Σε μια στρατηγική κίνηση με στόχο να παρακαμφθεί ο έλεγχος της Τεχεράνης στα Στενά του Ορμούζ, οι ΗΠΑ, το Ιράκ και η Συρία συζητούν την αναβίωση ενός ιστορικού πετρελαιαγωγού εκατοντάδων χιλιομέτρων, ο οποίος θα συνδέει τα ιρακινά κοιτάσματα με τις μεσογειακές ακτές της Συρίας, σύμφωνα με υψηλόβαθμους αξιωματούχους από το Ιράκ που επικαλείται το Middle East Eye.
Ανακοινώσεις για την πιθανή επαναλειτουργία του αγωγού, ο οποίος ξεκινούσε παραδοσιακά από την πόλη Κιρκούκ του βορείου Ιράκ και κατέληγε στη συριακή παραθαλάσσια πόλη Μπανιγιάς, αναμένεται να γίνουν ακόμα και μέσα στην επόμενη εβδομάδα – και ενδέχεται να συμπέσουν με τη συνάντηση του Ιρακινού πρωθυπουργού Αλί αλ-Ζαΐντι με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο Τομ Μπάρακ, πρεσβευτής του Τραμπ στην Τουρκία και απεσταλμένος σε Συρία και Ιράκ, έχει αναλάβει την επεξεργασία των λεπτομερειών της συμφωνίας ενόψει της επίσκεψης Ζαΐντι. Το ταξίδι του Ιρακινού πρωθυπουργού αναμένεται να περιλαμβάνει και έναν σταθμό στο Τέξας, την «καρδιά» της αμερικανικής ενεργειακής βιομηχανίας.
Σύμφωνα με Ιρακινό αξιωματούχο, ο Μπάρακ έχει οικοδομήσει μια εξαιρετική σχέση συνεργασίας με τον Ζαΐντι, επιδιώκοντας να καταστήσει τον αγωγό πρότυπο για μελλοντικά επιχειρηματικά εγχειρήματα στη Μέση Ανατολή, τα οποία, όπως υποστηρίζει, θα αποφέρουν αμοιβαία οφέλη τόσο στις ΗΠΑ όσο και στις κυβερνήσεις των κρατών της περιοχής.
Η κατασκευή του παλιού αγωγού είχε ολοκληρωθεί το 1952 από την Iraq Petroleum Company, με δυναμικότητα μεταφοράς περίπου 300.000 βαρελιών ημερησίως. Η Βαγδάτη διέκοψε τη λειτουργία του τη δεκαετία του 1980, όταν η Συρία τάχθηκε στο πλευρό του Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ. Αργότερα, το δίκτυο υπέστη σοβαρές ζημιές μετά την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003, παραμένοντας έκτοτε ουσιαστικά ανενεργό.
Σήμερα, η υποδομή χρήζει εκτεταμένων επισκευών, συμπεριλαμβανομένης της εγκατάστασης νέων δεξαμενών αποθήκευσης, αντλιών και ηλεκτρικών συστημάτων. Αξιωματούχος εκτίμησε μιλώντας στο Middle East Eye ότι ο αγωγός πιθανότατα θα χρειαστεί να αντικατασταθεί εξ ολοκλήρου, με το χρονοδιάγραμμα των εργασιών να υπολογίζεται στα δύο με τρία χρόνια. Πρόσθεσε, μάλιστα, ότι για την ανοικοδόμηση έχει ήδη επιστρατευτεί μια κοινοπραξία αμερικανικών εταιρειών, γεγονός που υπογραμμίζει την έμπρακτη δέσμευση της Ουάσινγκτον στο έργο.
Η Συρία και το Ιράκ είχαν εξετάσει το ενδεχόμενο αναβίωσης του αγωγού στα τέλη του 2024, μετά την ανατροπή του Μπασάρ αλ-Ασαντ, από ισλαμιστικές πολιτοφυλακές πιστές στον πρόεδρο Αχμέντ αλ-Σάρα, με τις συνομιλίες ωστόσο να μην προχωρούν.
Το σχέδιο του αγωγού προς το Μπανιγιάς αποκτά πλέον χαρακτήρα κατεπείγοντος, ως απόρροια του ελέγχου από το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ, σε απάντηση του πολέμου που ξεκίνησαν εναντίον του οι ΗΠΑ και το Ισραήλ. Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, το Ιράκ είχε αρχίσει να εξάγει αργό πετρέλαιο μεταφέροντάς το με βυτιοφόρα μέσω Συρίας, αλλά οι ποσότητες ήταν περιορισμένες. Οπως τόνισε ο Σαρχάνγκ Χαμασαΐντ, ανεξάρτητος Ιρακινός αναλυτής: «Το Ιράκ έχει αρχίσει να βλέπει τη Συρία με άλλο μάτι. Πριν από τον πόλεμο υπήρχε δυσπιστία. Oμως, η πραγματικότητα της σύγκρουσης κατέστησε σαφές ότι το Ιράκ χρειάζεται τη Συρία».
Στην τελετή υπογραφής της συμφωνίας στις ΗΠΑ αναμένεται να παραστεί και ο υπουργός Εξωτερικών της Συρίας, Ασάαντ αλ-Σαϊμπάνι. Πάντως, η κυβέρνηση της Βαγδάτης, η οποία κυριαρχείται από σιιτικά πολιτικά κόμματα και πολιτοφυλακές με στενούς δεσμούς με το Ιράν, αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα τη συνεργασία με τον αλ-Σάρα, ο οποίος είχε ιδρύσει το Μέτωπο αλ-Νούσρα, το συριακό παρακλάδι της Αλ Κάιντα, πριν από περισσότερο από μία δεκαετία.
Παρόλα αυτά, μετά την πτώση του Ασαντ, ο αλ-Σάρα εισήλθε στην αμερικανική σφαίρα επιρροής, ενώ απολαμβάνει την ισχυρή υποστήριξη της Τουρκίας και των κρατών του Κόλπου, κυρίως του Κατάρ και της Σαουδικής Αραβίας.
Σε πρόσφατη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα, ο Ντόναλντ Τραμπ έπλεξε το εγκώμιο του αλ-Σάρα, χαρακτηρίζοντάς τον «φανταστικό» και «εξαιρετικά σεβαστό». Παράλληλα, η Ουάσινγκτον ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα ότι θα αφαιρέσει τη Συρία από τη λίστα των κρατών που υποθάλπουν την τρομοκρατία (SST), στην οποία η χώρα βρισκόταν από το 1979.
Αυτή η διπλωματική εξομάλυνση αναμένεται να διευκολύνει σημαντικά τη συμμετοχή αμερικανικών επιχειρήσεων στο έργο του αγωγού. Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, η ιρακινή κυβέρνηση ενέκρινε μια προκαταρκτική συμφωνία με τις αμερικανικές εταιρείες Capital TI και Chevron, καθώς και με μια εταιρεία από το Κατάρ, για τη διερεύνηση σχεδίων κατασκευής αγωγών που θα συνδέουν το Κιρκούκ και τη Χαντίθα —έναν πετρελαϊκό κόμβο στην επαρχία Ανμπάρ του Ιράκ— με το λιμάνι του Μπανιγιάς.
Για το Ιράκ, η απεξάρτηση από τα Στενά του Ορμούζ αποτελεί ζήτημα εθνικής επιβίωσης, καθώς η χώρα διοχετεύει από εκεί το 95% των πετρελαϊκών της εξαγωγών, γεγονός που την καθιστά εξαιρετικά ευάλωτη στον ιρανικό γεωπολιτικό αποκλεισμό. Παρά τις στενές σχέσεις ορισμένων ιρακινών πολιτοφυλακών με την Τεχεράνη, το Ιράκ αδυνατεί στην παρούσα φάση να εξάγει το πετρέλαιό του. Σύμφωνα με την εταιρεία ενεργειακών αναλύσεων Vortexa, οι θαλάσσιες εξαγωγές πετρελαίου του Ιράκ τον Μάιο ανήλθαν μόλις στο 8% του περσινού μέσου όρου. Πρόκειται για ένα συντριπτικό πλήγμα στην οικονομία της χώρας, δεδομένου ότι τα έσοδα από τις πωλήσεις πετρελαίου αντιπροσωπεύουν ένα τεράστιο κομμάτι του κρατικού προϋπολογισμού.
