Η ισπανική κυβέρνηση παραδέχεται ότι αιφνιδιάστηκε από την κρίση στη Θέουτα. Η αστυνομία άρχισε σήμερα, Σάββατο, να εγκαθιστά πλωτό φράγμα μήκους 500 μέτρων στα θαλάσσια σύνορα με το Μαρόκο, μετά τη μαζική απόπειρα εισόδου που στοίχισε τη ζωή σε τουλάχιστον 67 ανθρώπους.
«Είναι προφανές ότι δεν είχαμε καμία σχετική πληροφόρηση. Αν είχαμε, δεν θα είχαν περάσει 50.000 άνθρωποι με αυτόν τον τρόπο μέσα σε 24 ώρες», παραδέχεται υψηλόβαθμο κυβερνητικό στέλεχος, σύμφωνα με κεντρικό άρθρο στην ισπανική εφημερίδα El País.
Γιατί δεν αξιολογήθηκαν οι ενδείξεις
Η έκταση των καταστροφικών πυρκαγιών στην κεντρική και δυτική Ισπανία, οι οποίες ανάγκασαν σχεδόν 100.000 ανθρώπους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους ή να παραμείνουν σε κατ’ οίκον περιορισμό, μονοπώλησε επί μία εβδομάδα την προσοχή του πρωθυπουργικού μεγάρου και πολλών υπουργείων, μεταξύ αυτών και του υπουργείου Εσωτερικών. Μέσα στη δίνη των πύρινων μετώπων, τα σύνορα με το Μαρόκο δεν θεωρούνταν πηγή ιδιαίτερης ανησυχίας.
Οι προειδοποιητικές ενδείξεις δεν αξιολογήθηκαν επαρκώς, παρά τις εκκλήσεις του επικεφαλής της αυτόνομης Θέουτα, Χουάν Χεσούς Βίβας, από το αντιπολιτευόμενο Λαϊκό Κόμμα, αλλά και τις πρώτες αναφορές της Πολιτοφυλακής, σύμφωνα με τις οποίες παρατηρούνταν μια αρχικά περιορισμένη αύξηση των παράτυπων διελεύσεων μεταναστών που κολυμπούσαν από το Μαρόκο.
«Κανείς δεν μιλούσε για τη Θέουτα. Υπήρχε σταδιακή αύξηση των αφίξεων και παρακολουθούσαμε την κατάσταση, μέχρι που σχεδόν από τη μια ημέρα έγινε η ”έκρηξη”», αναφέρει άλλο μέλος της κυβέρνησης.
Την προηγούμενη Κυριακή, ο Βίβας είχε ζητήσει την τροποποίηση της νομοθεσίας περί αλλοδαπών, ώστε να καθίσταται δυνατή η άμεση επαναπροώθηση των ολοένα και περισσότερων παράτυπων μεταναστών που έφθαναν κολυμπώντας, διακινδυνεύοντας τη ζωή τους.
Ο υπουργός Εσωτερικών, Φερνάντο Γκράντε-Μαρλάσκα, είχε ήδη στη διάθεσή του εκθέσεις της πολιτοφυλακής οι οποίες κατέγραφαν αύξηση των θαλάσσιων αφίξεων στη Θέουτα και τη Μελίγια — φαινόμενο που παρατηρείται συνήθως τους θερινούς μήνες, όταν η θαλάσσια ομίχλη δυσχεραίνει τον έγκαιρο εντοπισμό μεταναστών στις ακτές.
Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά, από τις 29 Ιουνίου έως τις 12 Ιουλίου είχαν καταγραφεί περίπου 500 απόπειρες παράτυπης εισόδου, ενώ μεταξύ 13 και 26 Ιουλίου ο αριθμός τους αυξήθηκε στις 1.300. Παρά την αύξηση των προσπαθειών, οι επιτυχείς διελεύσεις παρέμεναν σε χαμηλά επίπεδα από τις αρχές του έτους.
Για τον λόγο αυτό, το υπουργείο Εσωτερικών είχε ήδη αποφασίσει από τον Ιούνιο την ενίσχυση των δυνάμεων της Πολιτιοφυλακής στην περιοχή, προκειμένου να αντιμετωπίσει την αυξημένη πίεση. Ωστόσο, ουδείς προέβλεπε τη μαζική εισροή που θα ακολουθούσε.
Την Κυριακή 26 Ιουλίου, η προσοχή της κυβέρνησης παρέμενε στραμμένη στη μεγάλη πυρκαγιά της Αβιλα, η οποία εκείνη την ημέρα εξελίχθηκε στη μεγαλύτερη καταγεγραμμένη δασική καταστροφή στην ιστορία της Ισπανίας, έχοντας αποτεφρώσει περισσότερα από 50.000 εκτάρια.
Παράλληλα, οι ανησυχίες των τοπικών Αρχών της Θέουτα σχετικά με την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της 8ης Ιουλίου δεν προκάλεσαν ιδιαίτερη κινητοποίηση. Το δικαστήριο είχε αποφανθεί ότι οι άμεσες επαναπροωθήσεις στα σύνορα μπορούν να εφαρμόζονται μόνο σε όσους επιχειρούν να εισέλθουν στη Θέουτα και τη Μελίγια υπερβαίνοντας τα υφιστάμενα συνοριακά εμπόδια, όπως οι φράχτες. Ως εκ τούτου, οι αφίξεις διά θαλάσσης δεν καλύπτονταν πλέον από τη συγκεκριμένη διαδικασία.
Στις αρχές της εβδομάδας που ακολούθησε, ενώ οι πυρκαγιές εξακολουθούσαν να μαίνονται ανεξέλεγκτες στη Μαδρίτη, την Αβιλα, το Τολέδο και την Καστεγιόν, ο αριθμός των ανθρώπων που έφθαναν κολυμπώντας στη Θέουτα αυξανόταν σταθερά.
Την Τετάρτη, ενώ ο Μαρλάσκα συμμετείχε στη συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου Πολιτικής Προστασίας, οι αναφορές κατέγραφαν ήδη μια ασυνήθιστα μεγάλη αύξηση των αφίξεων. Την ίδια ημέρα, ο υπουργός κλήθηκε να απαντήσει σε σχετικές ερωτήσεις κατά τη διάρκεια τηλεοπτικής συνέντευξης.
Πηγές του υπουργείου Εσωτερικών επιμένουν ότι η κατάσταση στη Θέουτα παρακολουθούνταν πλέον στενά, ωστόσο οι υπηρεσιακές εκτιμήσεις δεν προμήνυαν το μέγεθος της κρίσης που επρόκειτο να εκδηλωθεί.
Πώς αντέδρασε το Μαρόκο
Λίγες ώρες μετά το διάγγελμα του βασιλιά Μοχάμεντ ΣΤ΄ του Μαρόκου, με αφορμή την 27η επέτειο της ανόδου του στον θρόνο, στο οποίο χαρακτήρισε τη σταθερότητα «στρατηγική δύναμη» του Μαρόκου, οι διελεύσεις εκτινάχθηκαν, ενώ οι μαροκινές δυνάμεις ασφαλείας παρέμειναν ουσιαστικά αδρανείς.
Την Πέμπτη, καθώς η κατάσταση στα πύρινα μέτωπα άρχισε να αποκλιμακώνεται, σήμανε συναγερμός. Ο Μαρλάσκα συγκάλεσε από το πρωί τη στενή ηγετική ομάδα του υπουργείου, έχοντας στα χέρια του έκθεση για τα γεγονότα της προηγούμενης νύχτας και την άφιξη εκατοντάδων μεταναστών.
Τα πρώτα στοιχεία ήταν ήδη ανησυχητικά, χωρίς ακόμη να έχει γίνει αντιληπτό το πραγματικό μέγεθος της κρίσης. Εκδόθηκε η πρώτη επίσημη ανακοίνωση και ο υπουργός αποφάσισε να μην παραστεί στην απογευματινή δεξίωση της μαροκινής πρεσβείας — παρότι άλλα στελέχη του υπουργείου έδωσαν το «παρών» για συμβολικούς λόγους — προκειμένου να παραμείνει στο υπουργείο και να συντονίσει τις εξελίξεις. Οι επικοινωνίες του τόσο με τον πρωθυπουργό όσο και με τις μαροκινές αρχές ήταν πλέον συνεχείς.
Πώς η κρίση πυροδότησε πολιτική αντιπαράθεση
Η μεταναστευτική κρίση ξέσπασε με ένταση και αποτέλεσε αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης. Η παραδοσιακή Δεξιά, η ευρωπαϊκή Ακροδεξιά και ο Ντόναλντ Τραμπ κατηγόρησαν τον Πέδρο Σάντσεθ, υποστηρίζοντας ότι η κυβερνητική πολιτική νομιμοποίησης μεταναστών δημιούργησε «παράγοντα έλξης» εκτινάσσοντας για νέες αφίξεις — μια πολιτική που υποστηρίζουν οι εργοδοτικές οργανώσεις, τα συνδικάτα και ο Πάπας.
Σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, έως τις έξι το απόγευμα της Παρασκευής (τοπική ώρα) περισσότεροι από 48.300 από τους 50.000 μετανάστες που είχαν εισέλθει στη Θέουτα είχαν ήδη επιστρέψει στο Μαρόκο.
Ο Σάντσεθ επισκέφθηκε τη Θέουτα, όπου έκανε λόγο για «παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας της Ισπανίας», χωρίς ωστόσο να επιρρίψει ευθύνες στο Μαρόκο. Αντίθετα, απέδωσε την ευθύνη «στα κυκλώματα διακίνησης ανθρώπων» και υπερασπίστηκε τη στάση του μαροκινού βασιλείου, το οποίο χαρακτήρισε «σύμμαχο».
Η γραμμή που έχει δοθεί στο εσωτερικό της κυβέρνησης είναι να αποφεύγεται οποιαδήποτε δημόσια επίθεση κατά του Μαρόκου και να διατηρείται ένας συμφιλιωτικός και διπλωματικός τόνος. Τη στάση αυτή ακολούθησαν όλα τα κυβερνητικά στελέχη, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του μικρότερου κυβερνητικού εταίρου, του Sumar.
Ωστόσο, σε αντίθεση με το PSOE, που περιορίστηκε στην αναπαραγωγή των δηλώσεων του Σάντσεθ, τα κόμματα της αριστερής συμμαχίας εξαπέλυσαν σφοδρές επιθέσεις κατά του Ραμπάτ, κατηγορώντας το ότι ενορχήστρωσε μια «επιχείρηση πολιτικής αποσταθεροποίησης» εις βάρος της Ισπανίας και της κυβέρνησής της, όπως ανέφερε σε ανακοίνωσή του το κόμμα Más Madrid.
Στελέχη των κομμάτων που συγκροτούν τη συμμαχία Sumar εμπλέκουν στην υπόθεση και τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και το Ισραήλ, δύο χώρες με τις οποίες ο βασιλιάς του Μαρόκου Μοχάμεντ ΣΤ΄ διατηρεί εδώ και χρόνια στενές σχέσεις.
«Η κυβέρνηση του Μαρόκου είναι εκείνη που προκάλεσε την κρίση», υποστήριξε με ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο γενικός συντονιστής της Izquierda Unida, Αντόνιο Μαΐγιο. Οπως ανέφερε, πίσω από τις εξελίξεις βρίσκονται ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου, οι οποίοι, σύμφωνα με τον ίδιο, επιδιώκουν να τιμωρήσουν την Ισπανία για τη στάση της κυβέρνησης Σάντσεθ απέναντι στο Παλαιστινιακό και τον πόλεμο με το Ιράν.
Την ίδια εκτίμηση εξέφρασαν και άλλα κορυφαία στελέχη της κυβερνητικής συμμαχίας, όπως η αναπληρώτρια εκπρόσωπος της κοινοβουλευτικής ομάδας του Sumar, Αΐνα Βιδάλ, καθώς και ο πρώτος γραμματέας του Κογκρέσου των Βουλευτών, Χεράρδο Πισαρέγιο, αμφότεροι προερχόμενοι από τους Καταλανούς Comuns. Για να στηρίξουν τους ισχυρισμούς τους επικαλούνται δημόσιες τοποθετήσεις και αναρτήσεις αξιωματούχων στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, οι οποίοι επέκριναν την ισπανική κυβέρνηση με αφορμή τη μεταναστευτική κρίση.
Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ διαβεβαίωσε ότι η επικοινωνία με τις μαροκινές αρχές από την Πέμπτη ήταν «διαρκής, ομαλή και ιδιαίτερα εποικοδομητική, σε αντίθεση με όσα συνέβησαν το 2021». Τότε είχαν περάσει στη Θέουτα περίπου 10.000 άνθρωποι, αριθμός που, πέντε χρόνια αργότερα, έχει πενταπλασιαστεί. Η Θέουτα αριθμεί περίπου 84.000 κατοίκους.
Ο πλωτός φράχτης και άλλα μέτρα
Ωστόσο, ο επικεφαλής της ισπανικής κυβέρνησης βρέθηκε αντιμέτωπος με τις επικρίσεις του προέδρου της Θέουτα, Χουάν Χεσούς Βίβας, ο οποίος χαρακτήρισε την κυβερνητική αντίδραση «καθυστερημένη και ανεπαρκή».
Η δυσαρέσκεια του Βίβας σχετίζεται κυρίως με τις συνέπειες της πρόσφατης απόφασης του Ανώτατου Δικαστηρίου. «Η απόφαση αφήνει ένα σημαντικό κενό στην αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης», παραδέχονται κυβερνητικές πηγές.
Ο Σάντσεθ προανήγγειλε την εγκατάσταση πλωτών φραγμάτων στον κυματοθραύστη που χωρίζει τη Θέουτα από τη μαροκινή πόλη Καστιγιέχος, προκειμένου να εφαρμοστεί η δικαστική απόφαση και να καταστεί σαφές, από διοικητικής πλευράς, ότι υφίσταται φυσικό εμπόδιο αποτροπής.
Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο τροποποίησης ορισμένων διατάξεων της νομοθεσίας, ώστε να καταστεί δυνατός ο αποτελεσματικότερος επαναπατρισμός όσων εισέρχονται παράτυπα στη χώρα.
Η Ισπανία ανακοίνωσε ότι κατά τη διάρκεια της νύχτας σταμάτησαν οι διελεύσεις μεταναστών προς τον βορειοαφρικανικό θύλακό της, ενώ σήμερα, Σάββατο, η αστυνομία άρχισε να εγκαθιστά το εν λόγω πλωτό φράγμα.
Το πλωτό φράγμα, σε συνδυασμό με σειρά αγκυροβολημένων ναυτικών πλωτήρων, θα υψώνεται από 30 έως 70 εκατοστά πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και θα εκτείνεται έως και ένα μέτρο κάτω από αυτή. Παράλληλα, θα παραμείνει θαλάσσιος διάδρομος μεταξύ των φραγμάτων, ώστε να μπορούν να περιπολούν τα σκάφη της Πολιτοφυλακής.
Τι συνέβη την Πέμπτη
Σύμφωνα με τις ισπανικές αρχές, περίπου 50.000 άνθρωποι πέρασαν στη Θέουτα από ξηρά και θάλασσα από την Πέμπτη, σε μια πρωτοφανή μεταναστευτική έξαρση σε ένα από τα ελάχιστα χερσαία σύνορα της Ευρωπαϊκής Ενωσης με την Αφρική. Η Ισπανία ανέφερε ότι περισσότεροι από 48.000 επέστρεψαν στο Μαρόκο μέσα σε 48 ώρες, χωρίς να σημειωθούν σοβαρά επεισόδια.
Πλάνα του Reuters έδειχναν Ισπανούς στρατιώτες και αστυνομικούς να περιπολούν στην κατά τα άλλα σχεδόν έρημη παραλία Ταραχάλ, η οποία ήταν καλυμμένη από πυκνή ομίχλη.
Αξιωματούχοι ανέφεραν ότι τουλάχιστον 67 σοροί έχουν ανασυρθεί από την ισπανική πλευρά των συνόρων, καθώς ορισμένοι μετανάστες πνίγηκαν και άλλοι ποδοπατήθηκαν στην προσπάθειά τους να αναρριχηθούν στον κυματοθραύστη και τον συνοριακό φράχτη. Πολλοί, σύμφωνα με τις αρχές, ωθήθηκαν στη μετανάστευση λόγω οικονομικών δυσκολιών και παρακινήθηκαν από φήμες που διαδόθηκαν μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Πώς αντέδρασε η Ε.Ε.
Η Θέουτα και ο άλλος ισπανικός θύλακας στη Βόρεια Αφρική, η Μελίγια, βρίσκονται στις μεσογειακές ακτές του Μαρόκου και κατά διαστήματα γίνονται στόχος προσπαθειών εισόδου μεταναστών που επιδιώκουν να φθάσουν στην Ευρώπη.
Η τελευταία μαζική απόπειρα προκάλεσε διχασμό στην Ευρωπαϊκή Ενωση, με αρκετές χώρες να ζητούν από την Ισπανία να διασφαλίσει ότι η κατάσταση θα τεθεί υπό έλεγχο.
Είκοσι δύο κυβερνήσεις κρατών-μελών της Ε.Ε. ζήτησαν το Σάββατο την άμεση σύγκληση έκτακτης συνόδου των υπουργών Εσωτερικών, καλώντας την Ενωση να στηρίξει τη Μαδρίτη στην αποκατάσταση του ελέγχου των συνόρων της με το Μαρόκο.
Την ίδια ώρα, οΣάντσεθ, ζήτησε επίσης από τους Ευρωπαίους ηγέτες την επείγουσα σύγκληση των υπουργών Εσωτερικών, επικρίνοντας ωστόσο τις κυβερνήσεις που εισηγήθηκαν τον αποκλεισμό της Ισπανίας από τη ζώνη ελεύθερης κυκλοφορίας Σένγκεν.
Η δεξιά κυβέρνηση της Ιταλίας ανακοίνωσε χθες, Παρασκευή, ότι αναστέλλει για έναν μήνα τις ρυθμίσεις Σένγκεν με την Ισπανία.
«Στο σημερινό διεθνές περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν μπορεί να αντέξει αυτού του είδους την εγωιστική, διχαστική και παράνομη αντίδραση», έγραψε ο Σάντσεθ.
Στην επιστολή τους προς την Ιρλανδία, η οποία ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία της Ε.Ε., οι 22 κυβερνήσεις υποστήριξαν ότι οι διελεύσεις θέτουν σε δοκιμασία τα εξωτερικά σύνορα της Ενωσης και ενδέχεται να ενθαρρύνουν περαιτέρω παράτυπη μετανάστευση.
Παράλληλα, ζήτησαν συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση, συμπεριλαμβανομένης της ενδεχόμενης ενίσχυσης από τον ευρωπαϊκό οργανισμό συνοριοφυλακής Frontex και επανεξέτασης της συνεργασίας με το Μαρόκο. Την επιστολή δεν υπέγραψαν η Γαλλία, το Λουξεμβούργο και η Πορτογαλία, καθώς και η Ισπανία και η Ιρλανδία.
Γιατί δέχεται πίεση η ζώνη Σένγκεν
Η Μαδρίτη υποστήριξε ότι όσοι εισήλθαν παράτυπα στη Θέουτα δεν μπορούν να συνεχίσουν το ταξίδι τους προς την ηπειρωτική Ισπανία ή άλλη χώρα της ζώνης Σένγκεν.
Σε ανακοίνωσή του, το ισπανικό υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε ότι όσοι αναχωρούν από τη Θέουτα αεροπορικώς ή ακτοπλοϊκώς υποβάλλονται σε αστυνομικούς ελέγχους ταυτότητας, οι οποίοι αποτελούν δεύτερο επίπεδο ελέγχου μετά τα χερσαία σύνορα με το Μαρόκο.
Σε αντίθεση με πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η Ισπανία έχει υιοθετήσει πιο ανοικτή πολιτική στο μεταναστευτικό, θεσπίζοντας πρόγραμμα νομιμοποίησης που προβλέπει τη χορήγηση άδειας παραμονής σε περισσότερους από μισό εκατομμύριο ανθρώπους χωρίς νόμιμα έγγραφα.
Ωστόσο, η κυβέρνηση απέρριψε τους ισχυρισμούς ότι το πρόγραμμα αυτό ενθάρρυνε τη μαζική εισροή στη Θέουτα, επισημαίνοντας ότι οι αιτούντες πρέπει να αποδείξουν ότι διέμεναν στην Ισπανία πριν από την 1η Ιανουαρίου 2026 και ότι είχαν συμπληρώσει πέντε συνεχείς μήνες διαμονής κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης.
Ο Σάντσεθ, ο οποίος επισκέφθηκε τη Θέουτα την Παρασκευή, χαρακτήρισε τις μαζικές διελεύσεις παραβίαση της εδαφικής κυριαρχίας της Ισπανίας και δήλωσε ότι οι επιστροφές μεταναστών επιταχύνονται με τη συνεργασία των μαροκινών αρχών.
Με πληροφορέες από El El País, Reuters
