Γνωρίζουμε όλοι από την καθημερινή εμπειρία μας στο κέντρο της Αθήνας πώς υποβαθμίζονται οι περιοχές όπου μαζικά μεταφέρεται η διακίνηση ναρκωτικών και χρηστών. Φόβοι πραγματικοί και φαντασιωσικοί έχουν ως συνέπεια την ερήμωση των περιοχών, την απαξίωση των ακινήτων και την επερχόμενη ανάπλαση της περιοχής (gentrification).
Η Chinatown του Βανκούβερ αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα ανά τον κόσμο και μελετάται σήμερα από καναδικά και διεθνή κοινωνιολογικά, ανθρωπολογικά, ψυχιατρικά κ.ά. ινστιτούτα για την εξεύρεση «λύσης». Ηταν κάποτε μια πολύ ζωντανή συνοικία στο κέντρο της πόλης με ακμάζουσα εμπορική, κοινοτική και πολιτική ζωή. Είχε καταφέρει να αντέξει τη ρατσιστική πολιτική των αρχών του 20ού αιώνα και να αναδειχθεί σε τουριστικό αξιοθέατο και κέντρο ψυχαγωγίας για ολόκληρη την πόλη. Πολύ χαρακτηριστικά ένας ηλικιωμένος λευκός Καναδός μάς είπε: «Ηταν το μέρος της κυριακάτικης οικογενειακής εξόδου μας. Μόνο εκεί, στα φθηνά κινεζικά εστιατόρια μπορούσε ο πατέρας μας να ταΐσει όλη την οικογένεια!».
Η αρχή του κακού
Η περιοχή άρχισε να υποβαθμίζεται όταν επετράπη στους κινεζικής καταγωγής κατοίκους να εγκαταστήσουν τις επιχειρήσεις τους και τις οικίες τους έξω από την Chinatown. Πολλοί το έπραξαν και η συνοικία έχασε την ευρωστία της. Το ρατσιστικό γκέτο καταργήθηκε, αλλά η αυξανόμενη κοινωνική και οικονομική ευαλωτότητα το μετέτρεψε σε νέο «γκέτο»: αυτό της τοξικομανίας. Η διείσδυση έγινε από τη συνορεύουσα συνοικία Downtown Eastside που είναι η φτωχότερη του Βανκούβερ και όπου βρίσκονταν ήδη κέντρα απεξάρτησης και σχετικοί ξενώνες. Η κατάλυση της Chinatown προκλήθηκε από τη διάδοση της τοξικής ουσίας φαιντανύλης.
Η φαιντανύλη παρασκευάστηκε από τον Πάουλ Γιάνσεν το 1959 και έκτοτε χρησιμοποιείται στην ιατρική ως αναισθητικό ή ισχυρότατο παυσίπονο. Είναι ένα συνθετικό οπιοειδές 50 φορές ισχυρότερο από την ηρωίνη. Από τις δεκαετίες ’70-’80 άρχισε η παραγωγή της σε παράνομα εργαστήρια, καθώς και η διακίνησή της ως ναρκωτικού. Την τελευταία δεκαπενταετία η παράνομη παραγωγή και διακίνηση έχει γιγαντωθεί, με κορύφωση τη χρήση της στη Βόρεια Αμερική. Εχει μεταμορφώσει τη γεωγραφία της εξάρτησης στον Καναδά και σίγουρα δεν θα αργήσει να γίνει αυτό και σε ολόκληρο τον κόσμο. Η ουσία καταστρέφει τον εγκέφαλο, ενώ μια ελάχιστη ποσότητα επιφέρει αναπνευστική ανακοπή και θάνατο. Εχει προκαλέσει μεγάλο αριθμό θανάτων από υπερβολική δόση παρά το γεγονός ότι στην περιοχή της Chinatown συνεχώς κυκλοφορούν νοσηλευτικές ομάδες για άμεση θεραπευτική αντιμετώπιση των επειγουσών καταστάσεων. Οταν ήμασταν στο Βανκούβερ, στα τέλη Φεβρουαρίου του 2026, το θέμα κυριαρχούσε στα ΜΜΕ του Καναδά. Ο κοινωνικός διάλογος κινείται στα άκρα: από τη μια η ανάγκη για σημαντική αύξηση των νοσηλευτικών και των αστυνομικών ομάδων, από την άλλη η απόλυτη εγκατάλειψη των χρηστών και της περιοχής «στην τύχη τους».
Παρασκευάστηκε το 1959 και χρησιμοποιείται στην ιατρική ως αναισθητικό ή ισχυρότατο παυσίπονο – Eίναι 50 φορές ισχυρότερη από την ηρωίνη.
Ποια είναι η «τύχη» των εξαρτημένων ατόμων; Πιθανότατα θα πεθαίνουν πολύ γρήγορα, αλλά ταυτόχρονα ο πληθυσμός τους θα αυξάνεται λόγω της πολύ χαμηλής τιμής του ναρκωτικού και της «απόλυτης ευφορίας» που υπόσχεται. Γιατί ακόμη και αν αυξηθούν τα κοινωνικά και θεραπευτικά κέντρα, το κακό έχει γρηγορότερα πόδια από το καλό.
Ποια η «τύχη» των γηγενών κατοίκων; Το αίσθημα της εγκατάλειψης είναι απτό όταν περπατάς την ημέρα στους δρόμους (γιατί τη νύχτα είναι απάτητοι): ελάχιστοι ηλικιωμένοι Κινέζοι, σπανιότατα κάποια οικογένεια, λίγα μαγαζιά τροφίμων, πιο λίγα εστιατόρια, πάρα πολλά κλειστά και εγκαταλελειμμένα καταστήματα και σπίτια, πολλά φαντάσματα μιας άλλης εποχής. Η Γουέντι Γιανγκ, η οποία γεννήθηκε το 1966 στο Πεκίνο, ήρθε στο Βανκούβερ το 2001 και διατηρεί μεγάλο κατάστημα παραδοσιακών ασιατικών ρούχων που παράγονται στο εργοστάσιό της στην Κίνα, συνδέει την ταχύτατη έκπτωση της περιοχής με τη δράση του ναρκωτικού. Μας λέει ότι κάθε πρωί πηγαίνει με τρόμο να παρκάρει στην πίσω αυλή του μαγαζιού της, φοβούμενη ότι θα βρει και πάλι εκεί έναν νεκρό τοξικομανή. «Είναι όλοι τους μικρά παιδιά», λέει με συμπόνια. Η ίδια είναι βουδίστρια και αντέχει την κατάσταση με άσκηση και διαλογισμό. Ο 35χρονος όμως γιος της επέστρεψε οριστικά στην Κίνα.
Ποια η «τύχη» της γης: η gentrification ήδη «χτυπάει» δυνατά. Στην περιφέρεια της Chinatown και σταδιακά προς το κέντρο αρχίζουν να υψώνονται πολυώροφα, μοντέρνα κτίρια συνδυάζοντας κατοικίες, γραφεία και πολυκαταστήματα για εύρωστα κοινωνικά στρώματα. Παράλληλα, κάποιοι κινεζικής καταγωγής διανοούμενοι, όπως ο ποιητής και φωτογράφος Τζιμ Γονγκ-Τσου, ο συλλέκτης δρ Ουάλας Τσανγκ κ.ά., προσπαθούν να διασώσουν την ιστορία της συνοικίας οργανώνοντας μουσεία, όπως το Chinatown Storytelling Centre, εκδόσεις, παραδοσιακές γιορτές. «Θα είμαστε ευχαριστημένοι», μας είπε ένας από αυτούς, «αν οι κάτοικοι του Βανκούβερ έστω αρχικά περνούν με τα αυτοκίνητά τους να δουν τα πυροτεχνήματα. Τόσος είναι ο φόβος τους».
Τι μάλλον θα γίνει; H Chinatown θα εξελιχθεί σε περιοχή για «ψαγμένους» μεσοαστούς, με boutique ξενοδοχεία, πολυτελή μέρη, «ανακαινισμένο» κινεζικό χαρακτήρα. Μια ζώνη «συμπερίληψης». Αυτά, αν εκτός της «συμπερίληψης» τεθούν οι δυστυχείς εξαρτημένοι και μεταφερθούν «σε μια νύχτα» αλλού. Γιατί η αντιμετώπιση του κακού απαιτεί συμπόνια, συναίνεση, αποφασιστικότητα και πολλά χρήματα που οι «υγιείς» συχνά δεν επιθυμούν να διαθέσουν.
* Ο δρ Αθανάσιος Αλεξανδρίδης είναι ψυχίατρος – ψυχαναλυτής.
