Με την υπογραφή της συμφωνίας και τις τρέχουσες συνομιλίες στην Ελβετία, ο πόλεμος των ΗΠΑ με το Ιράν έχει σταματήσει -τουλάχιστον προς το παρόν- και ο Ντόναλντ Τραμπ διαμηνύει στους Αμερικανούς ότι βγήκαν νικητές.
Σε ανάρτησή του την Πέμπτη στην πλατφόρμα Truth Social, ο Τραμπ απαρίθμησε τα οφέλη του μνημονίου κατανόησης που υπέγραψε για τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων με το Ιράν τις επόμενες 60 ημέρες.
«Το πετρέλαιο ρέει, το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο (ο κόσμος θα είναι ασφαλής!), τα χρηματιστήρια καλπάζουν, η απασχόληση καταγράφει ρεκόρ και οι τιμές πέφτουν (οικονομική ανάσα!). Η χώρα μας είναι ισχυρή, ασφαλής και χαίρει σεβασμού όσο ποτέ άλλοτε», έγραψε χαρακτηριστικά.
Ωστόσο μια αντικειμενική αποτίμηση του τι πραγματικά έχει αλλάξει μετά από 100 και πλέον ημέρες συγκρούσεων, κατά τις οποίες 13 Αμερικανοί στρατιώτες και περισσότεροι από 7.500 άμαχοι έχασαν τη ζωή τους στην ευρύτερη περιοχή, αποκαλύπτει μια πολύ πιο σύνθετη εικόνα από αυτήν που περιγράφει ο Αμερικανός πρόεδρος.
Το κόστος του πολέμου
Η σύγκρουση κόστισε στο αμερικανικό υπουργείο Αμυνας περίπου 40 δισ. δολάρια, σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία από έκθεση του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS).
Σε αυτό το ποσό περιλαμβάνεται το κόστος των πυρομαχικών, του κατεστραμμένου εξοπλισμού και των ζημιών στις στρατιωτικές βάσεις. Δεν ενσωματώνονται, ωστόσο, τα λειτουργικά έξοδα που είχαν ήδη προβλεφθεί στον προϋπολογισμό του υπουργείου για το οικονομικό έτος 2026 (ο οποίος ξεπερνά το 1 τρισ. δολάρια), όπως εξήγησε στο CNN ο Μαρκ Κάνσιαν, ανώτερος σύμβουλος του CSIS.
Το Πεντάγωνο έχει ήδη υποβάλει αίτημα για συμπληρωματική χρηματοδότηση ύψους 80 δισ. δολαρίων. Σύμφωνα με πηγές της αμερικανικής κυβέρνησης, λιγότερα από 20 δισ. από αυτό το ποσό αφορούν τις άμεσες ανάγκες του πολέμου στο Ιράν, ποσό στο οποίο δεν συνυπολογίζονται τα έξοδα επισκευής των αμερικανικών εγκαταστάσεων και βάσεων στη Μέση Ανατολή.
Η μεγαλύτερη δαπάνη αφορούσε τα πυρομαχικά, τόνισε ο Κάνσιαν, κάνοντας λόγο για «ευρεία χρήση» εξαιρετικά εξελιγμένων και ακριβών όπλων μεγάλου βεληνεκούς. Ενδεικτικά, ένας πύραυλος Tomahawk κοστίζει περίπου 2,5 εκατ. δολάρια, και οι ΗΠΑ εκτιμάται ότι χρησιμοποίησαν περίπου χίλιους.
Ο πόλεμος προκάλεσε «ασφυξία» στο οπλοστάσιο των ΗΠΑ
Εμπειρογνώμονες και αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι οι Αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις εξάντλησαν ένα σημαντικό μέρος του βασικού τους αποθέματος σε πυραύλους. Υπενθυμίζεται ότι αρχές Ιουνίου ο Τραμπ είχε επικαλεστεί τον Νόμο περί Αμυντικής Παραγωγής (Defense Production Act), προκειμένου να υποχρεώσει την αμυντική βιομηχανία να επιταχύνει την κατασκευή οπλισμού.
Πάντως, το ημερήσιο κόστος του πολέμου έβαινε μειούμενο με την πάροδο του χρόνου, καθώς αραίωσαν τα χτυπήματα και περιορίστηκε η χρήση ακριβών οπλικών συστημάτων. Το CSIS εκτιμά ότι οι πρώτες 100 ώρες της σύγκρουσης κόστισαν 3,7 δισ. δολάρια, ενώ μέχρι τη 12η ημέρα το σωρευτικό κόστος είχε αγγίξει τα 16,5 δισ. δολάρια.
Οι τιμές της βενζίνης παραμένουν στα ύψη
Ο πόλεμος εκτίναξε την τιμή της βενζίνης, δημιουργώντας έντονο πολιτικό πονοκέφαλο στον Τραμπ, ο οποίος είχε κάνει «σημαία» του την ενίσχυση των εξορύξεων ορυκτών καυσίμων. Παρότι οι ΗΠΑ παραμένουν εδώ και χρόνια η κορυφαία δύναμη παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου, η παγκόσμια αγορά είναι απόλυτα αλληλένδετη. Ετσι, ενώ η μέση τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ κυμαινόταν παλαιότερα κάτω από τα 3 δολάρια ανά γαλόνι, κατά το μεγαλύτερο διάστημα των συγκρούσεων σκαρφάλωσε αρκετά πάνω από τα 4 δολάρια.
Με την επικείμενη αποκατάσταση της ροής πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ, οι τιμές αναμένεται να αποκλιμακωθούν, αν και αυτό θα πάρει χρόνο. Ηδη την Παρασκευή, ο αμερικανικός μέσος όρος διαμορφώθηκε στα 3,97 δολάρια το γαλόνι, πέφτοντας κάτω από το φράγμα των 4 δολαρίων για πρώτη φορά από τις 30 Μαρτίου.
Παρόλα αυτά, το οικονομικό βάρος στους καταναλωτές είναι ήδη μεγάλο. Οπως προκύπτει από το παρατηρητήριο ενεργειακού κόστους του Πανεπιστημίου Μπράουν, κάθε αμερικανικό νοικοκυριό επιβαρύνθηκε κατά μέσο όρο με επιπλέον 253 δολάρια εξαιτίας της κρίσης.
Ακόμη μεγαλύτερη η αύξηση στο ντίζελ, με αλυσιδωτές επιπτώσεις
Αν ο μέσος πολίτης νιώθει την πίεση από τις τιμές της βενζίνης, οι αγρότες και οι επαγγελματίες οδηγοί δέχονται ακόμα βαρύτερο πλήγμα από την εκτόξευση του ντίζελ. Η μέση τιμή του, από περίπου 3,80 δολάρια πριν από τον πόλεμο, ξεπέρασε τα 5 δολάρια στις 15 Ιουνίου (παρά τη μικρή πτώση σε σχέση με την κορύφωση των συγκρούσεων).
Η έρευνα του Πανεπιστημίου Μπράουν έδειξε ότι οι Αμερικανοί ξόδεψαν συνολικά 27,1 δισ. δολάρια επιπλέον για ντίζελ. Παράλληλα, ο πόλεμος συμπαρέσυρε προς τα πάνω και τις τιμές των λιπασμάτων, γεγονός που εγκυμονεί μακροπρόθεσμους κινδύνους για τον γεωργικό τομέα.
Το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1983
Το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου των ΗΠΑ, το οποίο φυλάσσεται σε σπήλαια άλατος στις ακτές του Κόλπου του Μεξικού, έχει συρρικνωθεί δραματικά. Η μείωσή του ξεκίνησε αρχικά επί κυβέρνησης Μπάιντεν, λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, και συνεχίστηκε με ακόμα μεγαλύτερο ρυθμό επί κυβέρνησης Τραμπ λόγω της σύγκρουσης με το Ιράν. Πλέον, το απόθεμα βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1983, όταν είχε αρχίσει να «χτίζεται» επί προεδρίας Ρίγκαν.
Ο πλανήτης έχασε 1,15 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου
Οι ροές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή είχαν «παγώσει» εδώ και σχεδόν τέσσερις μήνες. Σύμφωνα με την εταιρεία αναλύσεων Kpler, καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου η παγκόσμια προσφορά μειώθηκε κατά 1,15 δισ. βαρέλια.
Ως αποτέλεσμα, η παγκόσμια αγορά αναζήτησε αργό πετρέλαιο από κάθε άλλη διαθέσιμη πηγή. Η Βενεζουέλα και η Βραζιλία αύξησαν την παραγωγή τους, ενώ οι ΗΠΑ έστειλαν τεράστιες ποσότητες αεροπορικών καυσίμων στην Ευρώπη και ντίζελ στην Αυστραλία. Η κυβέρνηση Τραμπ αναγκάστηκε να άρει τις κυρώσεις σε εκατοντάδες εκατομμύρια βαρέλια ρωσικού και ιρανικού πετρελαίου, ενώ παράλληλα 32 χώρες προχώρησαν στη μεγαλύτερη αποδέσμευση εθνικών αποθεμάτων στην ιστορία.
Ομως, ούτε αυτά τα μέτρα στάθηκαν αρκετά. Οι πετρελαϊκές εταιρείες αναγκάστηκαν να αντλήσουν από τα δικά τους, ιδιωτικά αποθέματα για να καταφέρουν να καλύψουν τη ζήτηση των καταναλωτών.
Ο πληθωρισμός σε ανοδική τροχιά
Ο Τραμπ δυσκολεύεται να βρει ένα πειστικό αφήγημα για να δικαιολογήσει το πώς οι πολιτικές του τροφοδότησαν την ακρίβεια. Πρόσφατα έφτασε στο σημείο να δηλώσει «αγαπώ τον πληθωρισμό», υποστηρίζοντας ότι τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι πολύ χειρότερα και ότι με τη λήξη του πολέμου οι τιμές θα καταρρεύσουν.
Ωστόσο, οι οικονομολόγοι υπενθυμίζουν την τεράστια διαφορά ανάμεσα στην απλή επιβράδυνση του πληθωρισμού (που σημαίνει ότι οι τιμές συνεχίζουν να αυξάνονται, αλλά με πιο αργό ρυθμό) και στον αποπληθωρισμό (όπου οι τιμές όντως πέφτουν).
Ο ετήσιος πληθωρισμός ξεπέρασε το 4% για πρώτη φορά τα τελευταία τρία χρόνια, ωθούμενος από το ενεργειακό κόστος. Αν και το ποσοστό αυτό απέχει από τα ρεκόρ της εποχής της πανδημίας, παραμένει διπλάσιο από το όριο ασφαλείας που έχει θέσει η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed). Αυτή η ανθεκτικότητα του πληθωρισμού εξηγεί γιατί η Fed αρνήθηκε να μειώσει τα επιτόκια την περασμένη εβδομάδα, αψηφώντας τις πιέσεις του Τραμπ, παρόλο που στο «τιμόνι» της βρίσκεται πλέον ο Κέβιν Γουόρς, προσωπική επιλογή του προέδρου.
Το χειρότερο για την πραγματική οικονομία είναι ότι οι τιμές αυξάνονται πλέον ταχύτερα από τον μέσο αμερικανικό μισθό. Ο πληθωρισμός ουσιαστικά «εξανέμισε» τις όποιες μισθολογικές αυξήσεις του Απριλίου και του Μαΐου, φαινόμενο που παρατηρείται για πρώτη φορά από το 2023.
Μειωμένα τα ποσοστά δημοτικότητας του Τραμπ
Αν και ο Αμερικανός πρόεδρος διατηρεί έναν αφοσιωμένο πυρήνα οπαδών, η πλειοψηφία των πολιτών αποδοκιμάζει τους χειρισμούς του.
Η δημοτικότητά του είχε πέσει κάτω από το 40% ήδη πριν από την έναρξη του πολέμου. Μόλις το 38% των Αμερικανών ενέκρινε το έργο του τον Φεβρουάριο, ενώ ο μέσος όρος των δημοσκοπήσεων στις 15 Ιουνίου έδειχνε περαιτέρω πτώση στο 37%.
