Τέσσερις μήνες μετά τον θάνατό του κατά την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ εναντίον του Ιράν, ο πρώην ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ τιμάται με πολυήμερες τελετές μνήμης που εκτείνονται σε πέντε πόλεις και σε δύο χώρες. Οι αρχές αναμένουν τη συμμετοχή εκατομμυρίων «προσκυνητών».
Η σορός του τέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα στην Τεχεράνη σήμερα, Παρασκευή, πρώτη ημέρα των τελετών, οι οποίες έχει σχεδιαστεί να διαρκέσουν μία εβδομάδ. Αναμένεται δε, να κορυφωθούν με πομπές και θρησκευτικές εκδηλώσεις σε διάφορες πόλεις.
Παρά το βαρύ κόστος του πολέμου απέναντι σε δύο από τις ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις του κόσμου, και έπειτα από αρκετές δεκαετίες οικονομικής πίεσης, η Τεχεράνη δεν φείδεται πόρων για μια μεγαλειώδη τελετή, η οποία συνοδεύεται από έντονους θρησκευτικούς, αλλά και πολιτικούς συμβολισμούς.
Η συγκυρία των εκδηλώσεων, όπως επισημαίνεται σε ανάλυση στο CNN, συμπίπτει χρονικά με τους εορτασμούς για τα 250 χρόνια από την Ημέρα Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ, προσδίδοντας επιπλέον πολιτική βαρύτητα στο τελετουργικό κλίμα.
«Σύμβολο αντοχής»
Οι αρχές του Ιράν ανέφεραν ότι έχουν ξεκινήσει μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις υλικοτεχνικής οργάνωσης στην ιστορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ηδη έχουν κινητοποιηθεί δημόσιοι υπάλληλοι, πανεπιστήμια, συνδικάτα, πυροσβέστες, στρατιωτικοί, εργαζόμενοι σε υπηρεσίες αρρωγής, καθώς και θρησκευτικές ομάδες, για τη διαχείριση των εκατομμυρίων «προσκυνητών». Αυτοί αναμένεται να ταξιδέψουν σε πόλεις και ιερούς τόπους στο Ιράν και το Ιράκ για να αποτίσουν φόρο τιμής στον αγιατολάχ.
Αξιωματούχοι στο γειτονικό Ιράκ, όπου η σιιτική κοινότητα αποτελεί την πλειοψηφία, εκτιμούν επίσης ότι εκατομμύρια πενθούντες θα συμμετάσχουν στις τελετές μνήμης.
Το φέρετρο του εκλιπόντος ανώτατου ηγέτη του Ιράν αποκαλύφθηκε το βράδυ της Πέμπτης μπροστά σε ένα πλήθος που έκλαιγε και χτυπούσε το στήθος του στον ρυθμό θρηνητικού άσματος, ενώ λουλούδια ρίπτονταν πάνω από το φέρετρο.
Σήμερα, Παρασκευή, το φέρετρο —μαζί με εκείνα μελών της οικογένειάς του που σκοτώθηκαν στην ίδια επίθεση— τέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα στη μεγάλη αίθουσα προσευχής που είχε ανεγερθεί προς τιμήν του προκατόχου του, αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί.
Η σορός εκτέθηκε σε αίθουσα με υπερυψωμένη εξέδρα. Στο φέρετρο τοποθετήθηκε μαύρο τουρμπάνι, σύμβολο σιιτικών κληρικών με καταγωγή από τον Προφήτη Μωάμεθ, πάνω σε καρό μαντήλι, το οποίο στο Ιράν συνδέεται με επαναστατική ιδεολογία και με την αλληλεγγύη προς τους Παλαιστινίους.
Για περισσότερες από δέκα ημέρες, τα ιρανικά κρατικά και φιλοκυβερνητικά Μέσα έχουν αφιερώσει εκτενή κάλυψη στο γεγονός. Αφιερώματα, θρησκευτικά άσματα και ντοκιμαντέρ για τη ζωή του Χαμενεΐ έχουν αντικαταστήσει σε μεγάλο βαθμό την ειδησεογραφία για τις συνομιλίες με τις ΗΠΑ που κυριαρχούσαν προηγουμένως.
Δυτικά Μέσα από πλευράς τους, ανέφεραν ότι η τελετή έχει σχεδιαστεί ώστε να στείλει ισχυρό πολιτικό μήνυμα στο εσωτερικό και στο εξωτερικό: το καθεστώς όχι μόνο επέζησε ενός πολέμου, υπερασπιζόμενο την ύπαρξή του, αλλά επιπλέον, αναδεικνύει τον εκλιπόντα ηγέτη του ως διαρκές σύμβολο αντοχής και αντίστασης.
Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και επικεφαλής των διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, κάλεσε σε μαζική κινητοποίηση ενόψει των τελετών για τον πρώην ανώτατο ηγέτη, σύμφωνα με κρατικά Μέσα.
«Πρέπει να σηκωθούμε και να υψώσουμε τη φωνή για το αίμα του έθνους σε όλο τον κόσμο, ώστε να γνωρίζει ότι το έντιμο και ευγενές έθνος του Ιράν δεν παραμένει σιωπηλό μπροστά στην καταπίεση… και δεν θα αφήσει το αίμα του Ιμάμη (Χαμενεΐ) να πάει χαμένο», ανέφερε σε μήνυμά του που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη.
Ο ίδιος έκανε λόγο για «επική πράξη που θα δείξει στο κόσμο το μεγαλείο του πνεύματος του έθνους», εντάσσοντας τις εκδηλώσεις μνήμης στο πλαίσιο ευρύτερης επίδειξης εθνικής ενότητας και αντίστασης.
Σήμερα, Παρασκευή, ο Γκαλιμπάφ απείλησε ότι η χώρα θα λάβει «τα κατάλληλα μέτρα» εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ δεν τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους, σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο ISNA.
«Εάν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους, το Ιράν θα επανέλθει με τη λήψη των κατάλληλων μέτρων», ανέφερε χαρακτηριστικά, χωρίς να δώσει περαιτέρω διευκρινίσεις για το περιεχόμενο των πιθανών ενεργειών της Τεχεράνης.
Παράλληλα, ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκεΐ, κατηγόρησε τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι έχουν «επιδείξει σταθερά πλήρη περιφρόνηση για την πραγματική ειρήνη και ασφάλεια στη δυτική Ασία». Προειδοποίησε ακόμη τις χώρες της περιοχής να αντλήσουν «σαφή διδάγματα» από τον πόλεμο ΗΠΑ – Ισραήλ κατά του Ιράν.
Η τελετή μνήμης για τον Αλί Χαμενεΐ ενδέχεται να αποτελέσει και την πρώτη δημόσια εμφάνιση του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ως νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν, μετά την περίοδο κατά την οποία φέρεται να παρέμενε σε καθεστώς απομόνωσης, αφότου ο πατέρας του και άλλα μέλη της οικογένειας σκοτώθηκαν.
Η πιθανή δημόσια εμφάνισή του αναμένεται να προσελκύσει έντονο διεθνές ενδιαφέρον, καθώς θα σηματοδοτούσε την επίσημη εδραίωση της νέας ηγεσίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας σε μια περίοδο αυξημένων εσωτερικών και περιφερειακών εντάσεων.
Οι ημερομηνίες
Σημαντικοί είναι οι συμβολισμοί και των ημερομηνιών που επέλεξε η Τεχεράνη για τις τελετές μνήμης του Αλί Χαμενεΐ.
Πέραν του ότι η σορός αναμένεται να τεθεί σε λαϊκό προσκύνημα κατά την 250ή επέτειο της Ημέρας Ανεξαρτησίας των Ηνωμένων Πολιτειών, άλλη βασική ημέρα των τελετών μνήμης συμπίπτει με μεγάλη σιιτική γιορτή που τιμά τον θάνατο ιστορικής θρησκευτικής μορφής.
Οι εκδηλώσεις πραγματοποιούνται εντός του ισλαμικού μήνα Μουχαράμ, περιόδου που το σιιτικό Ισλάμ συνδέει βαθιά με το πένθος, την προδοσία και το μαρτύριο — και ειδικότερα με το μαρτύριο του Ιμάμη Χουσεΐν του 7ου αιώνα. Μιας από τις σημαντικότερες ιερές μορφές του σιιτισμού, με τον οποίο ο Χαμενεΐ συνδέεται ιδεολογικά και ιστορικά.
Το συνολικό τελετουργικό πλαίσιο αποδίδει στις εκδηλώσεις έντονα πολιτικοθρησκευτικό χαρακτήρα, ενισχύοντας την αίσθηση ότι δεν πρόκειται μόνο για μία κηδεία.
Εκπρόσωποι από περισσότερες από 100 χώρες αναμένεται να παραστούν στην κηδεία του πρώην ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, σύμφωνα με το κρατικά συνδεδεμένο δίκτυο IRIB.
Ο Χαμενεΐ σκοτώθηκε σε ηλικία 86 ετών κατά τη διάρκεια κοινής αεροπορικής επιδρομής ΗΠΑ–Ισραήλ στο συγκρότημά του στις 28 Φεβρουαρίου, κατά την πρώτη ημέρα του πολέμου στο Ιράν.
Σύμφωνα με το ίδιο δίκτυο, το Πακιστάν, το Τατζικιστάν, η Αρμενία και η Γεωργία θα εκπροσωπηθούν από αρχηγούς κρατών ή κυβερνήσεων. Ενώ η Τουρκία, η Ινδία, η Κίνα, η Ρωσία, το Αφγανιστάν και το Μπανγκλαντές θα στείλουν ανώτατους κυβερνητικούς αξιωματούχους.
«Ισχυρότερο σύμβολο μετά τη δολοφονία του»
Η 37ετής διακυβέρνηση του Αλί Χαμενεΐ χαρακτηρίστηκε από σταθερή αμφισβήτηση της Δύσης και βαθιά καχυποψία απέναντί της.
Ωστόσο, η κηδεία του σε τρεις ιρανικές πόλεις και σε δύο ιερούς τόπους στο γειτονικό στο Ιράν, Ιράκ, έχει σχεδιαστεί ώστε να σταλεί το μήνυμα προς τους υποστηρικτές του ότι ο πρώην ανώτατος ηγέτης δεν έχει ηττηθεί, ακόμη και μετά τον θάνατό του.
Ο Χαμενεΐ, ο οποίος για δεκαετίες συγκρούστηκε πολιτικά με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ως ανώτατος ηγέτης του Ιράν, δολοφονήθηκε από κοινή επιχείρηση των δύο χωρών, γεγονός που, σύμφωνα με αναλυτές, ενδέχεται να έχει ενισχύσει μεταθανάτια το πολιτικό του κύρος στο εσωτερικό της χώρας.
Κατά τη διάρκεια της ηγεσίας του, το Ιράν βίωσε κάποιες από τις μεγαλύτερες αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις της ιστορίας του, τις οποίες οι αρχές κατέστειλαν βίαια, ενώ χιλιάδες διαδηλωτές ζητούσαν την απομάκρυνσή του. Παράλληλα, η περίοδος αυτή χαρακτηρίστηκε από βαθιά οικονομική πίεση, κοινωνικές αναταραχές και εντάσεις με τη Δύση.
Η πολιτική του κληρονομιά συνέβαλε στην ενίσχυση της σκληροπυρηνικής βάσης του καθεστώτος, παρά τις έντονες εσωτερικές και διεθνείς αντιδράσεις.
«Η δολοφονία έχει καταστήσει τον Χαμενεΐ πολύ πιο ισχυρό συμβολικά στον θάνατο απ’ ό,τι ήταν στη ζωή», δήλωσε ο Σίνα Τούσι, ανώτερος μη μόνιμος ερευνητής στο Center for International Policy, σε συνέντευξή του στο CNN.
«Ο Χαμενεΐ πλέον παρουσιάζεται ως μαρτυρικός θρησκευτικός ηγέτης, ανάλογος με σεβαστές σιιτικές μορφές που μαρτύρησαν, των οποίων η κοσμοθεωρία φαίνεται να δικαιώνεται από τον τρόπο του θανάτου του», πρόσθεσε.
Την τρίτη ημέρα των τελετών, η πομπή αναμένεται να διασχίσει την Τεχεράνη από τα ανατολικά προς τα δυτικά, ενώ η σορός του Αλί Χαμενεΐ θα μεταφερθεί στη συνέχεια στην ιερή πόλη Κομ για περαιτέρω θρησκευτικές τελετές. Ακολούθως, θα μεταφερθεί αεροπορικώς στους σιιτικούς ιερούς τόπους Νατζάφ και Καρμπάλα στο Ιράκ.
Η ταφή προγραμματίζεται στο ιερό του Ιμάμ Ρεζά στη Μασχάντ — γενέτειρα του εκλιπόντος ηγέτη.
Η μεταφορά της σορού στο Ιράκ αποσκοπεί στο να ενισχύσει την εικόνα της Ισλαμικής Δημοκρατίας ως «υπερεθνικής επαναστατικής δύναμης», σε μια περίοδο κατά την οποία η Τεχεράνη επιχειρεί να αναδείξει την περιφερειακή της επιρροή.
«Η θρησκευτική του επιρροή εκτεινόταν σε Ιράκ, Πακιστάν, Μπαχρέιν και άλλες σιιτικές κοινότητες, γι’ αυτό και οι πομπές σε Νατζάφ και Καρμπάλα έχουν τόσο μεγάλη σημασία», ανέφερε ο αναλυτής Σίνα Τούσι. «Ενισχύουν την αίσθηση ότι δεν πρόκειται απλώς για μία κηδεία της Τεχεράνης, αλλά για ένα διακρατικό και διαθρησκειακό γεγονός».
Οι ιρανικές αρχές εκτιμούν ότι στις εκδηλώσεις θα συμμετάσχουν από 4 έως 15 εκατομμύρια άνθρωποι, κάτι που —αν επιβεβαιωθεί— θα μπορούσε να πρόκειται για τη μεγαλύτερη κηδεία στη σύγχρονη ιστορία. Παράλληλα, ανακοινώθηκε ότι θα καλυφθεί από περίπου 14.000 δημοσιογράφους, εκ των οποίων οι 900 θα είναι ξένοι ανταποκριτές.
Πολιτικό ρήγμα
Η κηδεία διεξάγεται σε κρίσιμη συγκυρία για το Ιράν, όπου η κληρική ηγεσία, με τη στήριξη των Φρουρών της Επανάστασης, εμφανίζεται ενισχυμένη μετά την επιβίωσή της από έναν υπαρξιακό πόλεμο με τους ισχυρότερους αντιπάλους της.
Ωστόσο, σχεδόν πέντε δεκαετίες μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, και παρά τις επίσημες διακηρύξεις ενότητας, η χώρα είναι πλέον βαθιά διχασμένη. Αναλυτές εκτιμούν ότι η υποστήριξη προς την κληρική ηγεσία έχει αποδυναμωθεί σημαντικά, ενώ η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν έχει εξαλειφθεί.
Επειτα από αρκετά χρόνια εξοντωτικών κυρώσεων η οικονομία έχει παραλύσει. Κύματα μαζικών διαδηλώσεων έχουν κατασταλεί βίαια από τις δυνάμεις ασφαλείας — με αποκορύφωμα, σύμφωνα με το CNN, τον θάνατο χιλιάδων διαδηλωτών τον Ιανουάριο.
Παρά τα προβλήματα, η κυβέρνηση επιχειρεί αυτή την εβδομάδα να επιδείξει κρατική ισχύ, στέλνοντας παράλληλα το μήνυμα ότι χαίρει λαϊκής υποστήριξης, κινητοποιώντας εκατομμύρια πενθούντες.
Ωστόσο, οι δρόμοι της Τεχεράνης παραμένουν υπό αυστηρό έλεγχο, με στρατιωτικές και αστυνομικές δυνάμεις να περιπολούν, ενώ μονάδες της παραστρατιωτικής Basij έχουν αναπτυχθεί σε κάθε γωνιά της πόλης.
Το ερώτημα για τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ
Κεντρικό ζήτημα παραμένει το αν ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο νέος ανώτατος ηγέτης και γιος του εκλιπόντος, θα εμφανιστεί δημόσια στις τελετές για τον πατέρα του, τη μητέρα του και τη σύζυγό του, οι οποίοι σκοτώθηκαν στην ίδια αμερικανοϊσραηλινή επιδρομή.
Ο Μοτζτάμπα, ο οποίος τραυματίστηκε στην επίθεση, φέρεται να παραμένει σε καθεστώς απομόνωσης από την έναρξη του πολέμου και να επικοινωνεί μόνο μέσω γραπτών μηνυμάτων, αποφεύγοντας τις δημόσιες εμφανίσεις.
Οι ιρανικές αρχές επιχειρούν να παρουσιάσουν εικόνα πλήρους ανάρρωσης, υποστηρίζοντας ότι συνεχίζει να κατευθύνει τις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ.
Η απουσία ή παρουσία του θα είναι, σύμφωνα με αναλυτές, καθοριστικής σημασίας για τη νομιμοποίησή του στο εσωτερικό και διεθνώς.
Οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις έχουν προειδοποιήσει κατά οποιασδήποτε «λανθασμένης εκτίμησης» κατά τη διάρκεια των τελετών. Ο υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγκτσί, δήλωσε ότι η Τεχεράνη θα απαντήσει άμεσα και δυναμικά σε κάθε απειλή κατά της ηγεσίας της χώρας.
Ο Ισραηλινός υπουργός Αμυνας έχει ξεκαθαρίσει πάντως, ότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ «έχει μπει στο στόχαστρο», αυξάνοντας περαιτέρω τις εντάσεις.
Πηγή: CNN, Reuters, Al Jazeera
