Η πολιτική ισχύς της ηπείρου μας τις επόμενες δεκαετίες είναι συνυφασμένη με την ένταξη των χωρών των Βαλκανίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι η πιο σημαντική γεωστρατηγική επένδυση της εποχής μας, διότι η ασφάλεια, η ανταγωνιστικότητα και η διεύρυνση αποτελούν πλέον αδιαχώριστες έννοιες: αν δεν ολοκληρώσει την επανένωσή της, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα αποκτήσει ποτέ το απαραίτητο μέγεθος ώστε να είναι ανταγωνιστική στον σημερινό κόσμο.
Τα Βαλκάνια ανήκουν στην ιστορία, τη γεωγραφία και την πολιτική προοπτική της Ευρώπης. Η Ιταλία τα έχει αναδείξει σε πυλώνα της διπλωματικής της δράσης. Ως χώρα της Αδριατικής και της Μεσογείου, γνωρίζουμε καλά ότι η ασφάλεια των θαλασσών μας περνά και μέσα από τη σταθερότητα της περιοχής. Για τον λόγο αυτό, στηρίζουμε με πεποίθηση την επιτάχυνση της πορείας ένταξής τους στην ΕΕ, με στόχο να ανασυγκροτηθεί η ευρωπαϊκή οικογένεια και να διευρυνθεί ο χώρος της ειρήνης και των ευκαιριών.
Η προσπάθεια της Ιταλίας μεταφράζεται σε μια ευρεία διπλωματική παρουσία και σε έναν διαρκή πολιτικό διάλογο. Από το 2022, περισσότερες από εκατό επισκέψεις υψηλού επιπέδου, διμερείς συναντήσεις και πολυμερείς πρωτοβουλίες έχουν συνοδεύσει τις μεταρρυθμίσεις των υποψηφίων χωρών και έχουν στηρίξει έμπρακτα την προσέγγισή τους στην Ένωση.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ιταλία υποστηρίζει την άτυπη ομάδα «Φίλοι των Βαλκανίων», η οποία συγκεντρώνει τα κράτη μέλη με την μεγαλύτερη προσήλωση στην ανάγκη να διατηρηθεί υψηλό το ευρωπαϊκό ενδιαφέρον για την περιοχή. Η συνάντηση που φιλοξενούμε σήμερα στη Ρώμη, με τους Υπουργούς Εξωτερικών της περιοχής, επιβεβαιώνει τη ισχυρή πολιτική βούληση της Ιταλίας να δώσει νέα ώθηση στην ευρωπαϊκή πορεία των Βαλκανίων.
Η ένταξη προϋποθέτει βαθιές μεταρρυθμίσεις στους παρακάτω τομείς: κράτος δικαίου, αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης, ψηφιοποίηση, ποιότητα των θεσμών. Η Ιταλία στηρίζει αυτές τις προσπάθειες με συγκεκριμένα επιχειρησιακά εργαλεία. Έχουμε ηγετικό ρόλο στα προγράμματα διοικητικής αδελφοποιήσης και βραχυπρόθεσμης τεχνικής βοήθειας, Twinning και TAIEX, που βρίσκονται στον πυρήνα της ενταξιακής διαδικασίας καθώς μεταφέρουν τεχνογνωσία, εμπειρίες και θεσμικές δεξιότητες στις υποψήφιες χώρες. Στα Βαλκάνια, η Ιταλία είναι το πρώτο κράτος μέλος σε αριθμό εμπειρογνωμόνων που συμμετέχουν σε αυτά τα προγράμματα. Πιστεύουμε όντως ότι η ολοκλήρωση πρέπει να παράγει συγκεκριμένα και απτά οφέλη στην καθημερινή ζωή των πολιτών και των επιχειρήσεων ήδη πριν από την ένταξη, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη στο ευρωπαϊκό εγχείρημα. Για το λόγο αυτό θεωρούμε κοντόφθαλμη την αναβολή της ενταξιακής πορείας χωρών όπως η Σερβία, που έχει ήδη σημειώσει πρόοδο σε πολλά βασικά κεφάλαια.
Η επένδυση στην ανάπτυξη των Βαλκανίων σημαίνει επένδυση στην ισχύ της Ευρώπης. Η Ιταλία αποτελεί ήδη σήμερα, χάρη και στις πολυάριθμες ιταλικές επιχειρήσεις με παρουσία στην περιοχή, έναν από τους κύριους οικονομικούς εταίρους της, με εμπορικές ανταλλαγές που ξεπερνούν τα 10 δισεκατομμύρια Ευρώ και περίπου 800 επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην περιοχή, συμβάλλοντας στην τοπική ανάπτυξη, στην εξειδικευμένη απασχόληση, στον παραγωγικό εκσυγχρονισμό και στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Μέσω της αναπτυξιακής συνεργασίας παρεμβαίνουμε σε κρίσιμους τομείς, που εκτείνονται από την υγεία και τις υποδομές έως την ενέργεια και την εκπαίδευση.
Ένα εξίσου σημαντικό κεφάλαιο αφορά τη συνδεσιμότητα. Τα Βαλκάνια αποτελούν σημείο σύνδεσης μεταξύ της Αδριατικής, της Ανατολικής Μεσογείου και της Κεντρικής Ευρώπης. Υποστηρίζουμε, ως εκ τούτου, την ανάπτυξη των μεγάλων διαδρόμων σε επίπεδο υποδομών, όπως ο Διάδρομος 8, ο οποίος θα συνδέσει την Αδριατική με τη Μαύρη Θάλασσα, καθώς και την ενίσχυση των σιδηροδρομικών, λιμενικών, ενεργειακών και ψηφιακών δικτύων. Υπό το ίδιο πρίσμα αντιμετωπίζουμε επίσης τον διάδρομο Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC), για τον οποίο εργαζόμαστε με εταίρους όπως η Ινδία και οι χώρες του Κόλπου. Χάρη στη γεωγραφική της θέση, η Ιταλία επιθυμεί να καθιερωθεί ως ευρωπαϊκός τερματικός κόμβος αυτών των νέων διαδρομών, καθιστώντας τα Βαλκάνια φυσική γέφυρα προς την Κεντρική Ευρώπη και τους ευρωασιατικούς διαδρόμους. Το ζήτημα της συνδεσιμότητας είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με εκείνα της στρατηγικής αυτονομίας της ηπείρου μας, της ασφάλειας των αλυσίδων εφοδιασμού και της επισιτιστικής ασφάλειας. Για τον λόγο αυτό, προσκαλέσαμε στη σημερινή συνάντηση και τον Αναπληρωτή Γενικό Διευθυντή του FAO, Μαουρίτσιο Μαρτίνα.
Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, η οικονομική ανάπτυξη και η συνδεσιμότητα απαιτούν ένα στιβαρό πλαίσιο ασφάλειας. Και σε αυτό το πεδίο η Ιταλία έχει σημαντικές ευθύνες: έχουμε ηγηθεί δεκατέσσερις φορές της αποστολής της Δύναμης Ασφαλείας του ΝΑΤΟ στο Κοσσυφοπέδιο (KFOR), δύο φορές της Αποστολής της EE για την επιβολή του κράτους δικαίου (EULEX Kosovo) και τρεις φορές της ευρωπαϊκής αποστολής EUFOR Althea στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, συμβάλλοντας με πολιτικά και στρατιωτικά μέσα στην περιφερειακή σταθερότητα και στην εφαρμογή των Συμφωνιών του Ντέιτον.
Η ενσωμάτωση των Βαλκανίων αποτελεί μια γεωπολιτική επιλογή για την Ευρώπη: η πλήρης ένταξή τους στην Ένωση σημαίνει τη θωράκιση της νοτιοανατολικής πλευράς της, την ενίσχυση της σταθερότητάς της και την παροχή μεγαλύτερης ικανότητας να ασκεί επιρροή στον κόσμο. Η Ιταλία θα συνεχίσει να εργάζεται ώστε η ευρωπαϊκή πορεία της περιοχής να συνεχίσει να είναι αξιόπιστη και να βασίζεται στην αξιοκρατία, αλλά να γίνει και ταχύτερη, πιο προβλέψιμη και πιο κοντά στους πολίτες και στις επιχειρήσεις. Για την ήπειρό μας αποτελεί, πέρα από στρατηγική αναγκαιότητα, ένα ζήτημα ιστορικής συνέπειας.
* Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και Υπουργός Εξωτερικών και Διεθνούς Συνεργασίας της Ιταλίας
