Οι μαζικές ρωσικές επιθέσεις στο Κίεβο τις τελευταίες ημέρες φαίνεται να επιβεβαιώνουν μια τάση: στη Μόσχα, η φράξια των ρωσικών δυνάμεων ασφαλείας που επιδιώκει κλιμάκωση του πολέμου στην Ουκρανία κερδίζει έδαφος. Στο επίκεντρο αυτού του συστήματος βρίσκεται η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφαλείας (FSB), διάδοχος της σοβιετικής KGB.
Πρόκειται για την υπηρεσία πληροφοριών που φέρεται να είχε υποσχεθεί μια γρήγορη νίκη στον Ρώσο πρόεδρο, Βλαντιμίρ Πούτιν όταν, τον Φεβρουάριο του 2022, ξεκίνησε την εισβολή στην Ουκρανία. Πάνω από τέσσερα χρόνια μετά, οι siloviki –ένας γενικός όρος που περιγράφει το σύνολο των δυνάμεων ασφαλείας της Ρωσίας– βρίσκονται, σύμφωνα με δημοσίευμα της Le Monde, πίσω από τη νέα επιθετική στροφή της Μόσχας, η οποία περιελάμβανε, μεταξύ άλλων, και τη χρήση πυραύλων Ορέσνικ εναντίον του Κιέβου.
Ο πύραυλος αυτός, ο οποίος διαθέτει πυρηνική ικανότητα, δεν έφερε πυρηνικές κεφαλές. Ωστόσο, το μήνυμα ήταν σαφές, τόσο προς την Ουκρανία όσο και προς τους Ευρωπαίους συμμάχους: με τον Ορέσνικ, η Μόσχα μπορεί να πλήξει στόχους σε απόσταση 3.000 έως 5.500 χιλιομέτρων, πολύ πέρα από το Κίεβο.
«Γίνονται ανυπόμονοι, θέλουν να τελειώσουν γρήγορα τον πόλεμο».
«Για το Κρεμλίνο, η κατοχή του πυραύλου Ορέσνικ είναι πιο σημαντική από οτιδήποτε άλλο. Και η πλειονότητα των Ρώσων το αποδέχεται αυτό», δηλώνει ο Μιχαήλ Χοντορκόφσκι, πρώην Ρώσος ολιγάρχης που έχει μετατραπεί σε μία από τις πιο γνωστές φιγούρες της ρωσικής αντιπολίτευσης στην εξορία. «Οι siloviki προωθούν τη σκληρή γραμμή για την Ουκρανία», τονίζει μιλώντας στη γαλλική εφημερίδα.
Από την πλευρά της, πηγή που βρίσκεται κοντά στους οικονομικούς κύκλους της Μόσχας αναφέρει τα εξής: «Γίνονται ανυπόμονοι, θέλουν να τελειώσουν γρήγορα τον πόλεμο μέσω στρατιωτικών προελάσεων και, στο εσωτερικό της χώρας, να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο την καταστολή ώστε να απομονώσουν τη χώρα».
Οι περιορισμοί στο Διαδίκτυο και το «κυρίαρχο RuNet»
Πάντως, η FSB δεν ασχολείται άμεσα με τον πόλεμο στην ανατολική Ευρώπη. Το πεδίο δράσης της αφορά πρωτίστως εσωτερικές επιχειρήσεις, με στόχο τη διατήρηση της υφιστάμενης εξουσίας. Η υπηρεσία αποκτά ολοένα μεγαλύτερη παρουσία στους μηχανισμούς του πολιτικού συστήματος και, de facto, στην καθημερινότητα των Ρώσων, σημειώνει η γαλλική εφημερίδα.
Πρόκειται για την υπηρεσία που, από τον Ιανουάριο, έχει εντείνει τους περιορισμούς στο Διαδίκτυο, επικαλούμενη λόγους ασφαλείας, ενώ τον Φεβρουάριο, με διάταγμα του Βλαντιμίρ Πούτιν, απέκτησε την εξουσία να διακόπτει κάθε μέσο επικοινωνίας, ανά πάσα στιγμή και για αόριστο χρονικό διάστημα.
Το επόμενο επίφοβο βήμα ίσως να είναι η απαγόρευση των VPN. «Το νομικό πλαίσιο είναι έτοιμο και η FSB θα μπορεί να το εφαρμόσει. Οι υπηρεσίες της προσπαθούν με κάθε μέσο», δηλώνει ο Αντον Μερκούροφ, εμπειρογνώμονας σε θέματα διαδικτύου και μέσων ενημέρωσης. «Αλλά δεν θα τα καταφέρουν, διότι στην πραγματικότητα είναι αδύνατο», προσθέτει.
Αλλοι εμπειρογνώμονες υποστηρίζουν, αντίθετα, ότι η FSB διαθέτει τα τεχνικά μέσα για να αποκλείσει όλα τα VPN, «όταν το θελήσει ο Βλαντιμίρ Πούτιν», όπως διατείνεται ειδικός του RuNet -του ρωσικού Διαδικτύου- που προτίμησε να διατηρήσει την ανωνυμία του.
Ο περιορισμός του Διαδικτύου έχει καταστεί εξαιρετικά ευαίσθητο θέμα από τότε που η FSB επιτάχυνε την τεχνική υλοποίηση του «κυρίαρχου RuNet», με στόχο ένα Διαδίκτυο αποκομμένο από τον υπόλοιπο κόσμο.
Οι οικονομικές ζημίες που προκαλούνται από αυτούς τους περιορισμούς προστίθενται στις υπόλοιπες συνέπειες των τεσσάρων ετών πολέμου: άνοδος τιμών, αύξηση φόρων, υπερτιμημένο ρούβλι. Ωστόσο, ο Νικολάι Κουλμπάκα, Ρώσος οικονομολόγος στην εξορία και καθηγητής στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Ανθρωπιστικών Σπουδών στο Βίλνιους τονίζει ότι «η FSB δεν μπορεί να αγνοήσει όλα αυτά τα καθημερινά προβλήματα των Ρώσων. Αλλά δεν την ενδιαφέρει: προτεραιότητά της είναι η ασφάλεια, όχι η οικονομική ανάπτυξη».
Από τα σχολεία έως τη δικαιοσύνη
Στο μεταξύ, η ενίσχυση της FSB επεκτείνεται και σε άλλα τμήματα της ρωσικής κοινωνίας. «Η αυξανόμενη παρουσία του κράτους, της προπαγάνδας και των δυνάμεων ασφαλείας γίνεται αισθητή ακόμη και στα σχολικά προαύλια», καταγγέλλει ο Γιούρι Λαπσίν, εξόριστος παιδοψυχολόγος στη Γαλλία, ο οποίος, ωστόσο, διατηρεί επαφές με πολλές οικογένειες στη Ρωσία.
Τα νέα εγχειρίδια ιστορίας εξυμνούν τις δεκαετίες της διακυβέρνησης του Πούτιν και συνδέουν τη στρατιωτική εισβολή με την επεκτατική πολιτική του ΝΑΤΟ και τους «αντι-Ρώσους ναζί» στην Ουκρανία. Στρατιώτες από το μέτωπο επισκέπτονται σχολικές τάξεις για να συναντήσουν μαθητές, ενώ συχνά είναι και τα στρατιωτικά παιχνίδια.
Αλλοι τομείς αυξανόμενης επιρροής της FSB περιλαμβάνουν επίσης την αστυνομία και τη δικαιοσύνη. Οι πολιτικοί κρατούμενοι στη χώρα υπολογίζονται σε έως και 4.600, σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η FSB θεωρείται ύποπτη ότι υποκίνησε πρόσφατα μπλόκα στην πρόσβαση σε δικαστικά αρχεία. Η «εξαφάνιση» τέτοιων δικαστικών δεδομένων περιορίζει τη δυνατότητα τεκμηρίωσης της έκτασης των πολιτικών διώξεων.
«Αυτοί οι περιορισμοί παρεμποδίζουν τον έλεγχο του δικαστικού συστήματος, ιδίως εμποδίζοντας την καταγραφή των ονομάτων όσων ευθύνονται για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων», καταγγέλλει ο Νικολάι Κρέτοφ, ακτιβιστής για τα ανθρώπινα δικαιώματα, εκφράζοντας παράλληλα ανησυχία για την αύξηση του αριθμού των δικών που διεξάγονται κεκλεισμένων των θυρών.
Οι δίκες αυτές αφορούν κυρίως Ρώσους που διώκονται για εσχάτη προδοσία και κατασκοπεία: 478 άτομα, ηλικίας μεταξύ 19 και 73 ετών, καταδικάστηκαν με αυτό το κατηγορητήριο το 2025, δηλαδή 24 % περισσότερα από ό,τι το 2024. Από την αρχή του 2026 έως τα μέσα Μαΐου, καταδικάστηκαν άλλα 182 άτομα, δηλαδή μια αύξηση κατά 20% σε σχέση με την ίδια περίοδο του 2025.
«Τα στοιχεία δείχνουν επίσης μια αυστηροποίηση των ποινών, που φτάνουν έως και τα 15 χρόνια φυλάκισης, ή ακόμη και την ισόβια κάθειρξη», διευκρινίζει ο Κιρίλ Παρούμπετς, Ρώσος εξόριστος στη Γαλλία. «Αυτές οι υποθέσεις εσχάτης προδοσίας και κατασκοπείας γίνονται γρήγορα ένας από τους κύριους μηχανισμούς καταστολής σε καιρό πολέμου. Αυτή η κατάσταση αποτυπώνει τη συνεχή μεταμόρφωση του μηχανισμού ασφαλείας, με επικεφαλής την FSB, σε ένα σύστημα μόνιμης κινητοποίησης και εκφοβισμού της κοινωνίας».
Με πληροφορίες από Le Monde
