Οι αλυσίδες που φόρεσαν πάνω από 12 εκατομμύρια σκλάβοι κατά τη μεταφορά τους από την Αφρική στην Αμερική αποτελούν ένα ζοφερό ντοκουμέντο μίας από τις πιο σκοτεινές σελίδες της αμερικανικής αλλά και της παγκόσμιας ιστορίας.
Στο Μουσείο Roots 101 στο Λούισβιλ του Κεντάκι, δεσμά που κατασκευάστηκαν πριν από περίπου 400 χρόνια στην Γκάνα εκτίθενται ανάμεσα σε δεκάδες αντικείμενα που αφηγούνται τα όσα έζησαν οι Αφροαμερικανοί. Ομως, ο Λαμόντ Κόλινς, ιδρυτής του μουσείου, δεν αρκείται στην απλή θέαση των εκθεμάτων: επιλέγει να τα «ζωντανεύει», τοποθετώντας τα, σε ορισμένες περιπτώσεις, στους καρπούς των επισκεπτών που το επιθυμούν.
«Είναι ένα εργαλείο βαθιάς μάθησης. Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί την πραγματικότητα αυτού που νιώθεις όταν φοράς αυτές τις αλυσίδες», λέει χαρακτηριστικά ο Κόλινς.
Για τους Ευρωπαίους και Αμερικανούς δουλεμπόρους της εποχής, οι σιδερένιες αλυσίδες δεν ήταν παρά εργαλεία «διαχείρισης» ανθρώπων στο πλαίσιο του διατλαντικού δουλεμπορίου. Κατασκευάζονταν σε διαφορετικά μεγέθη -για καρπούς, αστραγάλους, μέση και λαιμό-, ενώ υπήρχαν ακόμη και εκδοχές ειδικά για παιδιά.
Οι αλυσίδες ενίσχυαν την πεποίθηση στους σκλάβους ότι δεν μπορούσαν καν να ονειρευτούν την ελευθερία. Ορισμένες αλυσίδες λαιμού είχαν μάλιστα κουδούνια ή αιχμηρά άκρα, για να βοηθά τους κυνηγούς σκλάβων να εντοπίζουν τους δραπέτες.
Πέρυσι, ένα βίντεο στο οποίο ο Κόλινς έβαζε αλυσίδες στους καρπούς μιας λευκής γυναίκας στο μουσείο τράβηξε την προσοχή στα κοινωνικά δίκτυα. «Αυτό που συνειδητοποίησα είναι ότι, μερικές φορές, πολλοί άνθρωποι νομίζουν ότι θέλουν να μάθουν την ιστορία. Ομως, θέλουν να τη μάθουν μέσα στα δικά τους όρια», λέει ο Κόλινς.
Λευκοί άνδρες και γυναίκες έχουν κλάψει αφού δοκίμασαν τα δεσμά. Μερικοί αρνούνται τελικά να τα βάλουν ακριβώς τη στιγμή που ο Κόλινς ετοιμάζεται να τα σφίξει στους καρπούς τους.
«Τους έλεγα: “Γιατί δεν μπορώ να σας τα βάλω για δύο δευτερόλεπτα, ενώ εμείς τα φορούσαμε για 200 χρόνια;“. Αυτή η δήλωση συνήθως δίνει το έναυσμα για μια συζήτηση», λέει.
