Νέα συζήτηση στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ενωσης για το μέλλον της Διεύρυνσης προκαλεί η πρόταση του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς για την απόδοση καθεστώτος «συνδεδεμένης συμμετοχής» (associate membership) στην Ουκρανία. Αν και η Κομισιόν απέφυγε σήμερα να τοποθετηθεί επί της ουσίας ή της βιωσιμότητας της εν λόγω πρότασης, χαιρέτισε ωστόσο τη συζήτηση, που ξεκινά μεταξύ των κρατών-μελών. Το μήνυμα που έστειλε σήμερα, όμως, το εκτελεστικό όργανο της Ε.Ε. ήταν πως κάθε «καινοτόμος λύση» πρέπει να παραμένει συνδεδεμένη με τη διαδικασία ένταξης, που βασίζεται στην αξιολόγηση της προόδου των υποψήφιων χωρών.
Η εκπρόσωπος της Κομισιόν Πάουλα Πίνιο επιβεβαίωσε ότι η επιστολή του καγκελάριου, που εστάλη πριν από δύο ημέρες, έχει παραληφθεί από την Κομισιόν και σημείωσε ότι «είναι θετικό το γεγονός ότι η συζήτηση διεξάγεται πλέον σε επίπεδο κρατών-μελών και Ευρωπαϊκού Συμβουλίου». Οπως ανέφερε, η Διεύρυνση αποτελεί πλέον «γεωστρατηγική επένδυση» για την ειρήνη, την ασφάλεια και την ευημερία της Ενωσης, ενώ η ένταξη της Ουκρανίας συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια της ίδιας της Ε.Ε.
Η Κομισιόν απέφυγε, πάντως, να απαντήσει εάν το μοντέλο, που εισηγείται ο Μερτς μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς αλλαγή των ευρωπαϊκών Συνθηκών, παραπέμποντας τη συζήτηση στα κράτη-μέλη και στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. «Θα εξετάσουμε τις νομικές πτυχές μετά τη συζήτηση μεταξύ των κρατών-μελών», ανέφερε χαρακτηριστικά αρμόδιος εκπρόσωπος.
Στην τετρασέλιδη επιστολή του προς τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάειν και τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη, ο Γερμανός καγκελάριος προτείνει τη δημιουργία ενός ενδιάμεσου καθεστώτος «associate membership» για την Ουκρανία, το οποίο θα επιτρέπει στο Κίεβο να συμμετέχει σε θεσμούς και διαδικασίες της Ε.Ε. χωρίς όμως πλήρη δικαιώματα ψήφου.
Μεταξύ άλλων, η Ουκρανία θα μπορούσε να συμμετέχει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στο Συμβούλιο Υπουργών, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ως «συνδεδεμένο μέλος», χωρίς όμως δικαίωμα ψήφου, ενώ θα αποκτούσε σταδιακή πρόσβαση σε ευρωπαϊκά προγράμματα και στην ενιαία αγορά.
Παράλληλα, ο Φρίντριχ Μερτς προτείνει πολιτική δέσμευση των κρατών-μελών για εφαρμογή του άρθρου 42.7 της Συνθήκης της Ε.Ε. –της ρήτρας δηλαδή, αμοιβαίας συνδρομής σε περίπτωση επίθεσης– προς την Ουκρανία, ως μορφή εγγύησης ασφαλείας. Σύμφωνα με τον ίδιο, το συγκεκριμένο καθεστώς θα μπορούσε να θεσπιστεί μέσω πολιτικής συμφωνίας, χωρίς τροποποίηση των Συνθηκών ή επικύρωση συνθήκης ένταξης.
Η πρόταση αντιμετωπίζεται, πάντως, με επιφυλάξεις στο Κίεβο. Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει απορρίψει επανειλημμένα την ιδέα μιας «ήπιας» ή συμβολικής ευρωπαϊκής ένταξης, τονίζοντας ότι η χώρα του επιδιώκει πλήρη συμμετοχή στην Ε.Ε. και όχι ένα ενδιάμεσο καθεστώς.
Προβληματισμό για την πρόταση Μερτς εκφράζουν και κράτη-μέλη της Ε.Ε, ενώ προτάσσουν και την «τύχη» των άλλων υπό ένταξη χωρών όπως των Δυτικών Βαλκανίων, που αποτελούν υποψήφια προς ένταξη μέλη εδώ και αρκετά χρόνια.
Πάντως, σε ό,τι αφορά την πορεία των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, η Κομισιόν επανέλαβε σήμερα ότι θεωρεί πως η Ουκρανία και η Μολδαβία είναι τεχνικά έτοιμες για το άνοιγμα όλων των διαπραγματευτικών «κεφαλαίων» (clusters). Οπως δήλωσε ο εκπρόσωπος «όλη η τεχνική εργασία έχει ολοκληρωθεί και όλα τα έγγραφα έχουν αποσταλεί στο Συμβούλιο».
Η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, επιθυμεί να υπάρξει πρόοδος «το συντομότερο δυνατόν» και ει δυνατόν πριν από το επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου.
Σύμφωνα με ευρωπαϊκές διπλωματικές πηγές, η κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου εξακολουθεί να επιδιώκει τη σύγκληση Διακυβερνητικής Διάσκεψης μέσα στον Ιούνιο, με στόχο το άνοιγμα του πρώτου κεφαλαίου διαπραγματεύσεων – εκείνου δηλαδή, των θεμελιωδών ζητημάτων» – τόσο για την Ουκρανία όσο και για τη Μολδαβία.
Σε κάθε περίπτωση, η εν λόγω συζήτηση παραμένει πολιτικά δύσκολη. Αν και το βασικό εμπόδιο, που συνδεόταν με το «βέτο» της Ουγγαρίας φαίνεται να αποδυναμώνεται, αρκετά κράτη-μέλη εξακολουθούν να εκφράζουν ανησυχίες για ζητήματα κράτους δικαίου, διαφθοράς, το μέγεθος του ουκρανικού αγροτικού τομέα και το κόστος της μελλοντικής ανοικοδόμησης της χώρας.
Η Κομισιόν, πάντως, αποφεύγει να σχολιάσει δημόσια τις απαιτήσεις της Βουδαπέστης για πρόσθετους όρους προς το Κίεβο, επιμένοντας ότι από τεχνικής πλευράς η Ουκρανία έχει εκπληρώσει τα απαιτούμενα κριτήρια για την έναρξη των διαπραγματεύσεων.
