Την Πέμπτη το μεσημέρι, μέσα σε λίγες ώρες, από τις 12 έως τις τέσσερις το απόγευμα, η πόλη της Θέουτα, του ισπανικού θυλάκου που βρίσκεται στη βόρεια ακτή της Αφρικής και αντικρίζει το Γιβραλτάρ, κατακλύστηκε από δεκάδες χιλιάδες μετανάστες – πάνω από 60.000, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις. «Οχι στο Μαρόκο», φώναζαν με τα χέρια ψηλά όσοι έφθασαν κολυμπώντας. Εκλιπαρούσαν τις ισπανικές αρχές να μην τους απωθήσουν εκεί από όπου ξεκίνησαν. Ηταν κυρίως ανήλικοι, αγόρια, αλλά και οικογένειες με παιδιά. Οι ταξιτζήδες το βάφτισαν «εισβολή», οι ΜΚΟ «ανθρωπιστική κρίση». Σοκαρισμένη η Ε.Ε. άρχισε πάλι τη συζήτηση περί αναστολής της Σένγκεν. Πρώτη η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι έθεσε το ζήτημα, ακολούθησαν Γαλλία, Δανία και Φινλανδία.
Ολοι εναντίον όλων
O καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο UNED, Χοσέ Χαβιέ Ολίβας Οσούνα, εξηγεί στην «Κ»: «Ο πληθυσμός της Θέουτα αυξήθηκε κατά 50% μέσα σε μία μόλις ημέρα. Η συντριπτική πλειονότητα των νεοεισερχομένων δεν διαθέτει κατάλυμα ούτε τα στοιχειώδη μέσα διαβίωσης, ενώ έχουν ήδη σημειωθεί αρκετά επεισόδια βίας μεταξύ μεταναστών, ισπανικών δυνάμεων ασφαλείας και κατοίκων της πόλης. Παρότι οι ισπανικές αρχές είχαν ανακοινώσει 57 θανάτους, είναι πολύ πιθανόν ο αριθμός αυτός να αντιπροσωπεύει μικρό μόνο αριθμό όσων έχασαν τη ζωή τους προσπαθώντας να περάσουν τα σύνορα κολυμπώντας. Παράλληλα, υπάρχουν χιλιάδες ασυνόδευτοι ανήλικοι, τους οποίους η Ισπανία δεν μπορεί νομικά να επαναπροωθήσει στο Μαρόκο. Οι ανήλικοι αυτοί θα πρέπει να μεταφερθούν στην ισπανική ενδοχώρα και να φιλοξενηθούν σε εξειδικευμένες δομές, ενώ πολλοί ενδέχεται στη συνέχεια να επιχειρήσουν να μετακινηθούν σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη».
Η Εl Pais κάνει λόγο στο κύριο άρθρο της για εργαλειοποίηση των μεταναστών από το Μαρόκο. Αιτία φαίνεται πως ήταν το ταξίδι του Ισπανού πρωθυπουργού στην Αλγερία. Στις 20 Ιουλίου ο Σάντσεθ επισκέφθηκε το Αλγέρι για πρώτη φορά μετά τέσσερα χρόνια διπλωματικής ψυχρότητας. Οι διμερείς σχέσεις των δύο πλευρών δοκιμάστηκαν σοβαρά το 2022, όταν η Μαδρίτη στήριξε τις μαροκινές διεκδικήσεις στη Δυτική Σαχάρα, ανατρέποντας την πολιτική ουδετερότητα πολλών δεκαετιών. Η στροφή ενόχλησε το Αλγέρι, που στηρίζει το Μέτωπο Πολισάριο, το οποίο, σημειωτέον, αναγνωρίζεται κι από τον ΟΗΕ ως νόμιμος εκπρόσωπος του λαού της Δυτικής Σαχάρας. Ανέστειλε τότε τη συμφωνία φιλίας, ανακάλεσε τον πρέσβη της και «πάγωσε» τις εμπορικές συναλλαγές με την Ισπανία.
Εκείνο το επεισόδιο ήταν απόρροια της προσέγγισης Μαδρίτης – Ραμπάτ μετά τη μεταναστευτική κρίση του 2021 στη Θέουτα. Προκειμένου να αποφύγει παρόμοια πλημμυρίδα μεταναστών, η κυβέρνηση Σάντσεθ επιχείρησε να εξευμενίσει το Μαρόκο και υπέγραψε συμφωνία για τον έλεγχο των ροών. Με κατά καιρούς διακυμάνσεις, η συνεργασία αυτή κρατούσε μέχρι την περασμένη Πέμπτη.
Το ταξίδι Σάντσεθ Για εργαλειοποίηση των μεταναστών από το Μαρόκο κάνει λόγο η Εl Pais, και αποδίδει το περιστατικό στο ταξίδι του Πέδρο Σάντσεθ στο Αλγέρι το οποίο βρίσκεται σε ένταση με το Ραμπάτ λόγω διεκδικήσεων στη Δυτική Σαχάρα.
Τι συνέβη, λοιπόν, την περασμένη Πέμπτη; Οι εικασίες ποικίλλουν. Η πιο πρόχειρη είναι ότι η 30ή Ιουλίου ήταν η «Μέρα του θρόνου», εθνική εορτή στο Μαρόκο, με αποτέλεσμα να χαλαρώσουν οι έλεγχοι στα σύνορα. O βασιλιάς Μοχάμεντ ΣΤ΄ παραθερίζει άλλωστε στο ανάκτορο του Ρινκόν, μόλις 25 χιλιόμετρα από τη Θέουτα. Ερευνες όμως αναφέρουν ότι την Πέμπτη οι Μαροκινοί συνοριοφύλακες εξαφανίστηκαν εντελώς, γεγονός που επέτρεψε ακόμη και σε ολόκληρες οικογένειες να περάσουν στην άλλη πλευρά. Η κατάσταση συνεχίστηκε επί ώρες, ωθώντας τις ισπανικές αρχές να αποδώσουν την απουσία σε εσκεμμένη πολιτική απόφαση.
Η μαροκινή πλευρά έκανε λόγο για συντονισμένη εκστρατεία μέσω σόσιαλ μίντια. Σύμφωνα με τα τοπικά ΜΜΕ, η κινητοποίηση είχε στόχο να δώσει την εντύπωση της αποσταθεροποίησης και να αμφισβητήσει την ικανότητα του Μαρόκου να ελέγξει τα σύνορά του. «Ποιος παίζει με το μυαλό των νέων ανθρώπων στην περιοχή; Και ποιος σχεδίασε το τηλεχειριστήριο και την ψηφιακή καμπάνια με διεστραμμένους στόχους και στρατηγικές;» αναρωτήθηκε η εφημερίδα Alyaoum24.
Ενα άλλο σενάριο είναι πως οι μετανάστες ενημερώθηκαν για την πρόσφατη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Ισπανίας, που απαγορεύει τις επαναπροωθήσεις όσων έφθασαν στην Ισπανία διά θαλάσσης. Ωστόσο, με βάση τα ρεπορτάζ ισπανικών μέσων, οι ίδιοι οι μετανάστες αγνοούσαν την απόφαση. Το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (ΡΡ) και η Ακροδεξιά θεωρούν επίσης ότι η πρόσφατη εξαγγελία της κυβέρνησης για νομιμοποίηση 500.000 μεταναστών αποτέλεσε τον μαγνήτη για τους παράτυπους μετανάστες από τη Βόρεια Αφρική.
Θεωρίες του Vox
«Η κρίση αυτή δημιουργεί ένα παράθυρο ευκαιρίας για το Vox και άλλα κόμματα της ριζοσπαστικής Δεξιάς στην Ισπανία να μετατρέψουν την τραγωδία σε ηθικό πανικό και να ενισχύσουν περαιτέρω τη θεωρία συνωμοσίας της “μεγάλης αντικατάστασης”. Ωστόσο, οι υπερβολικές αφηγήσεις του Vox αξιοποιούν την πραγματική αγωνία των κατοίκων της Θέουτα, οι οποίοι διαπιστώνουν ότι το ισπανικό κράτος αδυνατεί να προστατεύσει αποτελεσματικά τα σύνορά του. Παράλληλα, ολοένα και περισσότερες φωνές στο Μαρόκο υποστηρίζουν ότι η περιοχή (μαζί με τη Μελίγια) θα έπρεπε να ενσωματωθεί στο μαροκινό κράτος, παρά το γεγονός ότι αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της Ισπανίας εδώ και αιώνες», τονίζει ο Ολίβας Οσούνα στην «Κ».
Ηδη ο ηγέτης του ΡΡ, Αλβέρτο Νούνιεθ Φεϊχό, ο οποίος είχε κηρύξει προσωρινή ανακωχή με την κυβερνητική παράταξη λόγω των καταστροφικών πυρκαγιών, ζητάει αναθεώρηση της μεταναστευτικής πολιτικής, προκειμένου να καθίστανται δυνατές οι επαναπροωθήσεις μετά την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Κριτική όμως δέχεται ο Ισπανός πρωθυπουργός και από την Αριστερά, που του καταλογίζει ότι δείχνει το φιλομεταναστευτικό του πρόσωπο όταν πρόκειται για Λατινοαμερικανούς μετανάστες, όχι όμως και έναντι των Βορειοαφρικανών. Τη Ρεαλπολιτίκ του στο ζήτημα τόνιζε πρόσφατα στην «Κ» και ο Νταβίντ Γκασκόν, συγγραφέας και αρθρογράφος στην El Pais. «Οπως ξέρετε, η ισπανική οικονομία βασικά αναπτύσσεται λόγω της μετανάστευσης. Αρα (η νομιμοποίηση μισού εκατομμυρίου μεταναστών) ήταν το πιο λογικό πράγμα που μπορούσε να γίνει. Μην ξεχνάτε ότι η μετανάστευση στην Ισπανία είναι πιο εύκολη υπόθεση από άλλα μέρη. Πολλοί από αυτούς είναι από τη Λατινική Αμερική, μιλούν την ίδια γλώσσα, υπάρχει πολιτισμική ομοιότητα».
