Υπήρξε μια εποχή που οι χειροπράκτες θεωρούνταν σύγχρονοι κομπογιαννίτες. Η φήμη αυτή ίσως οφείλεται εν μέρει στον ιδρυτή του κλάδου, τον Ντ. Ντ. Πάλμερ, ο οποίος στα τέλη του 19ου αιώνα ισχυρίστηκε ότι θεράπευσε την κώφωση ενός επιστάτη επαναφέροντας στη θέση του ένα οστό του αυχένα. Εκτοτε, το επάγγελμα έχει γίνει πιο δημοφιλές: περίπου το 11% των ενηλίκων Αμερικανών επισκέφθηκε χειροπράκτη το 2022, κυρίως για την αντιμετώπιση του πόνου. Υπηρεσίες χειροπρακτικής προσφέρονται πλέον από πολλά από τα κορυφαία συστήματα υγείας της χώρας. Οι εθνικές κατευθυντήριες οδηγίες για την οσφυαλγία συχνά αναγνωρίζουν τους χειροπρακτικούς χειρισμούς ως θεραπεία πρώτης γραμμής.
Παρ’ όλα αυτά, ο κλάδος δεν έχει αποτινάξει εντελώς τις αντισυστημικές καταβολές του ούτε τη φήμη ότι συχνά ξεφεύγει από την επιστημονική τεκμηρίωση. Ορισμένοι χειροπράκτες υπόσχονται σχεδόν θαυματουργά αποτελέσματα για παθήσεις, χρησιμοποιώντας θεραπείες που δεν υποστηρίζονται από επιστημονικά δεδομένα. Αλλοι πωλούν ακριβά συμπληρώματα με αμφίβολα οφέλη. Η Αμερικανική Ενωση Χειροπρακτικής υποστηρίζει ότι μόνο μια μειονότητα επαγγελματιών αποκλίνει από τις τεκμηριωμένες πρακτικές, αν και οι επικριτές του κλάδου θεωρούν ότι το φαινόμενο είναι πολύ συχνότερο.
Τι επιτρέπεται να κάνουν;
Παρότι οι χειροπράκτες συχνά αυτοαποκαλούνται «γιατροί», η εκπαίδευσή τους διαφέρει από εκείνη των γιατρών.
Για να ασκήσει κάποιος το επάγγελμα στις Ηνωμένες Πολιτείες, συνήθως παρακολουθεί ένα τετραετές πρόγραμμα σπουδών που περιλαμβάνει βασικές επιστήμες, καθώς και συμβουλευτική γύρω από τον τρόπο ζωής και τη διατροφή. Παράλληλα, εκπαιδεύεται στους χειροπρακτικούς χειρισμούς, δηλαδή σε τεχνικές κατά τις οποίες ασκείται πίεση στις αρθρώσεις και επιτυγχάνεται βαθιά διάταση των μικρών μυών που συνδέουν τους σπονδύλους της σπονδυλικής στήλης, εξηγεί ο Γουίλιαμ Λορέτι, καθηγητής Ολοκληρωμένων Χειροπρακτικών Θεραπειών στο Northeast College of Health Sciences και εκπρόσωπος της Αμερικανικής Ενωσης Χειροπρακτικής.
Ο χαρακτηριστικός ήχος που ακούγεται κατά τη διάρκεια αυτών των χειρισμών οφείλεται στην απελευθέρωση αερίου από το υγρό που περιβάλλει τις αρθρώσεις. Αν και πολλοί τον βρίσκουν ικανοποιητικό, ο Λορέτι διευκρινίζει ότι δεν είναι ο απώτερος σκοπός του χειρισμού.
Μετά την ολοκλήρωση της εκπαίδευσής τους, οι χειροπράκτες πρέπει να περάσουν εθνικές εξετάσεις πιστοποίησης προκειμένου να αποκτήσουν άδεια άσκησης επαγγέλματος.
Το τι επιτρέπεται ή δεν επιτρέπεται να κάνουν οι χειροπράκτες εξαρτάται από την πολιτεία όπου εργάζονται. Στο Ορεγκον, για παράδειγμα, επιτρέπεται νομικά να ξεγεννούν μωρά (αν και αυτό συμβαίνει σπάνια) και να εκτελούν πολύ μικρές επεμβάσεις, όπως τοποθέτηση ραμμάτων ή αφαίρεση κρεατοελιών. Στη Νέα Υόρκη, όπου η νομοθεσία είναι αυστηρότερη, οι χειροπράκτες υποχρεούνται να επικεντρώνονται σε παθήσεις της σπονδυλικής στήλης.
Οι επαγγελματίες διαφημίζουν τις υπηρεσίες τους για ένα ευρύ φάσμα παθήσεων, πόνους στην πλάτη, αρθρίτιδα, διαβήτη, άσθμα και ωτίτιδες, χωρίς να υπάρχει επιστημονική επιβεβαίωση για όλους τους ισχυρισμούς.
Πολλά ασφαλιστικά προγράμματα καλύπτουν υπηρεσίες χειροπρακτικής, συμπεριλαμβανομένων των χειρισμών, της διατροφικής συμβουλευτικής και των ακτινογραφιών. Η κάλυψη από το Medicare είναι πιο περιορισμένη και συνήθως αφορά μόνο τους χειρισμούς, αν και οι επαγγελματίες του κλάδου πιέζουν το Κογκρέσο να αλλάξει το καθεστώς αυτό.
Υπάρχουν αποδείξεις;
Οι χειροπράκτες διαφημίζουν τις υπηρεσίες τους για ένα ευρύ φάσμα παθήσεων: πόνους στην πλάτη, αρθρίτιδα, διαβήτη, άσθμα και ωτίτιδες. Ομως, αυτά που η έρευνα δείχνει ότι μπορούν πράγματι να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά δεν συμβαδίζουν πάντα με τους ισχυρισμούς αυτούς.
Υπάρχουν ισχυρά επιστημονικά δεδομένα που δείχνουν ότι οι χειροπρακτικοί χειρισμοί μπορούν να προσφέρουν ήπια έως μέτρια ανακούφιση από τους πόνους στην πλάτη, λέει η Κριστίν Γκερτς, καθηγήτρια Μυοσκελετικής Ερευνας στο Duke Clinical Research Institute και πιστοποιημένη χειροπράκτης. Ανάλυση 47 τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών –που θεωρούνται το χρυσό πρότυπο της επιστημονικής τεκμηρίωσης– κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι χειροπρακτικοί χειρισμοί είναι εξίσου αποτελεσματικοί με θεραπείες όπως ο βελονισμός ή το μασάζ. Επιπλέον, ο κίνδυνος ανεπιθύμητων ενεργειών είναι μικρός σε σύγκριση με άλλες συνηθισμένες παρεμβάσεις, όπως τα αντιφλεγμονώδη ή οι ενέσεις κορτικοστεροειδών. Κατάγματα ή άλλες σοβαρές επιπλοκές από χειρισμούς της σπονδυλικής στήλης είναι πιθανές αλλά εξαιρετικά σπάνιες – σύμφωνα με μελέτη εμφανίζονται περίπου μία φορά ανά δύο εκατομμύρια χειρισμούς.
Για τον λόγο αυτό η χειροπρακτική συνιστάται συχνά ως πρώτη γραμμή θεραπείας για την οσφυαλγία, ακόμη και στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και του υπουργείου Υποθέσεων Βετεράνων. «Είναι τουλάχιστον εξίσου καλή, ή ίσως λίγο καλύτερη από άλλες θεραπευτικές επιλογές για την οσφυαλγία», αναφέρει η Γκερτς. Οπως επισημαίνουν πάντως οι σκεπτικιστές, οι θεραπείες για την οσφυαλγία δεν είναι γενικά πολύ αποτελεσματικές.
Τα στοιχεία που υποστηρίζουν τη χρήση της χειροπρακτικής για τον πόνο στον αυχένα είναι πιο περιορισμένα. Ανασκόπηση έξι μελετών έδειξε ότι οι χειροπρακτικοί χειρισμοί βελτίωσαν τον οξύ αυχενικό πόνο. Ωστόσο, οι ερευνητές τόνισαν ότι απαιτούνται περισσότερες μελέτες για ασφαλή συμπεράσματα, καθώς πολλές από τις υπάρχουσες είχαν μικρό αριθμό συμμετεχόντων και άλλους περιορισμούς.
Οι κίνδυνοι
Ορισμένοι γιατροί αποθαρρύνουν τους χειρισμούς στον αυχένα λόγω του πιθανού κινδύνου αρτηριακού διαχωρισμού, κατά τον οποίο σχίζονται αγγεία που τροφοδοτούν τον εγκέφαλο με αίμα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε εγκεφαλικό επεισόδιο ή ακόμη και σε θάνατο. Ορισμένες αναλύσεις έχουν εντοπίσει συσχέτιση ανάμεσα στους αυχενικούς χειρισμούς και στον τραυματισμό αυτό, χωρίς όμως να έχει αποδειχθεί σχέση αιτίου και αποτελέσματος.
Υπάρχουν ακόμη πολλά κενά στην έρευνα σχετικά με τη χειροπρακτική, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης της σε παιδιά. Επίσης, δεν υπάρχουν αυστηρά τεκμήρια που να υποστηρίζουν τους ισχυρισμούς ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία παθήσεων όπως οι βρεφικοί κολικοί, το άσθμα ή οι λοιμώξεις, επισημαίνει η Γκερτς.
Διαλέγοντας έναν σωστό επαγγελματία
Ο Τίμοθι Κόλφιλντ, ο οποίος μελετάει την παραπληροφόρηση γύρω από θέματα υγείας στο Πανεπιστήμιο της Αλμπέρτας, υποστηρίζει ότι η πιθανότητα σωματικής βλάβης από τη χειροπρακτική δεν είναι ο μόνος παράγοντας που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη. Αναφέρεται ειδικότερα στην έντονη αντιεμβολιαστική στάση ορισμένων χειροπρακτών, η οποία, όπως λέει, θα μπορούσε να τροφοδοτήσει τη δυσπιστία απέναντι στην ιατρική κοινότητα. «Υπάρχουν κι άλλες, ευρύτερες κοινωνικές επιπτώσεις», προσθέτει.
Παρότι ορισμένοι χειροπράκτες ακολουθούν πιστά την εκπαίδευσή τους και προσφέρουν υπηρεσίες που στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα, άλλοι στρέφονται σε μη τεκμηριωμένες θεραπείες.
«Ο χώρος μας είναι πολύ πιο ετερογενής από τους περισσότερους κλάδους της υγείας», σημειώνει ο Λορέτι.
Αν αναζητάτε έναν χειροπράκτη που βασίζεται στην επιστημονική τεκμηρίωση, ξεκινήστε εξετάζοντας τους ισχυρισμούς που προβάλλει στην ιστοσελίδα του ή στις διαφημίσεις του. Υποσχέσεις για θαυματουργές θεραπείες θα πρέπει να σας προβληματίσουν, ιδιαίτερα όταν αφορούν παθήσεις που δεν σχετίζονται με το μυοσκελετικό σύστημα.
Παρότι ορισμένοι ασθενείς χρειάζονται μακροχρόνια παρακολούθηση, ο Λορέτι επισημαίνει ότι αποτελεί προειδοποιη-τικό σημάδι όταν ένας χειρο-πράκτης προσπαθεί από την πρώτη κιόλας επίσκεψη να σας εγγράψει σε συνδρομή ή σε σειρά συνεδριών.
Ορισμένοι χειροπράκτες πωλούν επίσης δικά τους συμπληρώματα ή φυτικά σκευάσματα απευθείας στους ασθενείς. Αυτό δεν είναι απαραίτητα αρνητικό, υπογραμ-μίζει ο Λορέτι. Για παράδειγμα, μερικές φορές ο ίδιος συνιστά χάπια ασβεστίου σε ασθενείς για την προστασία από την οστεοπόρωση. Ωστόσο, καλό είναι να αντιμετωπίζετε με σκεπτικισμό ακριβά σκευάσματα που υπόσχονται εντυπωσιακά οφέλη, τα οποία ακούγονται υπερβολικά καλά για να είναι αληθινά.
