Οι βουλευτικές εκλογές που αναμένεται να διεξαχθούν στην Αρμενία αυτήν την Κυριακή, 7 Ιουνίου, ξεχωρίζουν ως σημείο καμπής και γεωπολιτικού αναπροσανατολισμού. Το επερχόμενο εκλογικό αποτέλεσμα αξιολογείται ως κρισιμότατο καθώς αυτό μπορεί να δρομολογήσει «ιστορικές» αλλαγές πορείας σε επίπεδο (γεω)πολιτικής που θα έχουν ευρύτερο αντίκτυπο στην περιοχή του νοτίου Καυκάσου καθώς και στον άξονα Τουρκίας-Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν-Ρωσίας-Δύσης.
Οι εκλογές της Κυριακής είναι οι πρώτες που διεξάγονται έπειτα από την απώλεια του Ναγκόρνο Καραμπάχ, την αποχώρηση από εκεί του αρμενικού πληθυσμού και τη διάλυση της Δημοκρατίας του Αρτσάχ. Είναι, επίσης, οι πρώτες που διεξάγονται έπειτα από την ειρηνευτική συμφωνία που υπέγραψαν (βάζοντας μόνον τα αρχικά τους) τον Αύγουστο του 2025 στην Ουάσιγκτον, παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ, ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίεφ και ο πρωθυπουργός της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν.
Αλλαγές πορείας
Υπό το βάρος της ήττας που υπέστησαν οι αρμενικές δυνάμεις του Αρτσάχ από τους Αζέρους αρχικά το 2020, κατά τον πόλεμο των 44 ημερών, και εν συνεχεία ξανά το 2023 (με την οριστική και πλήρη νίκη των Αζέρων και τη διάλυση της Δημοκρατίας του Αρτσάχ), η αρμενική ηγεσία, υπό τον Πασινιάν, προχώρησε τα τελευταία χρόνια σε μια σειρά από κομβικές κινήσεις/στροφές:
- προσέγγισε τη Δύση (Ε.Ε., Ουάσιγκτον),
- απομακρύνθηκε από τη Ρωσία του Πούτιν,
- υπέγραψε «ειρήνη» με το Αζερμπαϊτζάν
- κι έκανε ένα άνοιγμα προς την Τουρκία του Ερντογάν, ένα ιστορικό άνοιγμα συμφιλίωσης και αποκατάστασης/αναθέρμανσης των τουρκοαρμενικών σχέσεων στο πλαίσιο όμως του οποίου το Ερεβάν αναθεωρεί εκ βάθρων το πρίσμα μέσα από το οποίο προσεγγίζει πια το θέμα της Γενοκτονίας των Αρμενίων.
«Η επίσημη θέση μας είναι ότι η διεθνής αναγνώριση της γενοκτονίας των Αρμενίων δεν περιλαμβάνεται στις σημερινές προτεραιότητες της εξωτερικής μας πολιτικής», είχε δηλώσει τον Μάρτιο του 2025, ο Νικόλ Πασινιάν, ο οποίος θα διεκδικήσει αυτήν την Κυριακή την επανεκλογή του και μια νέα -κατά σειρά τρίτη- θητεία στην πρωθυπουργία της Αρμενίας. Σύμφωνα με αυτήν τη νέα αναθεωρημένη προσέγγιση, η σύγχρονη «πραγματική Αρμενία» δεν πρέπει να ταυτίζεται με την «ιστορική Αρμενία» ούτε με την επιθυμία ανάκτησης εδαφών τα οποία ανήκουν πια στο Αζερμπαϊτζάν ή στην Τουρκία όπως για παράδειγμα το όρος Αραράτ.
«Πραγματική Αρμενία» vs «ιστορική Αρμενία»
«Από το 2021, η αρμενική κυβέρνηση έπαψε να θεωρεί την αναγνώριση της Γενοκτονίας προαπαιτούμενο για την εξομάλυνση των σχέσεων με την Τουρκία. Μια τρίτη νίκη Πασινιάν θα κανονικοποιήσει οριστικά αυτήν την πολιτική», εξηγεί στην «Κ» ο αρμενικής καταγωγής Γιώργος X. Μενεσιάν, διεθνολόγος με ειδίκευση σε θέματα Μέσης Ανατολής και Καυκάσου και συγγραφέας του βιβλίου «Βίοι παράλληλοι; Eλληνες και Αρμένιοι, από τα μιλλέτ στα έθνη-κράτη».
«Ο Πασινιάν κατεβαίνει στις εκλογές με μια πλατφόρμα που επιδιώκει να υποβαθμίσει τις ιστορικές εδαφικές διαφορές πέρα από τα σημερινά σύνορα της Αρμενίας, υπέρ της ένταξης στην Ε.Ε. και της συνεργασίας με το Αζερμπαϊτζάν και την Τουρκία. Μια καθαρή εκλογική νίκη (σ.σ. του Πασινιάν) θα μπορούσε να θεσμοθετήσει αυτήν την προσέγγιση», αναφέρει μιλώντας στην «Κ» ο Αρι Κ. Ντεμιρτζίογλου, Τουρκοαρμένιος αναλυτής και αρθογράφος της δίγλωσσης τουρκοαρμενικής εφημερίδας Agos που ίδρυσε στην Κωνσταντινούπολη και διηύθυνε ο Χραντ Ντινκ έως τη δολοφονία του το 2007.
Ψηφοφόροι στο εσωτερικό vs διασπορά
Τι αξιολογούν, όμως, ως πιο σημαντικό οι ίδιοι οι ψηφοφόροι πίσω στην Αρμενία; «Την ασφάλεια και της οικονομία», απαντά ο κ. Μενεσιάν. «Οι πολίτες δεν επιθυμούν νέες πολεμικές περιπέτειες και τους απασχολούν καθημερινά προβλήματα: ο πληθωρισμός, η ανεργία και η στεγαστική κρίση που έχει επιδεινωθεί σημαντικά μετά το 2022», προσθέτει.
«Η ασφάλεια και η ειρηνευτική διαδικασία με το Αζερμπαϊτζάν προηγούνται», σημειώνει από την πλευρά του ο κ. Ντεμιρτζίογλου, υπογραμμίζοντας ότι το κείμενο της ειρηνευτικής συμφωνίας μονογραφήθηκε στην Ουάσιγκτον τον Αύγουστο του 2025, αλλά δεν υπογράφηκε, και ότι Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν καλούνται να ξεπεράσουν εναπομείναντα εμπόδια σχετικά με τους όρους λειτουργίας της Trump Route for International Peace and Prosperity-TRIPP («Διαδρομής Τραμπ για τη Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία», του Διαδρόμου του Ζανγκεζούρ δηλαδή που ενώνει το Αζερμπαϊτζάν με το αζερικό θύλακα του Ναχιτσεβάν στην Αρμενία περνώντας μέσα από τα εδάφη της νότιας Αρμενίας) καθώς και με την αζερική απαίτηση τροποποίησης του αρμενικού Συντάγματος (κατάργηση των αναφορών της Διακήρυξης του 1990 που το Αζερμπαϊτζάν ερμηνεύει ως διεκδικητικές του Καραμπάχ).
Από εκεί και πέρα, σύμφωνα με τον αρθρογράφο της Agos, στην κατάταξη με όσα αξιολογούν ως σημαντικά οι Αρμένιοι ψηφοφόροι ακολουθούν ζητήματα όπως είναι εκείνα: της οικονομίας και του κόστους ζωής, της λογοδοσίας και ατιμωρησίας αξιωματούχων που έχουν κατηγορηθεί για διαφθορά και κατάχρηση εξουσίας, του ελλείμματος εμπιστοσύνης έναντι των πολιτικών και του οικονομικού διλήμματος «Ρωσία ή Ευρωπαϊκή Ενωση» ή του κόστους μιας ενδεχόμενης εξόδου της Αρμενίας από την Ευρασιατική Οικονομική Ενωση (EAEU).
Για την αρμενική διασπορά ωστόσο, αυτήν τη φορά οι προτεραιότητες φαίνεται να είναι διαφορετικές. «Το σημαντικότερο ζήτημα (σ.σ. για την αρμενική διασπορα) είναι η διατήρηση της ιστορικής ταυτότητας και της συλλογικής μνήμης του αρμενικού έθνους. Οι πολιτικές του Πασινίαν ως προς τα εθνικά σύμβολα (π.χ., Αραράτ), την ιστορία (π.χ. Δυτική Αρμενία = Ανατολική Τουρκία) καθώς και τα ζητήματα του Ναγκόρνο Καραμπάχ και της Γενοκτονίας θεωρούνται από τις βασικές οργανώσεις της διασποράς μειοδοτικές και εθνικά επιζήμιες», εξηγεί ο κ. Μενεσιάν, μιλώντας στην «Κ».
«Για μεγάλο μέρος της διασποράς, τα καθοριστικά ζητήματα είναι η αναγνώριση και η μνήμη της Γενοκτονίας, η τύχη του Αρτσάχ μετά τον εκτοπισμό περίπου 120.000 ανθρώπων το 2023 και η αντίσταση στο δόγμα της “Πραγματικής Αρμενίας” του Πασινιάν, το οποίο ερμηνεύουν ως εγκατάλειψη ιστορικών αξιώσεων και εθνικής ταυτότητας σε αντάλλαγμα για ειρήνη με το Μπακού και την Αγκυρα», αναφέρει από την πλευρά του κ. Ντεμιρτζίογλου, υπενθυμίζοντας ότι τον περασμένο Απρίλιο πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι μια μεγάλη διάσκεψη σε τέτοιο κλίμα (The Diaspora National Mobilization Conference). Σύμφωνα με τον αρμενικής καταγωγής Τούρκο αναλυτή ωστόσο, η αρμενική διασπορά, παρά τη μεγάλη οικονομική και μιντιακή επιρροή της, «δεν μπορεί να ψηφίσει εξ αποστάσεως και ως εκ τούτου η επιρροή της είναι μόνον έμμεση».
Κρίσιμης σημασίας
Πάντως, πέρα από τις επί μέρους διαφωνίες τους, όλοι συμφωνούν ότι οι επερχόμενες κάλπες θα είναι σημαντικές. «Οι εκλογές αυτές είναι κομβικές για τρεις λόγους: Θα κρίνουν την εσωτερική πολιτική σκηνή με την οριστική – ή μη – επικράτηση του Πασινιάν έναντι της παλαιάς φρουράς. Θα καθορίσουν την εξωτερική πολιτική κατεύθυνση της χώρας, και, κυρίως θα παίξουν καθοριστικό ρόλο στη διαδικασία εξομάλυνσης των σχέσεων με Τουρκία και Αζερμπαϊτζάν», εξηγεί ο διεθνολόγος Γιώργος Μενεσιάν, μιλώντας στην «Κ».
«Αυτές είναι αναμφισβήτητα οι πιο σημαντικές εκλογές στην Αρμενία μετά το 2018. Επισήμως, οι ψηφοφόροι επιλέγουν κοινοβούλιο, αλλά στην πράξη οι εκλογές έχουν μετατραπεί σε δημοψήφισμα για τη διαχείριση κινδύνων και τη στρατηγική κατεύθυνση της χώρας. Το αποφασιστικό ερώτημα έχει μετατοπιστεί από το “ποιος κυβερνά καλύτερα;” στο “ποιος κίνδυνος είναι περισσότερο ανεκτός;” και η εκλογική αναμέτρηση κυριαρχείται από την εθνική ασφάλεια, την ειρηνευτική διαδικασία με το Αζερμπαϊτζάν και τον προσανατολισμό μεταξύ Ευρώπης ήΡωσίας», σημειώνει, από την πλευρά του, ο Αρι Κ. Ντεμιρτζίογλου.
Τι θέλουν Τουρκία και Ρωσία
Οπως προαναφέρθηκε ωστόσο, οι εκλογές αξιολογούνται ως εξαιρετικά σημαντικές σε σχέση όχι μόνο με τους ιδίους τους Αρμένιους, αλλά και με την ευρύτερη αρμενική γειτονιά.
Τι θα ήθελαν η Τουρκία και η Ρωσία; «Η Τουρκία θέλει την επανεκλογή Πασινιάν. Γνωρίζει ότι μόνο αυτός προωθεί την αποκατάσταση των σχέσεων και το άνοιγμα των συνόρων χωρίς σημαντικά ανταλλάγματα. Η Ρωσία αντίθετα δεν επιθυμεί έναν ισχυρό Πασινιάν, χωρίς όμως να μπορεί να επιβάλει εναλλακτική λύση. Οι ρωσικές υβριδικές μέθοδοι δύσκολα θα ανατρέψουν την εσωτερική πολιτική κατάσταση. Η Μόσχα επιδιώκει, ωστόσο, τη διατήρηση της παρουσίας της στη χώρα, κυρίως μέσω της στρατιωτικής βάσης στο Γκιουμρί», αναφέρει στην «Κ» ο Γιώργος Μενεσιάν. Στην ερώτηση, ωστόσο, εάν μια νίκη του Πασινιάν θα ενίσχυε την προσέγγιση με τη Δύση, ο ίδιος υποστηρίζει ότι «το νέο αρμενικό δόγμα δεν επιδιώκει αποκλειστικό δυτικό προσανατολισμό». «Οι σχέσεις με Ρωσία, Κίνα και Ιράν παραμένουν στην ατζέντα, αλλά μια επανεκλογή Πασινιάν θα σημάνει αναμφίβολα εμβάθυνση των σχέσεων με τη Δύση και την εφαρμογή συμφωνίων με την Ε.Ε. (CEPA, συμφωνία 5ης Μαΐου 2026) και τις ΗΠΑ (TRIPP, εταιρική συμφωνία 26ης Μαΐου 2026)», προσθέτει.
Από την πλευρά του, ο κ. Ντεμιρτζίογλου σημειώνει: «Η Τουρκία θέλει να κερδίσει ο Πασινιάν τον οποίο θεωρεί κλειδί για τη διατήρηση της δυναμικής τόσο στην ομαλοποίηση των σχέσεων Τουρκίας – Αρμενίας όσο και στην παράλληλη ειρηνευτική πορεία Αρμενίας – Αζερμπαϊτζάν. Η Αγκυρα θέλει την υπογραφή της ειρηνευτικής συμφωνίας με το Αζερμπαϊτζάν, τις συνταγματικές αλλαγές που απαιτεί το Μπακού, την επίτευξη προόδου στην TRIPP και το ελεγχόμενο άνοιγμα των τουρκοαρμενικών συνόρων, αν και έχει συνδέσει το άνοιγμα των συνόρων με μια τελική συμφωνία Αρμενίας – Αζερμπαϊτζάν».
Η Ρωσία ωστόσο στον αντίποδα, όπως αναφέρει ο Τουρκοαρμένιος αναλυτής, «θέλει το ακριβώς αντίθετο: έναν αποδυναμωμένο ή ηττημένο Πασινιάν και ένα πιο φιλορωσικό κοινοβούλιο γύρω από την Ισχυρή Αρμενία του Καραπετιάν και το μπλοκ του Κοτσαριάν».
Σύμφωνα με τον αρθρογράφο της εφημερίδας Agos, «η Μόσχα άσκησε κλιμακούμενη πίεση στην τελική ευθεία πριν από την κάλπη. Στη σύνοδο κορυφής της Αστάνα, η Ρωσία, η Λευκορωσία, το Καζακστάν και το Κιργιστάν εξέδωσαν τελεσίγραφο απειλώντας να αναστείλουν τη συμμετοχή της Αρμενίας στην Ευρασιατική Οικονομική Ενωση (EAEU) και απαιτώντας δημοψήφισμα το συντομότερο δυνατό για την επιλογή μεταξύ Ε.Ε. και EAEU. Ο Πούτιν προειδοποίησε για ένα σενάριο Ουκρανίας και η Μόσχα ανακάλεσε τον πρεσβευτή της για διαβουλεύσεις και απαγόρευσε τις εισαγωγές ψαριών και θαλασσινών, ενώ έγγραφα που διέρρευσαν φέρεται να φανερώνουν ρωσικά σχέδια ανατροπής του Πασινιάν και δεσμούς μεταξύ Καραπετιάν και Πούτιν. Το εντυπωσιακό είναι ωστόσο ότι αυτή η πίεση μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ. Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, η υποστήριξη προς το κόμμα “Ισχυρή Αρμενία” μειώθηκε ενώ η πίεση από την πλευρά της Μόσχας εντεινόταν».
Δημοσκοπήσεις
Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, το κόμμα του Νικόλ Πασινιάν («Κοινωνικό Συμβόλαιο») παρουσιάζεται να διατηρεί προβάδισμα δεκάδων ποσοστιαίων μονάδων. Πιο πίσω ακολουθούν κατά σειρά οι παρατάξεις «Ισχυρή Αρμενία» του δισεκατομμυριούχου Σαμβέλ Καραπετιάν, «Συμμαχία για την Αρμενία» του Ρομπέρτ Κοτσαριάν και «Ευημερούσα Αρμενία» του Γκαγκίκ Τσαρουκιάν.
