχονται ευχαρίστως στις τάξεις τους εύπορους μαφιόζους. Ευτυχώς για τον Πένια Νιέτο, ο συλληφθείς δήμαρχος δεν ανήκε στο δικό του κόμμα, το νεοφιλελεύθερο ΡRI, αλλά σε ένα άλλο, το πρώην αριστερό και νυν σοσιαλφιλελεύθερο ΡRD.
Μετά την εξαφάνιση των 43, κάτοικοι και αρχές ξεκίνησαν να σαρώνουν την εξοχή γύρω από την Ιγκουάλα σε αναζήτηση ενδείξεων για την τύχη τους. Ακόμη οι φοιτητές δεν βρέθηκαν, ανακαλύφθηκαν όμως δεκάδες άλλα πτώματα θαμμένα σε χωράφια και δάση. Μεταξύ των λίγων που έχουν ταυτοποιηθεί ήταν ένας ιερέας από την Ουγκάντα που εξαφανίστηκε όταν αρνήθηκε να βαφτίσει τον γιο τοπικού μαφιόζου. Κάποιες φορές οι εξαφανισμένοι είναι μέλη αντίπαλων συμμοριών, συχνά όμως πρόκειται για απλούς ανθρώπους που για κάποιο λόγο ενόχλησαν το σύμπλεγμα συμμοριών – τοπικών αρχών. Εως τώρα για τα θύματα των συμμοριών ίσχυε ο νόμος της σιωπής: άνθρωποι που έκαναν το λάθος να καταγγείλουν την εξαφάνιση μέλους της οικογενείας τους έχασαν σύντομα και άλλα. Σιγά σιγά, με αφορμή την υπόθεση των 43, συγγενείς βρίσκουν το θάρρος να αναφέρουν εξαφανίσεις και ξετυλίγεται ένα κουβάρι φρίκης μπροστά στο οποίο είναι δύσκολο να προσποιηθούν οι αρχές ότι δεν τρέχει τίποτα.
Το βράδυ της Πέμπτης, ο Πένια Νιέτο απηύθυνε διάγγελμα με το οποίο αναγνώρισε ότι «το Μεξικό πρέπει να αλλάξει» και ανακοίνωσε τη διάλυση των 1.800 τοπικών αστυνομικών σωμάτων επειδή, όπως είπε, «μπορούν εύκολα να διαφθαρούν από εγκληματίες». Πιστός στο πνεύμα της διακυβέρνησής του, ο Πένια Νιέτο, ένας από τους πλέον αντιδημοφιλείς προέδρους της μεξικανικής Ιστορίας, χρησιμοποίησε το ίδιο ανακοινωθέν για να ανακοινώσει στους συμπατριώτες του ότι οι μισθοί τους δεν θα αναπροσαρμόζονται πλέον ανάλογα με τις αυξήσεις του κόστους ζωής.
