Στην 7η ετήσια έκθεσή της για το κράτος δικαίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί και τις τέσσερις συστάσεις, που είχε απευθύνει προς την Ελλάδα το 2025, παρά την πρόοδο που καταγράφει σε επιμέρους τομείς. Η Επιτροπή αναγνωρίζει βελτιώσεις κυρίως στη λειτουργία της Δικαιοσύνης, στην εφαρμογή της εθνικής στρατηγικής κατά της διαφθοράς και στο θεσμικό πλαίσιο για τα μέσα ενημέρωσης. Ωστόσο εκτιμά ότι απαιτούνται περαιτέρω βήματα στην αποτελεσματική διερεύνηση και εκδίκαση υποθέσεων διαφθοράς, στη διαφάνεια των δραστηριοτήτων άσκησης επιρροής (lobbying), στην προστασία των δημοσιογράφων και στην ενίσχυση του διαλόγου με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Παράλληλα, γίνεται ειδική αναφορά στην υπόθεση των παρακολουθήσεων, καθώς η έκθεση σημειώνει ότι συνεχίζεται η δικαστική εξέταση ορισμένων πτυχών της χρήσης κατασκοπευτικού λογισμικού (spyware).
Δικαιοσύνη: Βελτιώσεις στη λειτουργία, αλλά οι καθυστερήσεις επιμένουν
Για το δικαστικό σύστημα, η Κομισιόν σημειώνει ότι οι πρόσφατοι διορισμοί στην ηγεσία των ανώτατων δικαστηρίων πραγματοποιήθηκαν με τη συμμετοχή του ίδιου του δικαστικού σώματος, ενώ αναγνωρίζει πρόοδο στην εφαρμογή της νέας δικαστικής χαρτογράφησης, στην ψηφιοποίηση της Δικαιοσύνης, στην ενίσχυση των εισαγγελικών υπηρεσιών και στις επενδύσεις στις δικαστικές υποδομές, πολλές από τις οποίες χρηματοδοτούνται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης (RRF). Σύμφωνα με την έκθεση, έως τον Μάιο του 2026 είχαν ολοκληρωθεί 28 από τα 39 σχετικά ορόσημα και τους στόχους του ελληνικού Σχεδίου Ανάκαμψης που αφορούν το κράτος δικαίου και την επιτάχυνση της Δικαιοσύνης.
Παράλληλα, η Επιτροπή αναφέρει ότι οι μεταρρυθμίσεις αρχίζουν να αποτυπώνονται στη λειτουργία των δικαστηρίων, καθώς ο χρόνος εκδίκασης εμφανίζει τα πρώτα σημάδια βελτίωσης. Ωστόσο, επισημαίνει ότι οι καθυστερήσεις εξακολουθούν να αποτελούν σημαντική πρόκληση, ιδιαίτερα στις αστικές και εμπορικές υποθέσεις.
Διαφθορά: Νέα εργαλεία, αλλά περιορισμένα αποτελέσματα
Στον τομέα της καταπολέμησης της διαφθοράς, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι ολοκληρώθηκε το Εθνικό Σχέδιο Δράσης κατά της Διαφθοράς 2022-2025 και ότι βρίσκεται σε εξέλιξη η προετοιμασία του νέου σχεδίου. Παράλληλα, καταγράφει τη δημιουργία ψηφιακού μητρώου για την παρακολούθηση των υποθέσεων διαφθοράς, την ενίσχυση της Ελληνικής Αστυνομίας και των αρμόδιων υπηρεσιών που ασχολούνται με την καταπολέμηση της διαφθοράς και του οικονομικού εγκλήματος, καθώς και βελτιώσεις στο σύστημα δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης.
Ωστόσο, η έκθεση επισημαίνει ότι οι διώξεις και οι τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις σε υποθέσεις διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένων εκείνων υψηλού επιπέδου, εξακολουθούν να είναι περιορισμένες. Αντίστοιχα, για το πλαίσιο διαφάνειας στις δραστηριότητες άσκησης επιρροής σημειώνει ότι δεν έχουν ακόμη υιοθετηθεί νομοθετικές αλλαγές στον ορισμό του λομπίστα και ότι η χρήση του σχετικού μητρώου παραμένει περιορισμένη, διατηρώντας τη σύστασή της και για τον συγκεκριμένο τομέα.
Μέσα ενημέρωσης: Θεσμικές παρεμβάσεις, αλλά παραμένει η σύσταση
Στο κεφάλαιο για τα μέσα ενημέρωσης, η Επιτροπή καταγράφει σειρά θεσμικών παρεμβάσεων. Αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στην ενίσχυση των αρμοδιοτήτων, της χρηματοδότησης και του προσωπικού του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης, στη δημιουργία οργάνου αυτορρύθμισης των μέσων ενημέρωσης, στη νέα νομοθεσία για τη διακυβέρνηση της ΕΡΤ, καθώς και στις αλλαγές που ενισχύουν τη διαφάνεια στη διάθεση της κρατικής διαφήμισης.
Παράλληλα, σημειώνει ότι προετοιμάζεται το εθνικό σχέδιο δράσης για την ασφάλεια των δημοσιογράφων και προχωρά η ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας για την αντιμετώπιση των καταχρηστικών αγωγών (SLAPPs). Ωστόσο, εκτιμά ότι απαιτούνται περαιτέρω μέτρα για την προστασία των δημοσιογράφων και, για τον λόγο αυτό, διατηρεί και τη σχετική σύσταση προς την Ελλάδα.
Θεσμικά αντίβαρα: Συνταγματική αναθεώρηση και παρακολουθήσεις
Η έκθεση αναφέρεται επίσης στην έναρξη της διαδικασίας συνταγματικής αναθεώρησης, η οποία περιλαμβάνει ζητήματα που αφορούν, μεταξύ άλλων, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, την ευθύνη των μελών της κυβέρνησης, την προστασία των δημοσιογράφων και τη βελτίωση της νομοθέτησης.
Παράλληλα, διαπιστώνει ότι έχουν τεθεί οι βάσεις για έναν πιο δομημένο διάλογο με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, χωρίς ωστόσο να θεωρεί ότι η σχετική σύσταση έχει υλοποιηθεί πλήρως. Στο ίδιο κεφάλαιο σημειώνει επίσης ότι «συνεχίζεται η δικαστική εξέταση ορισμένων πτυχών της χρήσης spyware», χωρίς να προχωρά σε περαιτέρω αξιολόγηση της υπόθεσης.
«Στηρίζουμε την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία στο έργο της»
«Στηρίζουμε την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία στο έργο της. Είναι ανεξάρτητη, ενεργεί σύμφωνα με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης και όλα τα κράτη-μέλη έχουν υποχρέωση να συνεργάζονται και να υποστηρίζουν το έργο της» τόνισε ο επίτροπος Δικαιοσύνης Μάικλ ΜακΓκραθ στη σχετική συνέντευξη Τύπου, ερωτηθείς για τις πρόσφατες δηλώσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη περί εμπλοκής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στην εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση. Ο επίτροπος ρωτήθηκε εάν η Κομισιόν συμμερίζεται αυτή την άποψη και εξακολουθεί να στηρίζει το έργο της EPPO και της επικεφαλής της.
Ο κ. ΜακΓκραθ σημείωσε, παράλληλα, ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία επιτελεί πολύ σημαντικό έργο για λογαριασμό της Ε.Ε., ενώ γνωστοποίησε ότι έως το τέλος του έτους η Επιτροπή θα παρουσιάσει πρόταση αναθεώρησης του κανονισμού λειτουργίας της, στο πλαίσιο της συνολικής αξιολόγησης της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής για την καταπολέμηση της απάτης.
Στην έκθεση, συγκεκριμένα η Κομισιόν κάνει ειδική αναφορά στη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO), σημειώνοντας ότι παραμένει γενικά αποτελεσματική και ότι ο αριθμός των Ευρωπαίων εντεταλμένων εισαγγελέων στην Ελλάδα αυξήθηκε από επτά το 2023 σε δεκατρείς το 2026. Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι τον Απρίλιο του 2026 η Βουλή ήρε την ασυλία 13 βουλευτών, κατόπιν αιτημάτων της EPPO, επιτρέποντας στις εισαγγελικές αρχές να προχωρήσουν στις σχετικές υποθέσεις, ενώ σε άλλες τέσσερις περιπτώσεις η σχετική άδεια δεν χορηγήθηκε.
Οι τέσσερις συστάσεις
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί τις τέσσερις συστάσεις που είχε απευθύνει προς την Ελλάδα και το 2025, καλώντας τη χώρα να εντείνει τις προσπάθειες για την επίτευξη ενός πιο ισχυρού ιστορικού διώξεων και τελεσίδικων δικαστικών αποφάσεων σε υποθέσεις διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένων εκείνων υψηλού επιπέδου. Παράλληλα, ζητεί να ολοκληρωθεί η μεταρρύθμιση του πλαισίου για τις δραστηριότητες άσκησης επιρροής (lobbying), με αναθεώρηση του ορισμού του λομπίστα και αποτελεσματική εφαρμογή του σχετικού μητρώου, να προχωρήσει η υιοθέτηση και εφαρμογή νομοθετικών και άλλων εγγυήσεων για τη βελτίωση της ασφάλειας και της προστασίας των δημοσιογράφων, καθώς και να ενισχυθεί ένα σταθερό και αποτελεσματικό πλαίσιο διαβούλευσης με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.
