Ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ πέρασε τον τελευταίο χρόνο απαντώντας σθεναρά στον Αμερικανό ομόλογό του, Ντόναλντ Τραμπ. Απάντησε στους «τριψήφιους δασμούς» με τριψήφιους δασμούς και περιόρισε τις εξαγωγές σπάνιων γαιών, αναγκάζοντας την αμερικανική κυβέρνηση να υποχωρήσει. Και οι δύο πλευρές υπέστησαν ζημία, όπως και η παγκόσμια οικονομία.
Εχοντας όμως καταστήσει σαφές το μήνυμά του και εδραιώνοντας την Κίνα ως ισότιμο εταίρο απέναντι στις ΗΠΑ, ο Σι περνά πλέον από την αντιπαράθεση στη συνδιαλλαγή. Στη σύνοδο κορυφής του Πεκίνου αυτή την εβδομάδα, την οποία χαρακτήρισε ιστορική, ο Σι πρότεινε στην Ουάσιγκτον είτε να αποδεχθεί την Κίνα ως ισότιμη δύναμη με «κόκκινες γραμμές» που δεν πρέπει να παραβιάζονται, είτε να συνεχίσει έναν κύκλο αντιπαράθεσης που ενέχει τον κίνδυνο μιας παγκόσμιας «παγίδας του Θουκυδίδη», δηλαδή μιας σύγκρουσης μεταξύ υπερδυνάμεων.
Σε αυτό το νέο πλαίσιο έδωσε μια νέα —αν και κάπως επιτηδευμένη— ονομασία: «εποικοδομητική στρατηγική σταθερότητα».
Χρησιμοποίησε επανειλημμένα τον όρο καθ’ όλη τη διάρκεια της συνόδου, μιας συνόδου σχεδιασμένης ώστε να δείξει στον Τραμπ πώς θα μπορούσε να μοιάζει μια σχέση φιλίας μεταξύ των δύο χωρών, με μεγαλοπρεπείς τελετές στις τεράστιες αίθουσες του Μεγάρου του Λαού, με ιδιωτική ξενάγηση στον Ναό του Ουρανού και συνομιλίες μέσα στο Ζονγκνανχάι, το περίκλειστο και αυστηρά φυλασσόμενο συγκρότημα όπου στεγάζεται η κινεζική ηγεσία.
Κατά κάποιον τρόπο, η κυβέρνηση Τραμπ έμοιαζε ήδη να ακολουθεί τους κανόνες της Κίνας σε αυτή την επίσκεψη. Ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε σε μεγάλο βαθμό διαλλακτικός απέναντι στον Σι, τον επαίνεσε επανειλημμένα και απέφυγε να αντιδράσει όταν ο Κινέζος ηγέτης απηύθυνε προειδοποίηση προς τις ΗΠΑ να επιδείξουν προσοχή στο ζήτημα της Ταϊβάν, του αυτόνομου νησιού που το Πεκίνο θεωρεί τμήμα της κινεζικής επικράτειας.
Επαναπροσδιορίζοντας τους όρους
Ο Σι μίλησε με αφηρημένους όρους για το τι ακριβώς συνεπάγεται η «εποικοδομητική στρατηγική σταθερότητα». Αναφέρθηκε στη «συνεργασία» ως «βασικό πυλώνα», στον «ανταγωνισμό εντός εύλογων ορίων», στις «διαχειρίσιμες διαφορές» και στην «αναμενόμενη ειρήνη».
Στην ουσία, αυτό σημαίνει —όπως εξηγεί ο Σιν Τσιανγκ, ειδικός σε θέματα ΗΠΑ–Κίνας στο Πανεπιστήμιο Φουντάν της Σαγκάης— την παραδοχή ότι ο ανταγωνισμός αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της διμερούς σχέσης.
Παρά ταύτα, οι δύο χώρες μπορούν ακόμη να ελπίζουν ότι υπάρχουν περισσότεροι λόγοι συνεργασίας παρά σύγκρουσης. Η σύνοδος ανέδειξε ορισμένους τομείς στους οποίους θα μπορούσαν δυνητικά να συνεργαστούν, όπως η αντιμετώπιση της διακίνησης φαιντανύλης προς τις ΗΠΑ, η θέσπιση κανόνων για την τεχνητή νοημοσύνη και η αποκλιμάκωση της έντασης στα Στενά του Ορμούζ.
Συμφωνεί η Ουάσιγκτον;
Στην επίσημη αποτίμηση του Πεκίνου για τη συνάντηση αναφέρεται ότι ο Τραμπ αποδέχθηκε τον νέο ορισμό της σχέσης που προτείνει ο Σι. Αν και ο Λευκός Οίκος δεν έκανε καμία σχετική αναφορά στη δική του ανακοίνωση, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο άφησε να εννοηθεί σε συνέντευξή του στο NBC την Παρασκευή ότι η κυβέρνηση Τραμπ υιοθέτησε την έννοια αυτή.
«Ενα από τα ζητήματα στα οποία επιμένουν οι Κινέζοι —και με το οποίο συμφωνούμε— είναι η στρατηγική σταθερότητα στη σχέση μας: μια εποικοδομητική σχέση, αλλά και μια σχέση που κατοχυρώνει στρατηγική σταθερότητα ώστε να αποφεύγονται παρεξηγήσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ευρύτερη σύγκρουση», δήλωσε ο Ρούμπιο.
Μόλις πριν από λίγα χρόνια, το Πεκίνο αντιτασσόταν σθεναρά στην πολιτική της κυβέρνησης Μπάιντεν περί «ελεγχόμενου ανταγωνισμού», η οποία παρουσιάζει ομοιότητες με όσα προτείνει σήμερα ο Σι. Η πολιτική εκείνη προέβλεπε την αποδοχή ότι οι δύο πλευρές είναι ανταγωνιστές, αλλά και τη δημιουργία ασφαλιστικών δικλίδων ώστε η σχέση να μην εκτραπεί σε σύγκρουση. Το Πεκίνο είχε απορρίψει τότε το πλαίσιο αυτό, θεωρώντας το προσπάθεια περιορισμού της Κίνας.
Το γεγονός ότι σήμερα ο Σι εμφανίζεται πιο δεκτικός με αυτή την ιδέα μπορεί να συνδέεται με την αυξανόμενη ισορροπία ισχύος ανάμεσα στην Κίνα και τις ΗΠΑ. Το Πεκίνο θεωρεί πλέον ότι δεν μπορεί εύκολα να δεχθεί πιέσεις από την Ουάσιγκτον, αφού κατάφερε να οδηγήσει την κυβέρνηση Τραμπ σε αδιέξοδο κατά τη διάρκεια του εμπορικού πολέμου του περασμένου έτους, απειλώντας να περιορίσει την παγκόσμια προσφορά κρίσιμων ορυκτών που απαιτούνται για την κατασκευή σύγχρονων τεχνολογιών.
Γιατί ο Σι είναι έτοιμος να συνομιλήσει
Εν τω μεταξύ, η αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ δεν ωφελεί την Κίνα. Η οικονομία της παραμένει στάσιμη εδώ και χρόνια εξαιτίας της κρίσης στην αγορά ακινήτων, ενώ το Πεκίνο δεν μπορεί να αντέξει άλλες αναταράξεις στο παγκόσμιο εμπόριο, που αποτελεί τη βασική κινητήρια δύναμη της ανάπτυξής του.
Ο Σι Τζινπίνγκ στέλνει το μήνυμα ότι θέλει να παγιώσει τη σημερινή κατάσταση, ώστε η κυβέρνηση Τραμπ να μην παρεμβαίνει στο ευρύτερο όραμά του για το μέλλον της Κίνας: μια χώρα με τεχνολογική και βιομηχανική ισχύ, έτοιμη να ξεπεράσει μια παρακμάζουσα Αμερική και να αναδειχθεί στην κορυφαία παγκόσμια δύναμη.
«Για την Κίνα, αυτός ο στόχος προϋποθέτει να κερδίσει χρόνο και να αποκτήσει πλεονέκτημα, καθώς το Πεκίνο περιμένει να ολοκληρωθεί η θητεία του Τραμπ», λέει ο Εβαν Μεντέιρος, καθηγητής στο Georgetown και πρώην ανώτερο στέλεχος στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα.
«Η Κίνα θέλει να διαχειριστεί τη σταδιακή παρακμή των ΗΠΑ, ελπίζοντας αφενός να την επιταχύνει, αλλά ταυτόχρονα να την καταστήσει όσο το δυνατόν λιγότερο αποσταθεροποιητική», προσθέτει ο Μεντέιρος.
Μακροπρόθεσμη στρατηγική
Οι ΗΠΑ γνωρίζουν καλά πως η Κίνα προσπαθεί να επηρεάσει τις διμερείς σχέσεις προς όφελός της.
Ο Σι είχε επιχειρήσει να πείσει τον Ομπάμα το 2013 να αποδεχθεί το λεγόμενο «νέο μοντέλο σχέσεων μεταξύ μεγάλων δυνάμεων», το οποίο προέβλεπε ότι οι ΗΠΑ θα σέβονταν όσα η Κίνα θεωρεί «βασικά συμφέροντά» της, όπως οι διεκδικήσεις της στην Ταϊβάν και τη Νότια Σινική Θάλασσα.
Η κυβέρνηση Ομπάμα τελικά αρνήθηκε να υιοθετήσει αυτή την προσέγγιση, αναγνωρίζοντας ότι μια τέτοια κίνηση θα σήμαινε παραχώρηση ισχύος στην Ασία και θα άφηνε συμμάχους και εταίρους εκτεθειμένους.
«Πρόκειται για μια κλασική κινεζική τακτική, με την οποία προσπαθούν να πείσουν τις ΗΠΑ να συμφωνήσουν σε ένα πλαίσιο που θα δεσμεύει την Ουάσιγκτον και θα καθορίζει τους όρους της διμερούς σχέσης στο μέλλον», εξήγησε ο Μεντέιρος για τη νέα πρωτοβουλία του Σι.
«Αυτές οι διατυπώσεις είναι γεωπολιτική κινούμενη άμμος», πρόσθεσε. «Μόλις μπεις μέσα, δεν μπορείς να βγεις, και όσο περισσότερο προσπαθείς, τόσο βαθύτερα σε τραβά η Κίνα».
Πώς θα αξιοποιήσει η Κίνα την επανεκκίνηση
Πρόκειται για έναν επαναπροσδιορισμό του πλαισίου της σχέσης, αλλά με τους όρους του Πεκίνου, δήλωσε ο Σεν Ντίνγκλι, ειδικός στις διεθνείς σχέσεις στη Σανγκάη.
Η Κίνα, για παράδειγμα, θα μπορούσε αργότερα να υποστηρίξει ότι η κυβέρνηση Τραμπ παραβίασε τις αρχές της «εποικοδομητικής στρατηγικής σταθερότητας» συνεχίζοντας να πουλά περισσότερα όπλα στην Ταϊβάν.
«Αυτό που θέλει η Κίνα είναι οι σχέσεις Κίνας-ΗΠΑ να είναι καλές και σταθερές, αλλά υπό την προϋπόθεση ότι η Κίνα θα χαράζει την πορεία και θα δείχνει τον δρόμο», λέει ο Σεν.
Αλλοι Κινέζοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι ένα νέο πλαίσιο είναι απαραίτητο για να περιοριστεί η επιρροή των σκληροπυρηνικών στο Κογκρέσο, οι οποίοι απειλούν να εκτροχιάσουν την ύφεση στις σχέσεις των δύο χωρών. Υπάρχει επίσης ο φόβος ότι ο Τραμπ μπορεί να αλλάξει στάση απέναντι στην Κίνα μετά τις ενδιάμεσες εκλογές του 2026.
«Η ανησυχία είναι μόνιμη», καταλήγει ο δρ Σιν.
New York Times
