Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει επανειλημμένα συγκριθεί με τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο λόγω των σφοδρών επιθέσεων μονάδων του πεζικού, αλλά και εξαιτίας των αναρίθμητων απωλειών. Ωστόσο, αμέσως μετά το ξέσπασμα του πολέμου, η ιδέα ότι η σύρραξη αυτή θα μπορούσε να ξεπεράσει σε διάρκεια τη μακρά και αιματηρή σύγκρουση του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (για τον οποίον οι Γάλλοι στρατιώτες ήλπιζαν πως θα ήταν «ο τελευταίος των τελευταίων πολέμων»), φαινόταν κάποτε αδιανόητη.
Κι όμως, αυτό ακριβώς συνέβη την Πέμπτη. Ο πόλεμος στην Ουκρανία – που μετρά πλέον 1.569 ημέρες, δηλαδή πάνω από τέσσερα χρόνια και τρεις μήνες – έχει πλέον ξεπεράσει τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Οι προσδοκίες που διαψεύστηκαν
Οταν ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν έστειλε τα στρατεύματά του στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, πίστευε ότι η αντίπαλη χώρα θα κατέρρεε μέσα σε λίγες ημέρες. Ομως η Ουκρανία απώθησε τις ρωσικές δυνάμεις και η σύγκρουση μετατράπηκε σε πόλεμο φθοράς.
«Πίστευα ότι ίσως κρατούσε δύο ή τρία χρόνια και πως μετά οι πολιτικοί θα έφταναν σε κάποιου είδους συμφωνία», δήλωσε ένας Ουκρανός στρατιώτης, ο οποίος για λόγους ασφαλείας έδωσε μόνο το πολεμικό του ψευδώνυμο, «France», μια αναφορά στη θητεία του στη Γαλλική Λεγεώνα των Ξένων.
Ο πόλεμος συνεχίζεται με αμείωτη ένταση και, με τις ειρηνευτικές συνομιλίες να έχουν βαλτώσει, δεν διαφαίνεται κάποιο τέλος άμεσα. Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι περίπου οι μισοί Ουκρανοί πιστεύουν πως δεν θα τελειώσει πριν από το 2027, κάτι που θα τον φέρει πιο κοντά σε ένα ακόμη ορόσημο: τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος διήρκεσε έξι χρόνια. Πολλοί Ουκρανοί, μάλιστα, υποστηρίζουν ότι ο σημερινός πόλεμος άρχισε ουσιαστικά το 2014, όταν ρωσικά στρατεύματα κατέλαβαν την Κριμαία.
Ιστορικοί προειδοποιούν ότι οι παραλληλισμοί με τους δύο παγκόσμιους πολέμους έχουν και τα όριά τους. Η κλίμακα των συγκρούσεων του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, με πολλαπλά μέτωπα και διαφορετικούς στρατούς, καθιστά δύσκολες τις συγκρίσεις ως προς τις απώλειες και την ισχύ πυρός.
Παρ’ όλα αυτά, ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι πιθανό να καταγραφεί ως μία από τις πιο καθοριστικές συγκρούσεις της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας, όπως συνέβη και με τον ο Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, εξηγεί ο Ουκρανός ιστορικός Γιαροσλάβ Χριτσάκ. Και οι δύο πόλεμοι μεταμόρφωσαν τη γεωπολιτική της Ευρώπης, αναδιαμόρφωσαν στρατιωτικές συμμαχίες και πυροδότησαν αμυντικές κούρσες που σημείωσαν ρεκόρ δεκαετιών.
Τεχνολογίες που άλλαξαν τους κανόνες στο πεδίο
Στρατιωτικοί αναλυτές επισημαίνουν ακόμα ότι και οι δύο συγκρούσεις άλλαξαν τη φύση του πολέμου μέσω της εισαγωγής νέων τεχνολογιών — αεροπλάνα και άρματα μάχης πριν από έναν αιώνα, drones σε αέρα, θάλασσα και ξηρά σήμερα. Και στις δύο περιπτώσεις, οι τεχνολογικές εξελίξεις έκαναν τον πόλεμο ακόμη πιο σκληρό για τον άνθρωπο.
«Από πολλές απόψεις, ο πόλεμος στην Ουκρανία μοιάζει περισσότερο από κάθε άλλον με τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο», δήλωσε ο Μισέλ Γκογιά, Γάλλος πρώην συνταγματάρχης και ιστορικός.
Παραλληλισμοί εντοπίζονται από το πρώτο κιόλας στάδιο των δύο πολέμων. Το 1914, οι Γερμανοί εξαπέλυσαν μια ταχεία επίθεση προς το Παρίσι με στόχο μια γρήγορη νίκη. Οι ρωσικές δυνάμεις είχαν παρόμοιο στόχο όταν κινήθηκαν ταχύτατα προς το Κίεβο, την πρωτεύουσα της Ουκρανίας, το 2022. Και στις δύο περιπτώσεις, οι επιτιθέμενοι έφτασαν κοντά στον στόχο τους, αλλά τελικά απωθήθηκαν.
Στη συνέχεια, και οι δύο πόλεμοι εξελίχθηκαν σε στατικές συγκρούσεις κατά μήκος ενός σχεδόν παγωμένου μετώπου. Οταν οι στρατιώτες στην Ουκρανία άρχισαν να οχυρώνονται σε χαρακώματα και καταφύγια στα τέλη του 2022, οι ιστορικοί μίλησαν για επιστροφή στον πόλεμο χαρακωμάτων του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Οι εικόνες από τα χαρακώματα της ανατολικής Ουκρανίας θύμιζαν έντονα εκείνες της βόρειας Γαλλίας έναν αιώνα νωρίτερα: οι Ουκρανοί και οι Ρώσοι στρατιώτες σε πολλές περιπτώσεις απείχαν μόνο μερικές εκατοντάδες μέτρα μεταξύ τους. Οι επιθέσεις ξεκινούσαν με σφοδρούς βομβαρδισμούς πυροβολικού με στόχο την καθήλωση του αντιπάλου και ακολουθούσαν επιδρομές ομάδων πεζικού στα εχθρικά χαρακώματα.
Και στους δύο πολέμους ήταν η ισχύς πυρός – κυρίως του πυροβολικού – που ανάγκασε τους στρατούς να καταφύγουν στα χαρακώματα. «Θάβεσαι για να προστατευτείς», είπε χαρακτηριστικά.
Τα χαρακώματα δεν ήταν πλέον ασφαλή
Αυτή η λογική άλλαξε αργότερα στην Ουκρανία με την εμφάνιση μιας νέας κατηγορίας όπλων: των drones. Τα εκτεταμένα δίκτυα ανοιχτών χαρακωμάτων έπαψαν να θεωρούνται ασφαλή, καθώς τα drones χαρτογραφούσαν το πεδίο της μάχης όλο το εικοσιτετράωρο και μπορούσαν να πλήξουν στόχους με μεγαλύτερη ακρίβεια από τα βλήματα του πυροβολικού.
Σήμερα, λένε οι Ουκρανοί στρατιώτες, η επιβίωση εξαρτάται από το να αφήνει κανείς όσο το δυνατόν μικρότερο αποτύπωμα και να κρύβεται βαθύτερα. Αντί για εκτεταμένα συστήματα χαρακωμάτων, οι στρατιώτες καταφεύγουν σε υπόγεια καταλύματα που φιλοξενούν μόνο λίγους άνδρες. Τα καταφύγια αυτά είναι αρκετά μικρά ώστε να είναι δύσκολο να εντοπιστούν από αέρος και αρκετά βαθιά ώστε να αντέχουν σε πλήγματα.
Σε μια πρόσφατη συνέντευξη κοντά στο νότιο μέτωπο, ένας Ουκρανός διοικητής, ο οποίος για λόγους ασφαλείας αποκάλυψε μόνο το διακριτικό του, «Sour», θυμήθηκε πώς οι άνδρες του χρειάστηκε να επιτεθούν τέσσερις φορές σε ένα ρωσικό καταφύγιο προτού αναγκάσουν τον στρατιώτη που βρισκόταν μέσα να παραδοθεί. Εξήγησε ότι το καταφύγιο ήταν ενισχυμένο με μεταλλικά φύλλα, σχεδιασμένα ώστε να απορροφούν το ωστικό κύμα από εκρήξεις.
Ο διοικητής ανέφερε ότι μετέφερε τον αιχμάλωτο Ρώσο στρατιώτη στη μονάδα του και του ζήτησε να κατασκευάσει ένα παράομοιο οχύρωμα, ώστε να το μελετήσουν. «Σε αυτό το περιβάλλον, όσοι σκάβουν επιβιώνουν περισσότερο και παραμένουν πιο ασφαλείς», δήλωσε ο «France».
Με την κυριαρχία των drones στο πεδίο των επιχειρήσεων, η εικόνα των «αντικριστών» χαρακωμάτων του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που διαχωρίζονταν από μια στενή ουδέτερη ζώνη, έχει πλέον αλλάξει. Στη θέση τους βρίσκεται μια εκτεταμένη και αμφισβητούμενη περιοχή μάχης, γεμάτη πρόχειρα οχυρά και υπόγεια καταφύγια. Σε αυτή τη ζώνη, κάθε μετακίνηση ενέχει σοβαρό κίνδυνο, καθώς τα drones μπορούν να εντοπίσουν και να πλήξουν στόχους μέσα σε ελάχιστο χρόνο.
Τέλος στις μαζικές επιθέσεις πεζικού
Οι μαζικές επιθέσεις πεζικού, όπως εκείνες που πραγματοποιούνταν πριν από έναν αιώνα, έχουν καταστεί σχεδόν αδύνατες υπό τη συνεχή επιτήρηση των μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Τη θέση τους έχουν πάρει επιθέσεις που πραγματοποιούνται από μόλις έναν ή δύο στρατιώτες.
Τα άρματα μάχης, τα οποία εμφανίστηκαν για πρώτη φορά το 1916, παρέμεναν ένα από τα πιο τρομακτικά όπλα στα πρώτα χρόνια του πολέμου στην Ουκρανία. Σήμερα χρησιμοποιούνται σπάνια, καθώς το μέγεθός τους τα καθιστά εύκολους στόχους για τα drones. Για να ενισχύσουν την προστασία τους, ορισμένα έχουν εξοπλιστεί με μεταλλικές κατασκευές και κλωβούς, αποκτώντας εμφάνιση που θυμίζει οχήματα βγαλμένα από την ταινία «Mad Max».
Παρότι το σημερινό πεδίο της μάχης μοιάζει ολοένα και λιγότερο με εκείνο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η κλίμακα της καταστροφής παραμένει εντυπωσιακά παρόμοια.
Στα ουκρανικά κέντρα διοίκησης κοντά στη γραμμή του μετώπου, οι live εικόνες από αναγνωριστικά drones παρουσιάζουν σκηνές που θυμίζουν τα πεδία μαχών του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου: κατεστραμμένα δέντρα και σπίτια και χωράφια γεμάτα κρατήρες.
Οι απώλειες είναι δύσκολο να συγκριθούν, λόγω της διαφοράς κλίμακας ανάμεσα στις δύο συγκρούσεις. Πριν από έναν αιώνα, εκατομμύρια στρατιώτες πολεμούσαν σε πολλαπλά μέτωπα σε ολόκληρη την Ευρώπη. Σήμερα, οι εμπλεκόμενες δυνάμεις αριθμούν εκατοντάδες χιλιάδες άνδρες. Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο σκοτώθηκαν περίπου 9 έως 11 εκατομμύρια στρατιώτες, ενώ στον πόλεμο της Ουκρανίας οι στρατιωτικές απώλειες υπολογίζονται μέχρι στιγμής σε περίπου μισό εκατομμύριο.
Ωστόσο, στρατιωτικοί αναλυτές και αξιωματούχοι, μεταξύ των οποίων ο Πιερ Βαντιέ, υποστηρίζουν ότι τα drones έχουν καταστήσει το ουκρανικό πεδίο μάχης εξίσου φονικό με εκείνο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Επιβραδύνεται η προέλαση των δυνάμεων
Η ένταση της φθοράς και η βραδύτητα των επιχειρήσεων στην Ουκρανία είναι τέτοιες, ώστε κατά περιόδους οι ρωσικές δυνάμεις προέλαυναν με πιο αργό ρυθμό ακόμη και από εκείνον που σημειώθηκε σε ορισμένες από τις πιο αιματηρές μάχες χαρακωμάτων του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η ρωσική επίθεση εναντίον του Ποκρόβσκ, πόλης της ανατολικής Ουκρανίας που η Μόσχα κατέλαβε πρόσφατα πλήρως, προχωρούσε με μέσο ρυθμό περίπου 70 μέτρων την ημέρα, πιο αργά ακόμη και από την αιματηρή Μάχη του Σομμ, σύμφωνα με ανάλυση του Center for Strategic and International Studies, ερευνητικού οργανισμού με έδρα την Ουάσιγκτον.
Το βασικό ερώτημα πλέον είναι αν κάποια από τις δύο πλευρές μπορεί να σπάσει αυτό το αδιέξοδο.
Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Σύμμαχοι επικράτησαν συνδυάζοντας την οικονομική πίεση προς τη Γερμανία μέσω ενός αυστηρού ναυτικού αποκλεισμού με τη στρατιωτική πίεση που ασκούσαν οι συνεχείς επιθετικές επιχειρήσεις.
Η ουκρανική στρατηγική για τον τερματισμό του πολέμου παρουσιάζει ορισμένες ομοιότητες με αυτή την προσέγγιση.
Οι επιθέσεις με drones κατά ρωσικών πετρελαϊκών εγκαταστάσεων, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ρωσικής οικονομίας, αποσκοπούν στον περιορισμό της δυνατότητας της Μόσχας να χρηματοδοτεί την πολεμική της προσπάθεια. Το Κίεβο δεν διαθέτει το ανθρώπινο δυναμικό για να επαναλάβει τις μαζικές επιθέσεις του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά έχει κατακλύσει το μέτωπο με χιλιάδες μικρά επιθετικά drones, ελπίζοντας να προκαλέσει απώλειες που ο ρωσικός στρατός δεν θα μπορεί να αναπληρώσει.
«Είναι ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, αλλά με drones», δήλωσε ο ιστορικός κ. Χριτσάκ.
Πηγή: New York Times
