Από το 2004 το αμερικανικό τηλεσκόπιο της NASA «Swift» μελετάει παλμούς ακτίνων γ στο Διάστημα. Μέχρι σήμερα έχει ανιχνεύσει πάνω από 2.000 από αυτές έως τα πέρατα του ορατού Σύμπαντος. Ωστόσο, 22 χρόνια μετά την εκτόξευση του, το γερασμένο τηλεσκόπιο βρίσκεται σε πορεία αυτοκαταστροφής, κινδυνεύοντας να πέσει στη Γη. Σε μια τολμηρή –και πρώτη στο είδος της– αποστολή «διάσωσης», οι μηχανικοί της αμερικανικής διαστημικής υπηρεσίας φαίνεται πως θα επιχειρήσουν να το σώσουν.
Οπως αναφέρει το Associated Press, η εν λόγω επιχείρηση, που θα κοστίσει 30 εκατ. δολάρια (περίπου 26 εκατ. ευρώ), αναμένεται να ξεκινήσει αυτή την εβδομάδα, με την εκτόξευση ενός ρομποτικού «ναυαγοσώστη» να έχει ήδη προγραμματιστεί. Με τη βοήθεια της νεοσύστατης εταιρείας διαστημικής τεχνολογίας Katalyst Space Technologies, η NASA θα επιχειρήσει να ωθήσει το παρατηρητήριο Neil Gehrels Swift, όπως ονομάζεται επίσημα, σε υψηλότερη και ασφαλέστερη τροχιά, ώστε να συνεχίσει να αναζητάει τις εκρήξεις του Σύμπαντος.
Ενα διαστημόπλοιο κατασκευασμένο από την Katalyst θα «κυνηγήσει» το «Swift», αφότου απογειωθεί από ατόλη στα νησιά Μάρσαλ του Ειρηνικού, με έναν πύραυλο Pegasus που θα απελευθερωθεί από αεροπλάνο. Σύμφωνα με τη NASA, η απογείωσή του ενδέχεται να πραγματοποιηθεί ακόμη και σήμερα (Τετάρτη 1η Ιουλίου).
Τα τελευταία χρόνια η έντονη ηλιακή δραστηριότητα φαίνεται πως έχει συμβάλει στην όλο και πιο γρήγορη «βύθιση» του «Swift» εγγύτερα στη Γη και πρέπει να «ανέβει» σε υψηλότερη, πιο σταθερή τροχιά το συντομότερο δυνατό για να επιβιώσει.
SOS και από το «Hubble»
Δεν είναι το μόνο γνωστό διαστημικό τηλεσκόπιο που εκπέμπει SOS. Το 36χρονο πλέον τηλεσκόπιο «Hubble» της NASA βρίσκεται επίσης σε κίνδυνο και ενδέχεται να είναι το επόμενο στη λίστα διάσωσης, όπως σημειώνει το A.P. Οπως και το «Swift», το «Hubble» χάνει ύψος λόγω των πανίσχυρων ηλιακών εκρήξεων. Ο διευθύνων σύμβουλος της Katalyst Γκονχί Λι ανέφερε ότι το ρομπότ επόμενης γενιάς που αναπτύσσει η εταιρεία θα μπορούσε σε μερικά χρόνια να σώσει το πολύ μεγαλύτερο σε μέγεθος «Hubble».
Αν όλα πάνε καλά, το διαστημόπλοιο θα μπορούσε μέχρι τον Σεπτέμβριο να τεθεί και πάλι σε λειτουργία, σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο της Katalyst.
Η επιχείρηση, που έχει λάβει την ονομασία «Swift Boost», είναι πράγματι ένα «διαστημικό ρίσκο». Μόνο η Κίνα έχει επιχειρήσει κάτι αντίστοιχο, όταν πριν από τέσσερα χρόνια έστειλε με επιτυχία έναν δορυφόρο σε μια υψηλότερη «τροχιά νεκροταφείο», μια περιοχή του Διαστήματος στην οποία μεταφέρονται δορυφόροι που έχουν ολοκληρώσει την επιχειρησιακή ζωή τους.
«Είναι το πρώτο αμερικανικό διαστημικό ρομπότ που επιχειρεί να κάνει κάτι τέτοιο», ανέφερε στο A.P. ο Λι.
Το αυτόνομο διαστημόπλοιο «Link» της Katalyst θα χρειαστεί περίπου έναν μήνα για να συναντήσει το «Swift» και να το ρυμουλκήσει, και ακόμη μερικούς μήνες για να το ανεβάσει σε τροχιά περίπου 240 χιλιόμετρα πιο ψηλά από την τρέχουσα, που υπολογίζεται στα 360 χιλιόμετρα από τη Γη. Το παρατηρητήριο ακτίνων γ, βάρους 1,6 τόνων (1,4 μετρικών τόνων), θα πρέπει να ξεπερνάει τα 300 χιλιόμετρα ώστε να λειτουργήσει η «διάσωση». Σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις των επιστημόνων, αναμένεται να φθάσει σε αυτό το κρίσιμο σημείο τον Οκτώβριο.
Εχοντας το μέγεθος περίπου ενός μικρού ψυγείου, το «Link» διαθέτει τρία ρομποτικά «χέρια» που μπορούν να κινούνται και να εκτελούν εργασίες στο Διάστημα, με εμβέλεια λίγο πάνω από ένα μέτρο. Κάθε άκρο έχει δύο λαβές που μοιάζουν με δάχτυλα, παρόμοια με τα χέρια μιας φιγούρας Lego. Οπως υποστηρίζει ο διευθύνων σύμβουλος της Katalyst, αν όλα πάνε καλά, το διαστημόπλοιο «Swift» θα μπορούσε μέχρι τον Σεπτέμβριο να τεθεί πάλι σε λειτουργία.
Ο αρχικός σχεδιασμός του παρατηρητηρίου «Swift», κόστους πολλών εκατομμυρίων δολαρίων, δεν προέβλεπε ποτέ την επισκευή του. Αυτός είναι και ο λόγος που το εν λόγω εγχείρημα είναι τόσο δύσκολο, με στελέχη της Katalyst να τονίζουν ότι δεν μπορούν να εγγυηθούν την επιτυχία του.
Ο ρομποτικός «ναυαγοσώστης» επόμενης γενιάς, που αναμένεται το 2027, θα μπορεί να φθάνει δορυφόρους ακόμη και στα 35.800 χιλιόμετρα από τη Γη.
Τον περασμένο Σεπτέμβριο η NASA συνήψε συμφωνία με την εταιρεία κατόπιν μόνο δύο αιτημάτων: θα είναι μια «βιαστική» επιχείρηση, αλλά «παρακαλούμε μην κάνετε τα πράγματα χειρότερα». «Κανείς δεν πίστευε ότι η αποστολή θα ήταν δυνατή, ότι θα φθάναμε όσο μακριά έχουμε φθάσει σήμερα», σημειώνει ο διευθυντής Αστροφυσικής της NASA Σον Ντόμαγκαλ-Γκόλντμαν στο A.P.
Παράταση ζωής
Η NASA έχει ήδη δώσει παράταση ζωής στο «Swift» απενεργοποιώντας όλα τα επιστημονικά εργαλεία του, ώστε να επιβραδύνει την κάθοδό του. Τα τελευταία «σκαναρίσματά» του για ακτίνες γ έγιναν τον περασμένο Φεβρουάριο, με την επικεφαλής της επιστημονικής αποστολής της NASA Νίκι Φoξ να επισημαίνει πως είναι μια θυσία που «αξίζει τον κόπο».
Πιστό στο όνομά του, το «Swift» (στα ελληνικά «γρήγορο») έχει σχεδιαστεί για να περιστρέφεται γρήγορα ώστε να καταγράφει τα τελευταία αστρονομικά γεγονότα, όπως εκρήξεις ακτίνων γ και εκρήξεις αστέρων. Με περισσότερες ανακαλύψεις να είναι καθ’ οδόν χάρη στο διαστημικό τηλεσκόπιο «James Webb» που εκτοξεύθηκε το 2021, αλλά και το αντίστοιχο «Nancy Roman» που πρόκειται να εκτοξευθεί σύντομα, το «Swift», αν σωθεί, αναμένεται να γίνει εκ νέου ο «νούμερο ένα ανταποκριτής της NASA».
Η Katalyst βλέπει την αποστολή διάσωσης ως το σημείο εκκίνησης για μια νέα εποχή επισκευών στο Διάστημα. Ο ρομποτικός «ναυαγοσώστης» επόμενης γενιάς της εταιρείας, που αναμένεται να λανσαριστεί το 2027, θα μπορεί να φθάνει δορυφόρους ακόμη και στα 35.800 χιλιόμετρα από τη Γη. Ο Λι οραματίζεται εκατοντάδες ρομπότ σε τροχιά, όχι μόνο για την επισκευή και την ανύψωση δορυφόρων, αλλά και για τον ανεφοδιασμό καυσίμων, την κατασκευή ηλιακών πάρκων και κέντρων δεδομένων, μεταξύ άλλων.
Η συντήρηση του «Hubble», το οποίο αστροναύτες, εκτελώντας τους λεγόμενους «διαστημικούς περιπάτους», έχουν επισκευάσει επανειλημμένως, θα μπορούσε να δρομολογηθεί για το 2028.
A.P.
