Σχεδόν 70 ημέρες μετά τη λήξη των πολεμικών επιχειρήσεων εις βάρος του Ιράν, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη πρόκειται να υπογράψουν την Παρασκευή μια ενδιάμεση συμφωνία παράτασης της κατάπαυσης του πυρός για ακόμη 60 ημέρες. Αντιθέτως όμως με την προηγούμενη, αυτή φέρνει απτά αποτελέσματα σε σχέση με το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, το σφράγισμα των οποίων διατάραξε την παγκόσμια οικονομία και εκτίναξε τις τιμές πετρελαίου.
Ο πρόεδρος Τραμπ στις 28 Φεβρουαρίου βιαζόταν για μια γρήγορη νίκη, την οποία τότε προσδιόριζε είτε μέσω της ανατροπής του καθεστώτος της Τεχεράνης είτε και με εξαναγκασμό του σε πλήρη συνθηκολόγηση. Μετά την επίτευξη της εκεχειρίας στις 8 Απριλίου, βιαζόταν για μια διευθέτηση, η οποία αρχικά θα ήταν οριστική και θα έδινε απαντήσεις στις αιτίες που δημιούργησαν την αντιπαράθεση μεταξύ Ιράν, Ισραήλ και ΗΠΑ, αλλά προϊόντος του χρόνου προσαρμόστηκε στην αναζήτηση μιας συμφωνίας παράτασης της εκεχειρίας και χρονικής μετάθεσης των διαπραγματεύσεων για τα ακανθώδη ζητήματα. Κατέληξε στην υπογραφή ενός μνημονίου κατανόησης με θολά σημεία, διαπιστώνοντας με τον δύσκολο τρόπο ότι έχει ξεμείνει από συμμάχους. Μόνος του και χωρίς καμία διαβούλευση με τους Ευρωπαίους αλλά και Αραβες εταίρους του, αποφάσισε από κοινού με τον Νετανιάχου να ξεκινήσει τον πόλεμο και παρά τις ευθείες απειλές του προς τους συμμάχους τους για να κινητοποιηθούν, μόνος του είναι υποχρεωμένος να τον διευθετήσει. Στην πορεία των τελευταίων τρεισήμισι μηνών αναζήτησε συμμαχίες αλλά βρήκε μόνο διαμεσολαβητές, οι οποίοι μάλιστα εξυπηρετούσαν και τη δική τους ατζέντα, την οποία λόγω της απομόνωσης του Τραμπ ήταν πιο εύκολο να του επιβάλουν.
Δεν είναι ακόμη γνωστό αν και με ποιον τρόπο ο Λίβανος τελικά περιλαμβάνεται στη συμφωνία που θα υπογραφεί την Παρασκευή και κυρίως πώς θα δεσμεύονται η Χεζμπολάχ και το Ισραήλ από αυτή. Πιθανότατα θα αντιμετωπιστούν σαν πληρεξούσιοι των Ιράν και ΗΠΑ, αντίστοιχα. Και αν στην περίπτωση της σιιτικής οργάνωσης η θέση του Ιράν ως προστάτιδας δύναμής της προσφέρει εγγυήσεις και μεγαλύτερη ασφάλεια, δεν συμβαίνει το ίδιο με το Ισραήλ, το οποίο αυτή τη στιγμή αισθάνεται εγκλωβισμένο από τις αποφάσεις του Αμερικανού προέδρου. Μάλιστα ο Νετανιάχου, ποντάροντας στην αμέριστη συμπαράσταση των ΗΠΑ, αναζητεί τη χρυσή τομή ώστε να μην αποξενωθεί περαιτέρω από τον Τραμπ, αλλά και να μην απογοητεύσει τους συμπατριώτες του, οι οποίοι είναι μουδιασμένοι, γιατί βλέπουν τον κίνδυνο το Ιράν να ενισχυθεί, χωρίς να εξασφαλίζεται η εξάλειψη των πυρηνικών φιλοδοξιών του. Σε περίπτωση, μάλιστα, που οι ΗΠΑ αποφασίσουν να κρατήσουν μεγαλύτερες αποστάσεις από τη Μέση Ανατολή, τότε θα αναζητηθούν περιφερειακές διευθετήσεις μεταξύ των πληγωμένων κρατών του Κόλπου και του Ιράν, με μοναδική εξαίρεση αυτή τη στιγμή τα ΗΑΕ.
Ο προφανής κίνδυνος για το Ισραήλ είναι εκεί που πριν από μόλις δυόμισι χρόνια η συζήτηση περιστρεφόταν γύρω από τη συμμετοχή περισσότερων αραβικών κρατών στις Συμφωνίες του Αβραάμ, τώρα τα ίδια κράτη να είναι υποχρεωμένα να αναζητήσουν μια συμβιβαστική φόρμουλα συνύπαρξης με το καθεστώς στην Τεχεράνη.Εντέλει ο Αμερικανός πρόεδρος, κυρίως λόγω έλλειψης στρατηγικής εισόδου και εξόδου, υποτίμησης του αντιπάλου κυρίως σε σχέση με τη χρήση του Ορμούζ και τις επιθέσεις στις γειτονικές χώρες, αλλά και απροθυμίας διαμόρφωσης ενός κοινού μετώπου, καλείται να περιορίσει τις ζημίες, κάτι που δίνει την ευκαιρία στην Τεχεράνη, παρότι εκκίνησε από αδύναμη θέση, να διαπραγματευτεί σκληρά αρκετούς από τους όρους της.
* O κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (IGA), καθηγητής του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος. Από τις εκδ. Παπαδόπουλος κυκλοφορεί το βιβλίο του (με τον Κωνσταντίνο Αρβανιτόπουλο) «Η Νέα Παγκόσμια Τάξη. Το Δίκαιο της Ισχύος».
