Η Πολωνία και η Ουκρανία έχουν έναν κοινό εχθρό — τη Ρωσία — ωστόσο η διαμάχη σχετικά με σφαγές που σημειώθηκαν πριν από οκτώ δεκαετίες μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε εργαλείο εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης και στις δύο χώρες, αναφέρει ανάλυση στο Politico.
Η ιστορική αυτή ρήξη εντάθηκε τον Μάιο, όταν ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι έδωσε τον τιμητικό τίτλο «Ηρώων της UPA» σε μονάδα Ειδικών Επιχειρήσεων του Ουκρανικού Στρατού. Η ονομασία τιμά τον Ουκρανικό Επαναστατικό Στρατό και την «αντίσταση κατά της Μόσχας», προκαλώντας έντονες αντιδράσεις στην Πολωνία.
Ο Ουκρανικός Επαναστατικός Στρατός (UPA) είχε σκοτώσει δεκάδες χιλιάδες Πολωνούς κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο σε εκστρατεία εθνοκάθαρσης στη σημερινή δυτική Ουκρανία.
Στην Πολωνία, η έντονη συζήτηση για την κίνηση του Ζελένσκι απειλεί ήδη να επηρεάσει τις κρίσιμες βουλευτικές εκλογές του επόμενου έτους, με το εθνικιστικό στρατόπεδο να επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει πολιτικά το ζήτημα έναντι των φιλοευρωπαϊκών κεντρώων.
Από την ουκρανική πλευρά, η ίδια διαμάχη εξελίσσεται σε ζήτημα εθνικής ταυτότητας, με το Κίεβο να απορρίπτει κάθε εξωτερική παρέμβαση στον καθορισμό των «εθνικών ηρώων». Η ρωσική εισβολή και η προσπάθεια της Μόσχας να παρουσιάσει την Ουκρανία ως τεχνητό κράτος έχουν ενισχύσει τη σημασία των εθνικών συμβόλων για την ουκρανική ηγεσία.
«Κανείς δεν θα υπαγορεύσει ποτέ στους Ουκρανούς ποιους ήρωες να τιμούν, ποιες γιορτές να γιορτάζουν ή ποια ιστορία να διδάσκονται», δήλωσε ο επικεφαλής του γραφείου του Ζελένσκι, Κιρίλο Μπουντάνοφ.
Διαμετρικά αντίθετες ερμηνείες της Ιστορίας
Για την Πολωνία, οι σφαγές που αποδίδονται στην UPA συνιστούν γενοκτονία. Για την Ουκρανία, η οργάνωση θεωρείται δύναμη αντίστασης και σήμερα αποτελεί ιστορική αναφορά στον πόλεμο κατά της Ρωσίας.
Ο εθνικιστής πρόεδρος της Πολωνίας, Κάρολ Ναβρότσκι, απάντησε αφαιρώντας από τον Ζελένσκι το ύψιστο πολωνικό παράσημο, εκείνο του Τάγματος του Λευκού Αετού. Ο Ουκρανός πρόεδρος επέστρεψε το παράσημο στη Βαρσοβία, ενώ απουσίασε από σημαντική διάσκεψη για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας στο Γκντανσκ.
Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ προσπαθεί να συγκρατήσει την ένταση, προειδοποιώντας ότι η ρήξη αποτελεί «στρατηγικό λάθος», χωρίς ωστόσο να αγνοεί την αυξανόμενη ευαισθησία της κοινής γνώμης.
Προεκλογική εκστρατεία
Στην Πολωνία ζουν περίπου δύο εκατομμύρια Ουκρανοί, εκ των οποίων περίπου το ένα εκατομμύριο έφτασε μετά τη ρωσική εισβολή του 2022. Η παρουσία τους, σε συνδυασμό με την πίεση στο κοινωνικό κράτος, έχει πυροδοτήσει την άνοδο αντι-ουκρανικών θέσεων στη Δεξιά και την Ακροδεξιά.
Ο Ναβρότσκι, που εξελέγη πέρυσι με κεντρικό σύνθημα «Η Πολωνία πρώτα! Οι Πολωνοί πρώτα!», έχει προειδοποιήσει ότι η χώρα θα μπορούσε να μπλοκάρει την ευρωπαϊκή πορεία της Ουκρανίας εάν το Κίεβο δεν αναγνωρίσει τις σφαγές και δεν ζητήσει συγγνώμη.
Η ρητορική αυτή σηματοδοτεί στροφή σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο στενής συνεργασίας των δύο χωρών απέναντι στη Ρωσία, όταν είχαν υπάρξει κοινές πρωτοβουλίες μνήμης και συμφωνίες για εκταφές θυμάτων.
Κλιμάκωση της πολιτικής αντιπαράθεσης
Από την πλευρά της αντιπολίτευσης, στελέχη του εθνικιστικού χώρου κατηγορούν την ουκρανική ηγεσία για «αλαζονεία» και «μετασοβιετική νοοτροπία», ενώ ζητούν πιο σκληρή γραμμή απέναντι στο Κίεβο.
Αντίθετα, πολιτικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι το ζήτημα της UPA λειτουργεί ως εργαλείο συσπείρωσης της πολωνικής Δεξιάς ενόψει των εκλογών, αξιοποιώντας τη μεταστροφή της κοινής γνώμης.
Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι πάνω από τους μισούς Πολωνούς δηλώνουν πλέον πιο αρνητικοί απέναντι στην Ουκρανία και τον Ζελένσκι, ενώ αυξάνονται οι αντιδράσεις για την παρουσία Ουκρανών μεταναστών.
Επιπτώσεις στις διμερείς σχέσεις
Η ένταση έχει αρχίσει να επηρεάζει και το Κίεβο, με την ουκρανική ηγεσία να επαναβεβαιώνει ότι κανείς δεν θα καθορίσει την ιστορική της μνήμη. Ο Ζελένσκι ανακοίνωσε τη δημιουργία εθνικού πανθέου για τους ήρωες της χώρας, σε μια κίνηση που ερμηνεύεται και ως μήνυμα προς τη Βαρσοβία.
Αναλυτές προειδοποιούν ότι η γεφύρωση των δύο αφηγήσεων θα αποτελέσει εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα, παρά τη στρατηγική σημασία της συμμαχίας τους απέναντι στη Ρωσία.
«Η πίεση από την Πολωνία δεν συγκρίνεται με όσα έχει ήδη αντιμετωπίσει ο Ζελένσκι», ανέφεραν διπλωματικές πηγές, εκτιμώντας ότι η σύγκρουση γύρω από την Ιστορία δύσκολα θα εκτονωθεί σύντομα.
Πηγή: Politico
