«Να παίρνεις θέση είναι χοτ». Αυτό ήταν το σύνθημα του φετινού διήμερου Gay Pride (CSD) στο Βερολίνο, ενός θεσμού που έχει ξεκινήσει να πραγματοποιείται από το 1979. Την προπερασμένη Παρασκευή, στην Πύλη του Βρανδεμβούργου τραγούδησε η ράπερ Ικιμέλ. Το Σάββατο η παρέλαση επρόκειτο να διασχίσει την πόλη και να καταλήξει στο πάρκο Τιργκάρτεν. Ξαφνικά, λίγο μετά τις δέκα το βράδυ, ακούστηκαν κραυγές. Στη σελίδα του CSD στο Ιnstagram εμφανίστηκαν τέσσερα κίτρινα βέλη. «Διακοπή, παρακαλούμε πηγαίνετε σπίτι σας. Αποχωρήστε ήσυχα και συντονισμένα, αποφύγετε τη Στήλη της Νίκης και την περιοχή Τιργκάρτεν. Κατευθυνθείτε προς τον κεντρικό σταθμό».
Το προφίλ του
Ενας 21χρονος Γερμανός λιβανέζικης καταγωγής, ο Αμπντούλ Μπαλούτ, πάτησε το γκάζι στο ημιφορτηγό του και σκότωσε μια 65χρονη Πολωνή, ενώ τραυμάτισε άλλους 31 ανθρώπους. Μία ημέρα αργότερα εντοπίστηκε και έπεσε νεκρός από τα πυρά της αστυνομίας. Ηταν γνωστός στις Αρχές για τα εξτρεμιστικά του πιστεύω. Δύο ξαδέλφια του ήταν μαχητές του Ισλαμικού Κράτους (Ι.Κ.) και ίσως επηρεάστηκε από αυτούς. Ο ίδιος είχε φυλακιστεί τόσο στον Λίβανο όσο και στη Γερμανία, όπου παρακολουθούσε σεμινάρια αποριζοσπαστικοποίησης και εμφανιζόταν μετανιωμένος. Ο 64χρονος πατέρας του ενοχλείτο πάντως από τα μακριά μαλλιά του και γένια. «Είμαστε σιίτες. Δεν υποστηρίζουμε το Ι.Κ.», διευκρίνισε σε συνέντευξή του στο Spiegel. «Υπέστη πλύση εγκεφάλου», είπε αναφερόμενος στον γιο του. Ο Αμπντούλ δεν είχε σταθερή δουλειά. Το κινητό του και η τηλεόραση τον κρατούσαν ξάγρυπνο τα βράδια. Ξυπνούσε αργά το απόγευμα.
Η πρόσφατη απόφαση γερμανικού δικαστηρίου να αναστείλει την εφαρμογή της ποινής του και να άρει το ένταλμα σύλληψης εις βάρος του επικρίνεται εκ των υστέρων σφοδρά. «Οι γερμανικές αρχές σε σύγκριση με άλλες, για παράδειγμα στη Γαλλία ή στην Ισπανία, δεν είναι τόσο αποτελεσματικές στην αξιοποίηση πληροφοριών. Στην περίπτωση της επίθεσης στην πλατεία Μπράισαϊντ (σ.σ.: στη χριστουγεννιάτικη αγορά, δίπλα στην Εκκλησία Μνήμης το 2016, με 13 νεκρούς και 67 τραυματίες) ο δράστης Ανις Αμρι ήταν γνωστός στις Αρχές, επειδή ξένες υπηρεσίες είχαν ρητά προειδοποιήσει τους Γερμανούς ομολόγους τους. Ο δράστης του Μαγδεβούργου, ο οποίος επιτέθηκε στη χριστουγεννιάτικη αγορά εκεί (σ.σ.: το 2024 με έξι νεκρούς και 323 τραυματίες) ήταν επίσης γνωστός στις Aρχές. Το να λέει κάποιος σήμερα στη Γερμανία ότι πρέπει να επιταχύνουμε τις απελάσεις, δεν έχει νόημα. Ο δράστης του Σαββάτου δεν μπορούσε καν να απελαθεί. Ηταν Γερμανός υπήκοος», σημειώνει στην «Κ» ο κουίρ Γερμανός, μαροκινής καταγωγής, δημοσιογράφος Μοχάμεντ Αμτζαχίντ, ο οποίος έχει εργαστεί ως ρεπόρτερ στις εφημερίδες Zeit και taz. Εχει κάνει έρευνα για πολλές επιθέσεις από ισλαμιστές στην Ευρώπη, όχι μόνο στη Γερμανία, αλλά και στη Γαλλία, με πρώτη εκείνη του 2015 στο Μπατακλάν.
Εργαλειοποίηση
Στο άρθρο του αυτήν την εβδομάδα στην εφημερίδα taz, ο Αμτζαχίντ έκανε λόγο για πολιτική εργαλειοποίηση του πένθους στη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα κι εξήρε την αλληλεγγύη στους κόλπους της. «Είμαστε όλοι καλά και κανείς από εμάς δεν επηρεάστηκε άμεσα. Ηταν μια πραγματικά τρομακτική και θλιβερή στιγμή, αλλά είμαι πολύ περήφανος για τον τρόπο που αντέδρασε η κοινότητά μας», επιβεβαιώνει στην «Κ» ο 27χρονος προγραμματιστής Μαξ Κρατς, που ζει στο Βερολίνο.
Τον Σεπτέμβριο διεξάγονται τρεις κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις: στο Βερολίνο, στη Σαξονία-Ανχαλτ και στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία. To Bερολίνο είναι προπύργιο της Αριστεράς (περίπου 20%), ακολουθούν οι Χριστιανοδημοκράτες του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς (19%), η Εναλλακτική για τη Γερμανία (18%) και οι Πράσινοι, που εμφανίζουν καθοδικές τάσεις. Στον αντίποδα, στη Σαξονία η AfD όχι απλώς προηγείται, αλλά πλησιάζει την αυτοδυναμία με ποσοστά πάνω από 40%, ενώ στο Μεκλεμβούργο εξασφαλίζει 36%.
Ποιος ευνοείται;
Θα μπορούσε η επίθεση να ενισχύσει περαιτέρω την Ακροδεξιά; «Πιστεύω ότι ο μόνος τρόπος για να ευνοηθεί εκλογικά η AfD από την επίθεση, είναι αν τα συστημικά ΜΜΕ και τα κόμματα αποφασίσουν να αναδείξουν τη μετανάστευση ως κεντρικό στοιχείο του προεκλογικού αγώνα και προωθήσουν μια ισλαμοφοβική ρητορική. Δυστυχώς, με βάση την εμπειρία των τελευταίων ετών, αυτό αποτελεί πολύ πιθανή εξέλιξη», σχολιάζει στην «Κ» ο Κας Μούντε, Ολλανδός πολιτικός επιστήμων που μελετά την Ακροδεξιά και τον λαϊκισμό.
«Γίνεται τόσο μεγάλη συζήτηση για περισσότερες αρμοδιότητες στην αστυνομία ή περισσότερα κονδύλια για την αστυνομία. Το πρόβλημα όμως δεν είναι ότι η αστυνομία στο Βερολίνο ή το ομοσπονδιακό σύστημα δεν έχει αρκετές αρμοδιότητες. Μπορούν ήδη να κάνουν πάρα πολλά. Το ερώτημα είναι τι κάνουν και πώς το κάνουν. Ορισμένοι πολιτικοί προσπαθούν τώρα να επιχειρηματολογήσουν υπέρ της αγοράς ακόμη περισσότερων συστημάτων Palantir. Αλλά δεν πρόκειται καθόλου γι’ αυτό. Ο δράστης ήταν γνωστός στις Αρχές, δηλαδή είχε βρεθεί στο δικαστήριο», συμπληρώνει ο Αμτζαχίντ.
Ο μόνος τρόπος για να ευνοηθεί εκλογικά η AfD, είναι αν ΜΜΕ και κόμματα αναδείξουν τη μετανάστευση ως κεντρικό στοιχείο του προεκλογικού αγώνα και προωθήσουν μια ισλαμοφοβική ρητορική. Δυστυχώς, αυτό αποτελεί πολύ πιθανή εξέλιξη. -Κας Μούντε, Ολλανδός πολιτικός επιστήμων, που μελετά την Ακροδεξιά και τον λαϊκισμό
Υστερα από έρευνα η εφημερίδα Ζeit καταλήγει στο συμπέρασμα πως το λάθος ανήκει στη Δικαιοσύνη και όχι στις αρχές ασφαλείας. «Αν το δικαστήριο ανηλίκων δεν είχε αποφασίσει την αποφυλάκιση του Αμπντούλ Μπαλούτ, δεν θα είχε σημειωθεί η επίθεση κατά του CSD. Τότε θα ζούσε η γυναίκα και οι 31 άνθρωποι δεν θα είχαν τραυματιστεί· τότε δεν θα βρίσκονταν σε σοκ η χώρα και η κουίρ κοινότητα».
Η Αριστερά, Die Linke, δέχθηκε αμέσως σφοδρές επιθέσεις από τη συντηρητική παράταξη, καθώς ειδικά στη μουσουλμανική γειτονιά Νόικελν του Βερολίνου το κόμμα «ξέχασε» κυριολεκτικά στην ανακοίνωσή του να αναφερθεί σε ισλαμική τρομοκρατία. Μετά την κατακραυγή πρόσθεσε την παράγραφο: «Οταν εκφράζουμε την ανησυχία μας για την ενίσχυση δεξιών και αντιφεμινιστικών δυνάμεων τότε συμπεριλαμβάνουμε σε αυτές αυτονοήτως και το Ισλαμικό Κράτος και άλλες ριζοσπαστικές ισλαμιστικές οργανώσεις».
Το ρίσκο
Η διευκρίνιση αντιμετωπίζεται με προβληματισμό από τον Κώστα Κοσμά, φιλόλογο-μεταφραστή, που εργάζεται στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου και εν ενεργεία δημοτικό σύμβουλο στο Στέγκλιτς-Τσέλεντορφ. «Πέρα από την πολιτική εργαλειοποίηση ενόψει των επερχόμενων εκλογών τον Σεπτέμβριο, τίθεται το ερώτημα εάν στο παραδοσιακά αριστερό Βερολίνο μια κακώς εννοούμενη πολιτική ορθότητα συνέβαλε ίσως σε χαλάρωση των μέτρων ασφαλείας ή αν μια αριστερή πολιτική στάση ανέχεται ή, έστω, αδιαφορεί για τον ισλαμισμό. Η απάντηση είναι το μετέωρο γερμανικό «jein»: ναι και όχι. Αφενός, δεν υπήρξε πλημμελής επιτήρηση. Οι υπηρεσίες ασφαλείας είχαν υπόψη τους τον δράστη, παρακολουθούσαν μάλιστα με κάμερα το σπίτι του. Το ότι αυτός μπήκε σε ένα αυτοκίνητο και έπεσε πάνω στο πλήθος είναι, δυστυχώς, ένα ρίσκο που δεν μπορούμε να αποφύγουμε ως κοινωνία η οποία δεν θέλει να φυλακίζει προληπτικά υπόπτους τρομοκρατίας, όπως προτείνει ο ομοσπονδιακός υπουργός Εσωτερικών. Από την άλλη, η δογματική Αριστερά, όπως την εκπροσωπεί π.χ. το Die Linke, κινείται από έναν υπερφίαλο πατερναλισμό, που θεωρεί τους πολίτες ανίκανους να διαχωρίσουν τον ισλαμισμό από το Ισλάμ και αρνείται να πει τα πράγματα με το όνομά τους: ότι δηλαδή ο ισλαμισμός είναι κίνδυνος τρομοκρατίας και ολοκληρωτισμού που εξαπλώνεται ανησυχητικά σε σχολεία και τζαμιά, ώστε να μη δημιουργήσει ισλαμοφοβικές παρεξηγήσεις, δημιουργώντας τελικά περισσότερες», υπογραμμίζει στην «Κ» ο Κώστας Κοσμάς. Ο ίδιος, ο οποίος θα είναι ξανά υποψήφιος βουλευτής των Πρασίνων στο κρατίδιο, θεωρεί πως το σύνολο των δημοσιολογούντων προσπάθησε να προσαρμόσει την επίθεση στα δικά του αφηγήματα. «Πάρα πολλοί από διάφορες πλευρές χρησιμοποιούν ακριβώς αυτή τη στιγμή την κατάσταση, για να προωθήσουν τις θέσεις τους. Μίλησα με ορισμένους πολιτικούς, άνδρες και γυναίκες, από τη Βουλή των Αντιπροσώπων του Βερολίνου. Είναι απογοητευμένοι, επειδή φυσικά τώρα βρίσκονται υπό πίεση να δράσουν. Oλοι θέλουμε να προσφέρουμε λύση. Και τώρα βρισκόμαστε εν μέσω προεκλογικής εκστρατείας. Δεν βλέπω, πάντως, κάποιον που αυτοαποκαλείται προοδευτικός ή αριστερός να σχετικοποιεί την επίθεση. Αντιθέτως, πιστεύω ότι στην κουίρ κοινότητα υπάρχουν επίσης πολλές συντηρητικές φωνές», λέει από την πλευρά του ο Αμτζαχίντ στην ερώτηση κατά πόσον η Αριστερά στη Γερμανία υποβαθμίζει την ισλαμική τρομοκρατία επειδή δεν ταιριάζει με το φιλοπαλαιστινιακό της αφήγημα. Δεν είναι όμως οι περισσότεροι μουσουλμάνοι υπερσυντηρητικοί και ομοφοβικοί; Μόνο ένα τζαμί στο Βερολίνο, στο Μίτε, θεωρείται φιλελεύθερο και δέχεται πιστούς από τη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα. «Οι μουσουλμάνοι είναι πάρα πολλοί άνθρωποι, δεν ξέρω αν μπορεί κανείς να το διατυπώσει έτσι γενικά. Σίγουρα δεν είναι ούτε η Ορθοδοξία στον χριστιανισμό ούτε οι καθολικοί φίλα προσκείμενοι στους ΛΟΑΤΚΙ», απαντά ο Αμτζαχίντ.
«Θύματα της επίθεσης είναι η δολοφονημένη γυναίκα και η ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα. Ωφελημένη βγαίνει η AfD, που κερδίζει μέχρι και 4,5% ποσοστιαίες μονάδες κάθε φορά που πραγματοποιούνται τρομοκρατικές ενέργειες. -Κώστας Κοσμάς, Φιλόλογος-μεταφραστής, που εργάζεται στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, δημοτικός σύμβουλος στο Στέγκλιτς-Τσέλεντορφ
Οι δημοσκοπήσεις
Σε ομοσπονδιακό επίπεδο, η AfD εξακολουθεί να αποτελεί την ισχυρότερη δύναμη με 27%, ενισχυόμενη μάλιστα σε σύγκριση με την προηγούμενη δημοσκόπηση κατά μία ποσοστιαία μονάδα. Η συντηρητική παράταξη του Μερτς, ο οποίος προχώρησε αυτήν την εβδομάδα σε μίνι ανασχηματισμό, χάνει άλλη μία μονάδα και συγκεντρώνει μόλις 21%, ακολουθούν οι Πράσινοι με 16%, ενώ το Die Linke ανεβαίνει σταθερά και πλασάρεται τέταρτο κόμμα με 13% μπροστά από τους συγκυβερνώντες σοσιαλδημοκράτες (12%). Μέσα σε αυτό το ρευστό πολιτικό σκηνικό, ο Κώστας Κοσμάς εκφράζει, πάντως, και ορισμένες βεβαιότητες: «Θύματα της επίθεσης στο Βερολίνο είναι η δολοφονημένη γυναίκα και η ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα, δράστης ο Αμπντούλ Μπ. και ο ισλαμισμός. Ωφελημένη βγαίνει μάλλον η ακροδεξιά AfD, που σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου της Φρανκφούρτης κερδίζει μέχρι και 4,5% ποσοστιαίες μονάδες κάθε φορά που πραγματοποιούνται τρομοκρατικές ενέργειες».
