Στα μάτια των περισσοτέρων, η πολύωρη παραμονή κάτω από τη γη μάλλον θα φάνταζε αλλόκοτη ως ιατρική συνταγή. Ωστόσο, κάθε πρωί, μια ομάδα ατόμων κατεβαίνει περίπου 250 μέτρα κάτω από τη γη σε ένα ενεργό αλατωρυχείο στην Αρμενία. Εκεί, τα μέλη της περνούν περί τις έξι ώρες σε σπηλαιώδεις θαλάμους, με την ελπίδα ότι ο αέρας θα τους βοηθήσει να αναπνέουν καλύτερα.
«Δοκίμασα κάθε πιθανή θεραπεία και αυτή είναι η μόνη που λειτούργησε», αναφέρει ο Μικαέλ Τοροσιάν, ασθματικός ο οποίος επισκέπτεται αυτή την ιδιότυπη «υπόγεια κλινική». «Νόμιζα ότι πρόκειται για ανοησία πριν το δοκιμάσω, αλλά τώρα έχω πειστεί. Με έσωσε», προσθέτει.
Οπως γράφει o βρετανικός Guardian, από το άνοιγμά του το 1987, αυτό το ορυχείο της σοβιετικής περιόδου υποδέχεται ασθενείς που ενδιαφέρονται να ακολουθήσουν μια εναλλακτική θεραπεία, γνωστή ως «σπηλαιοθεραπεία», η οποία βασίζεται στην πεποίθηση ότι ο κορεσμένος με αλάτι, απαλλαγμένος από αλλεργιογόνα, αέρας του ορυχείου μπορεί να ανακουφίσει τις αναπνευστικές παθήσεις.
Ωστόσο, όπως αναφέρει ο Guardian, η λειτουργία τής εν λόγω κλινικής κρέμεται τώρα από μια κλωστή, καθώς η Αρμενία απέσυρε την κρατική χρηματοδότηση, εγείροντας ευρύτερα ερωτήματα σχετικά με τον ρόλο του κράτους στην υποστήριξη της εναλλακτικής ιατρικής.
«Λαβύρινθος»
Το ταξίδι στο εν λόγω νοσοκομείο ξεκινάει με έναν βιομηχανικό ανελκυστήρα που κατεβάζει τους ασθενείς βαθιά κάτω από μια κατοικημένη περιοχή στα περίχωρα του Ερεβάν. Εκεί, μέσα στη γη, απλώνεται ένας «λαβύρινθος» από σήραγγες. Με την πρώτη ματιά, το υπόγειο σπήλαιο μοιάζει περισσότερο με καταφύγιο της ψυχροπολεμικής περιόδου παρά με νοσοκομείο. Πίσω από νοσοκομειακές κουρτίνες, ασθενείς κοιμούνται σε στενά κρεβάτια, άλλοι παίζουν μπιλιάρδο, κάνουν ασκήσεις αναπνοής ή απλώς κάθονται σιωπηλοί, περνώντας τις ώρες τους σε μια από τις πιο ασυνήθιστες ιατρικές εγκαταστάσεις στον κόσμο.
«Φαίνεται ασυνήθιστο, αλλά ύστερα από λίγες μέρες, οι άνθρωποι αρχίζουν να απολαμβάνουν την ηρεμία», εξηγεί η Ανούς Βοσκανιάν, γιατρός που εργάζεται σε αυτή την κλινική από το 1989.
Η ίδια σημειώνει ότι η ιδέα για την ίδρυση της κλινικής προέκυψε αφότου οι γιατροί παρατήρησαν ότι οι εργαζόμενοι στα αλατωρυχεία φαινόταν να καταγράφουν ασυνήθιστα χαμηλά ποσοστά αναπνευστικών ασθενειών, παρά το γεγονός ότι περνούσαν μεγάλο μέρος της ζωής τους κάτω από τη γη. Ερευνητές άρχισαν έπειτα να μελετούν το μικροκλίμα των ορυχείων, με αποτέλεσμα να ακολουθήσει η δημιουργία εξειδικευμένων υπόγειων κλινικών σε μέρη του πρώην σοβιετικού μπλοκ.
«Είναι το τέλειο κλίμα»
Η Βοσκανιάν αποδίδει τα οφέλη για την υγεία σε έναν συνδυασμό παραγόντων: τον αέρα που είναι πλούσιος σε αλάτι, τις θερμοκρασίες 19 °C όλο τον χρόνο και την απουσία αλλεργιογόνων, ρύπανσης, θορύβου και ακτινοβολίας. «Είναι το τέλειο κλίμα για να ζεις. Ουσιαστικά δεν γερνάς εδώ», αναφέρει η ίδια. Οι ασθενείς συνήθως περνούν έξι ώρες την ημέρα υπόγεια κατά τη διάρκεια μιας τρίμηνης θεραπείας. Οι γιατροί λένε ότι η πρώτη εβδομάδα επιτρέπει στο σώμα να προσαρμοστεί στο μοναδικό περιβάλλον του ορυχείου.
Στην ακμή της, η εν λόγω κλινική υποδεχόταν χιλιάδες ασθενείς στο ορυχείο Αβάν κάθε χρόνο, πολλοί από τους οποίους λάμβαναν δωρεάν θεραπεία μέσω του συστήματος υγειονομικής περίθαλψης της Αρμενίας.
Χρηματοδότηση
Η τύχη της κλινικής άλλαξε το 2019 όταν η αρμενική κυβέρνηση απέσυρε την κρατική χρηματοδότηση, υποστηρίζοντας ότι η «σπηλαιοθεραπεία» δεν υποστηρίζεται από επαρκή επιστημονικά στοιχεία που να δικαιολογούν τη δημόσια υποστήριξη. Οι ασθενείς που κάποτε ακολουθούσαν τη θεραπεία δωρεάν, τώρα πρέπει να πληρώνουν περίπου 23 ευρώ για κάθε επίσκεψη.
Η απόφαση ελήφθη με φόντο τη μεταρρύθμιση του συστήματος υγειονομικής περίθαλψης της Αρμενίας και την προετοιμασία για την εισαγωγή της καθολικής ασφάλισης υγείας, γεγονός που, όπως γράφει το βρετανικό μέσο, ανάγκασε τους Αρμένιους αξιωματούχους να λάβουν δύσκολες αποφάσεις σχετικά με το ποιες θεραπείες θα πρέπει να καλύπτονται από το κράτος.
«Εξακολουθούμε να λειτουργούμε, αλλά με δυσκολία, και θα μπορούσαμε να κλείσουμε οποιαδήποτε μέρα», αναφέρει η Ανούς Βοσκανιάν.
Η γιατρός υποστηρίζει ότι η θεραπεία λειτουργεί, ιδιαίτερα για παιδιά που πάσχουν από άσθμα και αλλεργίες.
Ενώ η «σπηλαιοθεραπεία» εφαρμόζεται εδώ και δεκαετίες σε όλη την ανατολική Ευρώπη και την πρώην Σοβιετική Ενωση, έχουν διεξαχθεί σε σχέση με αυτήν λίγες μελέτες μεγάλης κλίμακας και οι περισσότερες από τις κλινικές που λειτουργούσαν άλλοτε έχουν κλείσει. Πολλοί ειδικοί αναπνευστικής παθολογίας την αντιμετωπίζουν ως συμπληρωματική θεραπεία που μπορεί να ανακουφίσει κάποια συμπτώματα, αλλά που δεν πρέπει να αντικαθιστά τη συμβατική ιατρική θεραπεία.
Για τους υποστηρικτές της, ωστόσο, η έλλειψη αξιόπιστων ερευνών δεν αναιρεί τα οφέλη. «Αν δεν βοηθούσε, δεν θα επέστρεφα», τονίζει ο Αλβαρτ Αλιχανιάν, ο οποίος επισκέπτεται συχνά την κλινική κοντά στο Ερεβάν.
