Η πιο αμήχανη στιγμή στην προεκλογική εκστρατεία των επαναληπτικών εκλογών για την κοινοβουλευτική έδρα του Μέικερφιλντ ήρθε στο ντιμπέιτ του BBC, όταν οι υποψήφιοι κλήθηκαν να περιγράψουν το αγαπημένο τους «βρώμικο» στην εκλογική περιφέρεια. Ολες και όλοι έπρεπε να αποδείξουν ότι είναι καθημερινοί άνθρωποι της διπλανής πόρτας, που ξέρουν να βρίσκουν το λαϊκό σάντουιτς στην πόλη, χωρίς να τους ξεφύγουν εξεζητημένες διατροφικές επιλογές, οι οποίες θα μαρτυρούσαν βίο πολυτελείας ενός επαγγελματία πολιτικού. Ολοι διάλεξαν περίπου το ίδιο (αγγλική πίτα με μοσχάρι σε κύβους), σε έναν ψυχαναγκαστικό συναγωνισμό να κερδίσουν δήθεν αβίαστα τους ανθυποψηφίους τους σε κανονικότητα.
Τσιγάρο και κουράγιο
Είναι το σημείο που έχει φτάσει η Βρετανία: για να τα καταφέρεις ως πολιτικός, πρέπει να φαίνεται ότι δεν είσαι. Ο κανόνας έχει επιβληθεί από τον Νάιτζελ Φάρατζ, τον άνθρωπο που ετοιμάζεται να κυβερνήσει τη Βρετανία κρατώντας ένα τσιγάρο και μια μπίρα στο χέρι: «Ειλικρινά, αυτή τη στιγμή είμαι ο μόνος με το κουράγιο και τη λαϊκή υποστήριξη για να γίνω πρωθυπουργός και να κερδίσω το κατεστημένο, εκτός αν κάποιος άλλος εμφανιστεί σε ένα-δύο χρόνια», δήλωσε ο αρχηγός του Reform.
Εδώ και λίγες ημέρες, αυτός ο άλλος είναι ο Εργατικός Αντι Μπέρναμ. Κατέβηκε στις εκλογές του Μέικερφιλντ με την αλάνθαστη συνταγή Φάρατζ: ως ο μπουχτισμένος με το κατεστημένο κανονικός άνθρωπος, έτοιμος να βάλει κι εκείνος εναντίον του συστήματος από μέσα. Εις επίρρωσιν της δικής του ετοιμότητας, λίγο πριν ανοίξουν οι κάλπες, ο Μπέρναμ κατέβασε μονορούφι μέχρι τη μέση μια πίντα Γκίνες. Λίγο αργότερα κατάπιε και το Reform με μεγάλη διαφορά, ανέλπιστη ακόμη και για το επιτελείο του.
Και Μπλερ και Κόρμπιν – Υπουργός του Τόνι Μπλερ, αλλά και σκιώδης υπουργός Εσωτερικών στην ομάδα του Τζέρεμι Κόρμπιν. Η κριτική προς τον Μπέρναμ είναι πως δεν είχε ποτέ πολιτικό προσανατολισμό, ότι πάντα πήγαινε προς τα εκεί που φυσούσε ο άνεμος.
Οπως ο Φάρατζ μπορεί να παίζει άνετα το χαρτί του αντι-πολιτικού με τριάντα χρόνια πολιτικής καριέρας στην πλάτη, έτσι και ο Μπέρναμ εμφανίζεται αντισυστημικός, έχοντας υπηρετήσει το σύστημα ανελλιπώς, αφού δεν έχει καν επάγγελμα εκτός πολιτικής. H πρώτη του δουλειά, μετά την αποφοίτησή του από το Κέμπριτζ, το 1994, ήταν επιστημονικός συνεργάτης στο γραφείο της Τέσα Τζόουελ των Εργατικών.
Το 1998 έγινε ειδικός σύμβουλος στο υπουργείο Πολιτισμού, θέση στην οποία παρέμεινε έως ότου εκλέχθηκε βουλευτής το 2001. Υπουργός στις κυβερνήσεις Μπλερ – Μπράουν (τρία αξιώματα σε τρία χρόνια), δύο φορές υποψήφιος για την αρχηγία του κόμματος (2010 και 2015), επιτυχημένος δήμαρχος στο Μάντσεστερ το 2017, όταν το Γουέστμινστερ δεν του επέτρεψε να πραγματοποιήσει τις φιλοδοξίες του.
Τα «χρυσά παιδιά»
Ο λόγος που ο Μπέρναμ παίζει τόσο καλά το χαρτί του Φάρατζ, δεν είναι γιατί απλώς μπόρεσε να το ξεπατικώσει, αλλά γιατί είναι αυθεντικό παιδί της λαϊκής Βρετανίας που μιλάει αβίαστα, με χιούμορ και χαρακτηριστική βόρεια προφορά τη γλώσσα της. Ο μπαμπάς του ήταν ηλεκτρολόγος, η μαμά του ρεσεψιονίστ. Ο ίδιος ο Μπέρναμ κάθε φορά που ψήφιζε ως βουλευτής στις κρίσιμες ψηφοφορίες, έκανε νόημα στην κάμερα στον γιο του, με τον τρόπο που ανυποψίαστοι καθημερινοί άνθρωποι χαιρετούν ξαφνικά ενθουσιασμένοι τον φακό γιατί τους βλέπουν στο σπίτι.
Δεν έκρυψε ποτέ τη φιλοδοξία του για την κορυφή, αλλά εξίσου εμφανής ήταν και η απουσία του ειδικού βάρους που είχαν, για παράδειγμα, οι αδελφοί Μίλιμπαντ ή ο Εντ Μπολς, τα άλλα «χρυσά παιδιά» των Μπλερ – Μπράουν: ο Μπέρναμ έμοιαζε πάντα με τον πολιτικό που τον θάμπωνε η τρέχουσα πολιτική μόδα. Υπουργός πρώτης γραμμής στον Τόνι Μπλερ, αλλά και σκιώδης υπουργός Εσωτερικών στην ομάδα του Τζέρεμι Κόρμπιν. Η κριτική προς τον Μπέρναμ είναι πως δεν είχε ποτέ δικό του πολιτικό προσανατολισμό, ότι πάντα πήγαινε προς τα εκεί που φυσούσε ο άνεμος.
Στις 28 ημέρες της προεκλογικής εκστρατείας του στο Μέικερφιλντ πήραμε μια γεύση της σχεδόν ανέμελης ιδεολογικής του περιδίνησης. Υποστήριξε ότι οι κυβερνήσεις δεν μπορεί να είναι όμηροι των αγορών, μια ήπια εκδοχή πως οι Βρετανοί θα βαράνε το νταούλι, αλλά ανασκεύασε αμέσως δηλώνοντας υπακοή στους κανόνες δανεισμού της κυβέρνησης Στάρμερ.
Δύσκολες αποφάσεις – «Αν δεν πάρουμε τώρα τις δύσκολες αποφάσεις, τότε το 2029 θα καταλήξουμε με κυβέρνηση συνασπισμού Reform και Συντηρητικών», λέει ο Αλ Καρνς, πιθανός αντίπαλος του Μπέρναμ σε εσωκομματικές εκλογές.
Οπαδός της βρετανικής επιστροφής στην Ευρωπαϊκή Ενωση, έβαλε το θέμα στο συρτάρι προκειμένου να κερδίσει τις εκλογές στο αγρίως ευρωσκεπτικιστικό Μέικερφιλντ. Πρόλαβε ακόμη και να υποσχεθεί 10 δισ. λίρες σε αναδρομικές αποζημιώσεις σε 3,5 εκατομμύρια γυναίκες συνταξιούχους, αλλά το επόμενο πρωί ο εκπρόσωπός του διευκρίνισε ότι ο Αντι απλώς έδινε την ευχή του στον αγώνα, αλλά επ’ ουδενί το χρήμα. Δικαιώματα τρανς, αναλογικό εκλογικό σύστημα, ο Μπέρναμ ανασκεύαζε διαρκώς προηγούμενες δηλώσεις του.
Με την ίδια αμφιθυμία
Αυτή ακριβώς, όμως, υπήρξε η συνταγή της θητείας του Κιρ Στάρμερ, και τελικά ο λόγος της πτώσης του. Η μεταρρύθμιση του κράτους πρόνοιας, ώστε να πάψει να είναι δαπανηρό και να καθηλώνει νέους ανθρώπους στα επιδόματα ανεργίας, αποσύρθηκε μπροστά στις εσωκομματικές αντιδράσεις. Το ίδιο και η πανηγυρική υπόσχεση αύξησης των αμυντικών δαπανών. Η ηγεσία του υπουργείου Αμυνας (υπουργός Τζον Χίλι και υφυπουργός Αλ Καρνς) παραιτήθηκε γιατί τα χρήματα δεν βρέθηκαν ποτέ. Αμφιθυμία και στο Brexit. Από τη μία ο Στάρμερ δήλωνε ότι δεν θα στερήσει από τα παιδιά του ένα καλύτερο μέλλον, αν αυτό είναι μέσα στην Ευρωπαϊκή Ενωση, από την άλλη προειδοποιούσε ότι η επιστροφή δεν θα γίνει στη διάρκεια της δικής του ζωής. Διαρκώς ο Στάρμερ έλεγε δύο πράγματα, το ένα ακύρωνε το άλλο, και τελικά κανείς δεν έμαθε ποτέ τι πρεσβεύει.
Η στέψη του το 2024 βασίστηκε στην ίδια αρχή με την οποία ο Μπέρναμ ετοιμάζεται τώρα να περάσει το κατώφλι της Ντάουνινγκ Στριτ: ας μπούμε και βλέπουμε. Αυτή η συνθήκη κατέστησε τον Στάρμερ πρωθυπουργό χωρίς σαφήλαϊκή εντολή υλοποίησης ενός συγκεκριμένου κυβερνητικού προγράμματος, και κυρίως χωρίς εσωκομματική κοινοβουλευτική νομιμοποίηση. Κάθε μεταρρύθμισή του σκόνταφτε στην εύλογη ένσταση των διαφωνούντων ότι δεν έδωσαν ποτέ τη συναίνεσή τους στα προτεινόμενα μέτρα.
Ηταν δάκρυα ανακούφισης και προσμονής, αφού ο Μπέρναμ διέλυσε επιτέλους το Reform του Φάρατζ, υποσχόμενος ότι θα βάλει τέλος σε «40 χρόνια νεοφιλελευθερισμού στη Βρετανία». Λες και ο Στάρμερ ήταν δεξιός. Εξήντα έξι δισ. λίρες έσοδα από φορολόγηση (κυρίως πλουσίων και επιχειρήσεων), αύξηση δημοσίων δαπανών κατά 300 δισ., χρήματα για το κράτος πρόνοιας αντί για εξοπλισμούς, αλλαγή της νομοθεσίας υπέρ των ανθρώπων που ζουν στο ενοίκιο, αναγνώριση του παλαιστινιακού κράτους.
«Δύσκολες αποφάσεις»
Τώρα, ένας πολιτικός με παρόμοιο ιδεολογικό προφίλ και εξίσου ευμετάβλητες απόψεις έρχεται να τον αντικαταστήσει. Για ποιον ακριβώς λόγο ο κόσμος να περιμένει κάτι διαφορετικό; «Επειδή τα περιθώρια ελιγμών δεν είναι πια μεγάλα. Αν θέλουμε να κάνουμε τη χώρα ξανά σπουδαία και να φτάσουμε στο 2029 με μια επιτυχημένη κεντροαριστερή κυβέρνηση, τότε θα χρειαστεί να πάρουμε δύσκολες αποφάσεις, και να εξηγήσουμε στον κόσμο γιατί είναι αναγκαίες», λέει στην «Κ» ο Αλ Καρνς.
Το όνομα του πρώην υφυπουργού Αμυνας εμφανίστηκε παντού αυτή την εβδομάδα ως πιθανού αντιπάλου του Μπέρναμ σε εσωκομματικές εκλογές, ώστε να υπάρξει κάποιου είδους ιδεολογική μάχη αντί για απλή μετάβαση από τον έναν πρωθυπουργό στον άλλον. «Αν δεν πάρουμε τώρα τις δύσκολες αποφάσεις και συνεχίσουμε να παραδέρνουμε χωρίς ξεκάθαρη επικοινωνία με την κοινωνία, τότε το 2029 θα καταλήξουμε με κυβέρνηση συνασπισμού Reform και Συντηρητικών», υπογραμμίζει ο Καρνς.
Τα μέτρα που προτείνει είναι δύσκολα. Περικοπές στο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας, ώστε «όσοι έχουν ανάγκη να λαμβάνουν ώθηση να μπουν στην αγορά εργασίας και όχι επιδόματα», και εγκατάλειψη της πολιτικής Net Zero, «προκειμένου να μειωθούν το ενεργειακό κόστος για τις επιχειρήσεις και οι λογαριασμοί στα βρετανικά νοικοκυριά». Και τα δύο θέματα διχάζουν το Εργατικό Κόμμα και ο Μπέρναμ θα πρέπει να βρει λύση αμέσως μόλις περάσει το κατώφλι της Ντάουνινγκ Στριτ στα μέσα Ιουλίου. Ο,τι και αν διαλέξει, οι σύντροφοι στις σέλφι του θα αρχίσουν να αραιώνουν.
