Ο δρ Κάιλ Στόλερ είναι γαστρεντερολόγος, οπότε ίσως να φαίνεται παράξενο που πολλοί από τους ασθενείς του δεν παραπονιούνται μόνο για προβλήματα στο στομάχι, αλλά και για προβλήματα στον εγκέφαλο.
Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και άλλες δυσλειτουργίες του πεπτικού συστήματος μπορεί να συνοδεύονται από ένα είδος νοητικής θολούρας. Oσοι αντιμετωπίζουν δυσκοιλιότητα και φούσκωμα, για παράδειγμα, μπορεί να περιγράφουν και «μια αίσθηση βάρους ή εξάντλησης τόσο σωματικά όσο και πνευματικά», λέει ο Στόλερ, ο οποίος εργάζεται στο Γενικό Νοσοκομείο Μασαχουσέτης στη Βοστώνη. «Πάρα πολλοί ασθενείς μου μιλούν για προβλήματα όπως κόπωση, νοητική θολούρα και αίσθημα νωθρότητας», προσθέτει.
Οι επιστήμονες κατανοούν όλο και καλύτερα πώς η σύνδεση μεταξύ εγκεφάλου και πεπτικού συστήματος επηρεάζει τη συνολική μας υγεία. Τη σύνδεση αυτή αποκαλούν άξονα εντέρου – εγκεφάλου και έχει αποδειχθεί ότι παίζει σημαντικό ρόλο στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, στο άγχος, στην κατάθλιψη, στον μεταβολισμό και στην πρόληψη ασθενειών. Μπορεί επίσης να επηρεάσει την πνευματική διαύγεια.
Ζητήσαμε από επιστήμονες και γιατρούς να εξηγήσουν τι πρέπει να γνωρίζουμε για το έντερο και τη νοητική θολούρα. Υπάρχουν χιλιάδες ίνες που εκτείνονται από τον εγκέφαλο μέχρι την κοιλιά και οι οποίες αποτελούν το πνευμονογαστρικό νεύρο. Είναι ένας από τους βασικούς διαύλους του άξονα εντέρου – εγκεφάλου. Ως κύριο νεύρο του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος, βοηθάει το σώμα να ξεκουράζεται, να χωνεύει και να περιορίζει τις φλεγμονές.
Σήματα μεταφέρονται επίσης συνεχώς ανάμεσα στο έντερο και στον εγκέφαλο μέσω των ορμονών του στρες και των ανοσοκυττάρων. Το σημαντικότερο είναι ότι τα βακτήρια του εντέρου παράγουν χημικούς αγγελιαφόρους –τους λεγόμενους νευροδιαβιβαστές– όπως η σεροτονίνη, η ντοπαμίνη και το γ-αμινοβουτυρικό οξύ ή GABA, που επηρεάζουν το νευρικό σύστημα. Οταν αυτές οι ουσίες εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος ή διεγείρουν το πνευμονογαστρικό νεύρο, μπορούν να βελτιώσουν τη διάθεση, να δώσουν κίνητρο και να ηρεμήσουν το νευρικό σύστημα. Αυτή η συνεχής επικοινωνία διατηρεί τα συστήματα του οργανισμού σε ισορροπία.
«Κακή επικοινωνία»
Η νοητική θολούρα είναι αποτέλεσμα «κακής επικοινωνίας» ανάμεσα στο έντερο και στον εγκέφαλο, εξηγεί ο Τζέραρντ Κλαρκ, καθηγητής Νευροσυμπεριφορικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Κορκ στην Ιρλανδία, ο οποίος μελετά τις επιδράσεις των βακτηρίων του εντέρου στον εγκέφαλο και στη συμπεριφορά. Ορισμένες αιτίες πεπτικών προβλημάτων συνδέονται επίσης με νοητική θολούρα, όπως η κακή διατροφή, οι ορμονικές αλλαγές που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση, το άγχος και οι λοιμώξεις.
Το μικροβίωμα του εντέρου αποτελείται από τρισεκατομμύρια βακτήρια, ιούς και μύκητες που ζουν στον εντερικό σωλήνα. Ενα πλούσιο μικροβίωμα βοηθάει στην προστασία από ασθένειες, στη μείωση των φλεγμονών και στην παραγωγή και ρύθμιση των νευροδιαβιβαστών που επηρεάζουν τη διάθεσή μας και τη λειτουργία του εγκεφάλου.
Τα σήματα από τα μικρόβιά μας μπορούν να επηρεάσουν πολλές περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη νοητική θολούρα, αναφέρει ο Κλαρκ. Σε αυτές περιλαμβάνονται ο ιππόκαμπος, που είναι υπεύθυνος για τη μάθηση και τη μνήμη, ο προμετωπιαίος φλοιός, που συνδέεται με τη λήψη αποφάσεων και τη διαύγεια σκέψης, και η αμυγδαλή, που αποτελεί το κέντρο επεξεργασίας του φόβου και του άγχους στον εγκέφαλο. Κάποιες φορές, λένε οι ειδικοί, το μικροβίωμά μας διαταράσσεται εξαιτίας προβλημάτων που σχετίζονται με το στρες, την έλλειψη ύπνου ή άσκησης, τα φάρμακα ή τις χρόνιες φλεγμονές.
Ενας τύπος ανισορροπίας στον μικροβιακό πληθυσμό του εντέρου είναι η βακτηριακή υπερανάπτυξη του λεπτού εντέρου ή SIBO, η οποία μπορεί να προκαλέσει φούσκωμα και διάρροια. Σε μια μικρή μελέτη του 2018 σε περίπου 40 άτομα, οι ερευνητές βρήκαν σύνδεση ανάμεσα στη νοητική θολούρα και στη SIBO σε ασθενείς που λάμβαναν προβιοτικά. Τα συμπτώματα των ασθενών βελτιώθηκαν αφού πήραν αντιβιοτικά.
Αντί να εγκατασταθούν στο παχύ έντερο, τα προβιοτικά συγκεντρώνονταν στο λεπτό έντερο και παρήγαγαν υπερβολική ποσότητα d-γαλακτικού οξέος, το οποίο είναι δύσκολο να μεταβολιστεί από τον ανθρώπινο οργανισμό, σημειώνει ο δρ Σατίς Ράο, γαστρεντερολόγος και καθηγητής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Augusta της Τζόρτζιας, επικεφαλής της μελέτης. «Οταν συσσωρεύεται, νιώθουμε θολούρα», προσθέτει.
Θα μειώσει η βελτίωση της υγείας του εντέρου τη νοητική θολούρα; Ενδεχομένως. Οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη ανακαλύψει κάποιον συγκεκριμένο τρόπο αντιμετώπισης της νοητικής θολούρας μέσω του εντέρου, όμως η προσπάθεια διατήρησης ενός υγιούς εντέρου μπορεί να συμβάλει σε περισσότερη διαύγεια.
Για να το πετύχετε αυτό, καταναλώστε υγιεινές τροφές που ενισχύουν τα μικρόβια του εντέρου, τονίζει ο Κλαρκ. Τα μικρόβια βασίζονται στις φυτικές ίνες ως σημαντική πηγή θρεπτικών συστατικών – γι’ αυτό προτιμήστε τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες, όπως λαχανικά, όσπρια, ξηρούς καρπούς και δημητριακά ολικής άλεσης. Ωφέλιμο είναι επίσης να προσθέσετε στη διατροφή σας περισσότερα τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση, όπως γιαούρτι, κεφίρ, ξινολάχανο και κίμτσι. Η Μέγκαν Ριλ, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, η οποία ειδικεύεται στις γαστρεντερικές και άλλες πεπτικές διαταραχές, συνιστά επίσης επαρκή ύπνο, μέτρια άσκηση και «ήπια διατροφική αποτοξίνωση», όπως περιορισμό της καφεΐνης, του αλκοόλ και των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων.
