Εξαιρέσεις για ορισμένες νησιωτικές συνδέσεις από τους ευρωπαϊκούς κανόνες για τις εκπομπές ρύπων στη ναυτιλία, αναγνώριση, για πρώτη φορά σε ευρωπαϊκό στρατηγικό κείμενο, του «κόστους της νησιωτικότητας» και μεγαλύτερη στόχευση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων προς τα νησιά προβλέπει η πρώτη ευρωπαϊκή στρατηγική για τα νησιά, που παρουσίασε σήμερα η Κομισιόν.
Η νέα Στρατηγική για τα Νησιά, η οποία παρουσιάστηκε παράλληλα με τη Στρατηγική για τις Παράκτιες Κοινότητες, φιλοδοξεί να δώσει μια πιο συνεκτική απάντηση στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα περισσότερα από 4.000 κατοικημένα νησιά της Ευρωπαϊκής Ενωσης, όπου ζουν περίπου 17 εκατομμύρια πολίτες. Παράλληλα, η στρατηγική για τις παράκτιες κοινότητες αφορά 95 εκατομμύρια κατοίκους που ζουν κατά μήκος των 70.000 χιλιομέτρων ευρωπαϊκών ακτογραμμών.
Για την Ελλάδα, η οποία διαθέτει το μεγαλύτερο νησιωτικό σύμπλεγμα στην Ε.Ε., ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι προβλέψεις που αφορούν τη συνδεσιμότητα, το κόστος των μεταφορών, τη στέγαση, την ενέργεια και την ύδρευση.
Αναγνωρίζοντας το «κόστος της νησιωτικότητας», δηλαδή τις πρόσθετες οικονομικές και κοινωνικές επιβαρύνσεις που αντιμετωπίζουν τα νησιά λόγω της γεωγραφικής τους απομόνωσης, η Κομισιόν προαναγγέλλει ειδική ανάλυση για την αποτύπωση του πραγματικού κόστους και την αξιολόγηση μέτρων που μπορούν να το μετριάσουν.
Στο ίδιο πλαίσιο, γίνεται ειδική αναφορά στο ελληνικό «μεταφορικό ισοδύναμο» ως παράδειγμα πολιτικής που συμβάλλει στην αντιστάθμιση του αυξημένου κόστους μεταφορών για κατοίκους και επιχειρήσεις των νησιών, ενώ υπογραμμίζεται και η σημασία των επιδοτούμενων ακτοπλοϊκών γραμμών δημόσιας υπηρεσίας για τη διατήρηση της συνδεσιμότητας των μικρών και απομακρυσμένων νησιών.
Σε ό,τι αφορά την εφαρμογή των νέων περιβαλλοντικών κανόνων στη ναυτιλία, η στρατηγική επισημαίνει ότι για τη διασφάλιση της συνδεσιμότητας ορισμένων νησιών η υφιστάμενη ευρωπαϊκή νομοθεσία επιτρέπει στα κράτη-μέλη να ζητούν εξαιρέσεις από το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) και από συγκεκριμένες υποχρεώσεις του FuelEU Maritime (σ.σ. κανονισμού, που αποσκοπεί στη μείωση των εκπομπών από τη ναυτιλία μέσω της χρήσης καθαρότερων καυσίμων).
Ερωτηθείς σχετικά από την «Κ», ο επίτροπος Αλιείας και Ωκεανών, Κώστας Καδής, στη συνέντευξη Τύπου τόνισε ότι η Επιτροπή θα δώσει «ιδιαίτερη προσοχή» στην κατάσταση των ευρωπαϊκών νησιών και θα εξετάσει πιθανά ζητήματα που ενδέχεται να επηρεάσουν την ανταγωνιστικότητα, τη συνδεσιμότητα και το κόστος ζωής τους. Οπως ανέφερε, τα ζητήματα αυτά θα εξεταστούν στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης του ETS, η οποία αναμένεται τον Ιούλιο, καθώς και των αναθεωρήσεων του κανονισμού για τις Υποδομές Εναλλακτικών Καυσίμων (AFIR) και του FuelEU Maritime.
Ο ίδιος διευκρίνισε ότι η Επιτροπή θα αξιολογήσει το καθεστώς των ειδικών εξαιρέσεων, που ισχύουν σήμερα για τα νησιά, αποφεύγοντας ωστόσο να προδικάσει το αποτέλεσμα της διαδικασίας ή να δεσμευθεί για πιθανή επέκτασή τους μετά το 2030.
Παράλληλα, η Κομισιόν καλεί τα κράτη-μέλη να αξιοποιήσουν μέρος των εσόδων, που εισπράττουν από το ETS για επενδύσεις που σχετίζονται με τα νησιά, όπως η ανανέωση των ακτοπλοϊκών στόλων, η ανάπτυξη υποδομών καθαρών καυσίμων, η αναβάθμιση λιμένων και η προώθηση βιώσιμων μεταφορών.
Για την ελληνική ακτοπλοΐα παρουσιάζει επίσης ενδιαφέρον η αναφορά της στρατηγικής στην ανάγκη υιοθέτησης μιας «τεχνολογικά ουδέτερης προσέγγισης» για την απανθρακοποίηση των θαλάσσιων μεταφορών, που εξυπηρετούν τα νησιά.
Η Επιτροπή καλεί τα κράτη-μέλη να λαμβάνουν υπόψη τις επιχειρησιακές ανάγκες των ακτοπλοϊκών συνδέσεων, την ετοιμότητα των λιμενικών υποδομών, τη χωρητικότητα των ηλεκτρικών δικτύων, τη διαθεσιμότητα ενέργειας και τον βαθμό ωριμότητας των εναλλακτικών καυσίμων. Η διατύπωση αυτή αφήνει περιθώριο αξιοποίησης διαφορετικών τεχνολογικών λύσεων κατά τη μετάβαση σε καθαρότερες μεταφορές, χωρίς να προκρίνει αποκλειστικά μία συγκεκριμένη τεχνολογία.
Παράλληλα, η στρατηγική υπογραμμίζει ότι η ανανέωση και ο εκσυγχρονισμός των ακτοπλοϊκών στόλων αποτελούν κρίσιμη επένδυση για τη διατήρηση της συνδεσιμότητας των νησιών, προειδοποιώντας ότι καθυστερήσεις στην πράσινη μετάβαση των θαλάσσιων μεταφορών θα μπορούσαν να αυξήσουν περαιτέρω το κόστος της νησιωτικότητας και να δυσχεράνουν την πρόσβαση απομακρυσμένων νησιωτικών κοινοτήτων.
Από την πλευρά του, ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Επιτροπής για τη Συνοχή και τις Μεταρρυθμίσεις, Ραφαέλε Φίτο, σχολιάζοντας σχετικά στην «Κ», χαρακτήρισε τη στρατηγική «σαφή δέσμευση» της Κομισιόν απέναντι στα νησιά, υπενθυμίζοντας ότι η πρωτοβουλία περιλαμβανόταν τόσο στις πολιτικές κατευθυντήριες γραμμές της προέδρου της Επιτροπής όσο και στην επιστολή ανάθεσης καθηκόντων που έλαβε ο ίδιος.
Ο Ραφαέλε Φίτο σημείωσε ότι κατά την τρέχουσα προγραμματική περίοδο 2021-2027 έχουν ήδη διατεθεί 12,5 δισ. ευρώ για επενδύσεις που αφορούν τα νησιά, ενώ υπογράμμισε ότι ζητήματα όπως η ανταγωνιστικότητα, η στέγαση, η ενέργεια και το νερό αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Οπως ανέφερε, η στρατηγική φιλοδοξεί να αποτελέσει «εργαλείο» για τα κράτη-μέλη κατά τον σχεδιασμό των επόμενων πολιτικών και επενδυτικών προτεραιοτήτων. Παράλληλα, εξέφρασε την πεποίθηση ότι οι σχετικές προβλέψεις θα πρέπει να αποτυπωθούν και στο επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ε.Ε., επισημαίνοντας ότι η στήριξη των νησιών αποτελεί σαφή πολιτική προτεραιότητα για την Επιτροπή.
Σημαντική θέση στη στρατηγική για τις παράκτιες περιοχές καταλαμβάνει και το στεγαστικό πρόβλημα, λόγω της έντονης τουριστικής δραστηριότητας. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η αύξηση των βραχυχρόνιων μισθώσεων, η περιορισμένη προσφορά κατοικιών και η αυξημένη ζήτηση για εξοχικές και επενδυτικές κατοικίες επιβαρύνουν την πρόσβαση σε προσιτή στέγη. Συνδέει, μάλιστα, το ζήτημα με τη δυσκολία προσέλκυσης εργαζομένων σε τομείς όπως η υγεία, η εκπαίδευση και οι δημόσιες υπηρεσίες. Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για την Προσιτή Στέγαση προαναγγέλλονται νέα εργαλεία και δυνατότητες χρηματοδότησης για κοινωνική και προσιτή κατοικία.
Η Στρατηγική για τις Παράκτιες Κοινότητες -μεταξύ άλλων- προβλέπει δράσεις για τη θαλάσσια χωροταξία, τη γαλάζια βιοοικονομία, νέες οικονομικές δραστηριότητες όπως ο αλιευτικός τουρισμός, καθώς και εργαλεία χρηματοδότησης για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι οι δύο στρατηγικές αποτελούν το πρώτο βήμα μιας ευρύτερης προσπάθειας ενσωμάτωσης των ιδιαίτερων αναγκών των νησιωτικών και παράκτιων περιοχών στις μελλοντικές πολιτικές της Ε.Ε. Για την Ελλάδα, με το μεγαλύτερο νησιωτικό σύμπλεγμα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, κρίσιμο ερώτημα παραμένει κατά πόσο οι πολιτικές αυτές δεσμεύσεις θα μεταφραστούν σε συγκεκριμένα κονδύλια, μεγαλύτερη ευελιξία στους κανόνες της πράσινης μετάβασης και ουσιαστική στήριξη της νησιωτικότητας, στο πλαίσιο του επόμενου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού μετά το 2027.
