Νέο ιστορικό «κεφάλαιο» στη διεύρυνσή της ανοίγει σήμερα η Ευρωπαϊκή Ενωση, καθώς η Ουκρανία και η Μολδαβία ξεκινούν επισήμως τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με το άνοιγμα της πρώτης δέσμης (cluster) κεφαλαίων. Πρόκειται για την πρώτη ουσιαστική πρόοδο στην ευρωπαϊκή διεύρυνση –μετά την ένταξη της Κροατίας το 2013– και για μια κίνηση με ισχυρό πολιτικό και γεωστρατηγικό συμβολισμό, εν μέσω του συνεχιζόμενου πολέμου στην Ουκρανία.
Προσερχόμενη στο Συμβούλιο των υπουργών Εξωτερικών της Ε.Ε. στο Λουξεμβούργο, η επίτροπος Διεύρυνσης, Μάρτα Κος, νωρίτερα σήμερα χαιρέτισε την εξέλιξη αυτή, υπογραμμίζοντας ότι τόσο η Ουκρανία όσο και η Μολδαβία «παρέδωσαν αποτελέσματα» και πως η Ε.Ε. οφείλει να ανταποκριθεί αναλόγως.
Η Μάρτα Κος επανέλαβε ότι η Κομισιόν θεωρεί ότι οι δύο χώρες έχουν εκπληρώσει τις απαιτούμενες προϋποθέσεις για το άνοιγμα του πρώτου πακέτου διαπραγματεύσεων και εξέφρασε την προσδοκία ότι έως τον Ιούλιο θα μπορέσουν να ανοίξουν και τα υπόλοιπα πέντε διαπραγματευτικά κεφάλαια.
Η ίδια παρουσίασε τη διεύρυνση ως τη σημαντικότερη εξωτερική πολιτική της Ε.Ε. στη σημερινή γεωπολιτική συγκυρία, σημειώνοντας ότι τους τελευταίους περίπου 16 μήνες έχουν γίνει περισσότερα βήματα από όσα είχαν επιτευχθεί στα προηγούμενα 15 χρόνια.
Ειδικά για την Ουκρανία, η επίτροπος εξάλλου εξήγησε ότι η τεχνική προετοιμασία για το άμεσο άνοιγμα πέντε κεφαλαίων μέσα στους επόμενους μήνες έχει ήδη ολοκληρωθεί σε μεγάλο βαθμό μέσω της διαδικασίας του λεγόμενου «frontloading», δηλαδή της προεργασίας που πραγματοποιήθηκε στη διάρκεια του ουγγρικού «βέτο» εναντίον της έναρξης των διαπραγματεύσεων, που διήρκεσε σχεδόν 18 μήνες. Ωστόσο, υπενθύμισε ότι η πρόοδος εξακολουθεί να εξαρτάται από την πολιτική έγκριση των κρατών-μελών.
Το Κίεβο, πάντως, φιλοδοξεί να ανοίξει και τα πέντε κεφάλαια μέσα στο καλοκαίρι, επιταχύνοντας όσο το δυνατόν περισσότερο την πορεία προς την πλήρη ένταξη. Ο στόχος αυτός εντάσσεται στη στρατηγική του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι να αγκυροβολήσει θεσμικά και πολιτικά τη χώρα στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας, παράλληλα με τη συνεχιζόμενη στρατιωτική αντιπαράθεση με τη Ρωσία.
Παρότι, όμως, η άρση του «βέτο» από την Ουγγαρία κατέστη δυνατή μετά την πολιτική αλλαγή στη Βουδαπέστη αλλά και τη συμφωνία μεταξύ των δύο κυβερνήσεων για τα δικαιώματα της ουγγρικής μειονότητας στην Ουκρανία, τίποτα δεν εμποδίζει κάποιο άλλο κράτος-μέλος να «μπλοκάρει» εκ νέου τη διαδικασία στο μέλλον.
Αλλωστε, ήδη και όσες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις στηρίζουν πολιτικά την Ουκρανία εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι σε μια υπερβολικά γρήγορη διεύρυνση, ιδίως σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές χώρες αντιμετωπίζουν εσωτερικές πολιτικές πιέσεις και αμφίρροπες εκλογικές αναμετρήσεις, όπως για παράδειγμα στη Γαλλία. Για την ένταξη, εξάλλου, νέων μελών της Ε.Ε. σε αρκετά κράτη-μέλη θα πρέπει να διεξαχθούν δημοψηφίσματα.
Σε κάθε περίπτωση, στις Βρυξέλλες θεωρούν ότι η «μπάλα βρίσκεται πλέον στο γήπεδο του Κιέβου». Την περασμένη εβδομάδα κατά την επίσκεψή της στην ουκρανική πρωτεύουσα, η Μάρτα Κος είχε τονίσει την ανάγκη διατήρησης του μεταρρυθμιστικού ρυθμού και της πολιτικής ενότητας πέρα από κομματικές γραμμές.
Ευρωπαίοι διπλωμάτες, παράλληλα, εκφράζουν εδώ και καιρό ανησυχίες για τις καθυστερήσεις στο ουκρανικό Κοινοβούλιο και για επιβράδυνση των μεταρρυθμίσεων σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλούν, εξάλλου, και οι πρόσφατες αντιπαραθέσεις γύρω από τη νομοθεσία για την καταπολέμηση της διαφθοράς, καθώς και οι καταγγελίες που έχουν αγγίξει άτομα του ευρύτερου περιβάλλοντος του Ζελένσκι.
Πάντως, αν και η τεχνική προεργασία για την ουκρανική ένταξη έχει προχωρήσει σημαντικά, παραμένει ασαφές εάν οι «27» είναι διατεθειμένοι να προχωρήσουν και σε εσωτερικές μεταρρυθμίσεις για την ένταξη μιας χώρας, που λόγω και μεγέθους θα φέρει ανακατατάξεις στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, ενώ ήδη κυκλοφορούν διάφορες ιδέες και προτάσεις και για αλλαγή στη λήψη αποφάσεων εντός της Ενωσης. Η Γερμανία, για παράδειγμα, έχει επαναφέρει στο προσκήνιο την ανάγκη εξάλειψης της ομοφωνίας, ειδικά για θέματα εξωτερικής πολιτικής.
Στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες υπάρχει, επίσης, προβληματισμός για το ενδεχόμενο μια μελλοντική ειρηνευτική συμφωνία με τη Ρωσία να επιχειρήσει να επιβάλει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ένταξης της Ουκρανίας στην Ε.Ε., κάτι που οι Βρυξέλλες δύσκολα πάντως θα αποδεχθούν. Ηδη η πρόεδρος της Κομισιόν έχει απορρίψει την πρόταση –για την οποία πίεζε νωρίτερα φέτος ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι– ένταξης της Ουκρανίας το 2027 στο πλαίσιο μιας πιθανούς ειρηνευτικής συμφωνίας με τη Ρωσία.
Σε κάθε περίπτωση, οι διαπραγματεύσεις Ουκρανίας και Μολδαβίας θα ανοίξουν επισήμως σήμερα – μέσω δύο ξεχωριστών διακυβερνητικών διασκέψεων (IGCs), που θα λάβουν χώρα αμέσως μετά το συμβούλιο των υπουργών Εξωτερικών της Ε.Ε., στο Λουξεμβούργο.
Στις δύο διασκέψεις θα ανοίξει, ως είθισται, η δέσμη (cluster) 1 για τα θεμελιώδη ζητήματα, η «ραχοκοκαλιά» δηλαδή, της ενταξιακής διαδικασίας, καθώς καλύπτει ζητήματα κράτους δικαίου, δημοκρατικών θεσμών, δημόσιας διοίκησης, δικαιοσύνης και θεμελιωδών δικαιωμάτων.
