Hδη από την έναρξη του πολέμου μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, η Ιταλία κινήθηκε από κοινού με τους Ευρωπαίους εταίρους της, την ομάδα G7 και τους πολυμερείς οργανισμούς, με στόχο την παύση των εχθροπραξιών, τη διασφάλιση της επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ και την αποκατάσταση της σταθερότητας στη Μέση Ανατολή. Στο πλαίσιο αυτό, η χώρα μας εξέφρασε τη διαθεσιμότητά της να συμμετάσχει, μετά το τέλος της σύγκρουσης, σε μια διεθνή αμυντικού χαρακτήρα συμμαχία, με σκοπό την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά.
Οπως υπογράμμισα πρόσφατα κατά την τοποθέτησή μου στην αρμόδια Επιτροπή του ιταλικού Κοινοβουλίου, για την κυβέρνησή μας ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ δεν συνιστά απλώς μια περιφερειακή κρίση, αλλά έναν παγκόσμιο κλυδωνισμό, ικανό να επηρεάσει την ενεργειακή ασφάλεια, τη ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και τις διεθνείς οικονομικές ισορροπίες. Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα σοβαρό κίνδυνο για όλες τις χώρες της περιοχής, αλλά και για μια χώρα όπως η Ιταλία της οποίας οι εξαγωγές αντιστοιχούν περίπου στο 40% του ΑΕΠ.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν, όπως γνωρίζουμε, έναν στρατηγικής σημασίας κόμβο για το παγκόσμιο εμπόριο. Πράγματι, μέσω αυτού του περάσματος διακινείται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, το ένα τέταρτο των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου, καθώς και σημαντικό μέρος των πρώτων υλών που είναι απαραίτητες για τις διεθνείς παραγωγικές αλυσίδες. Η ανασφάλεια στις εμπορικές θαλάσσιες οδούς και η αύξηση του ενεργειακού κόστους έχουν ήδη αρχίσει να επηρεάζουν τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Παρά την επιβράδυνση του παγκόσμιου εμπορίου και τις επιπτώσεις των δασμών, οι εξαγωγές της Ιταλίας κατέγραψαν το 2025 αύξηση της τάξης του 3,3%, επιβεβαιώνοντας πόσο καθοριστικής σημασίας είναι η σταθερότητα των θαλάσσιων διαδρομών για την εθνική οικονομία.
Ωστόσο, αυτό που μας ανησυχεί δεν είναι μόνο οι επιπτώσεις στη βιομηχανία της χώρας μας. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και οι συνέπειες για τις πιο ευάλωτες χώρες της Αφρικής και της ευρύτερης Μεσογείου. Κι αυτό γιατί από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται περίπου το 30% των παγκόσμιων εξαγωγών λιπασμάτων, τα οποία είναι ζωτικής σημασίας για την επισιτιστική ασφάλεια πολλών ευάλωτων οικονομιών. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Σουδάν, όπου εξακολουθεί να εκτυλίσσεται μία από τις σοβαρότερες ανθρωπιστικές κρίσεις παγκοσμίως. Η αύξηση των τιμών της ενέργειας και των λιπασμάτων ενδέχεται να οδηγήσει σε μείωση της αγροτικής παραγωγής, να τροφοδοτήσει τον πληθωρισμό και να επιδεινώσει την αστάθεια, τις ελλείψεις τροφίμων και τις μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη.
Για τον λόγο αυτό, στις αρχές Μαΐου συγκαλέσαμε, από κοινού με τον Κροάτη ομόλογό μου, του οποίου η χώρα ασκεί την προεδρία του MED9, συνάντηση με τη συμμετοχή τριάντα χωρών της Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και των Βαλκανίων, καθώς και της Οργάνωσης Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO), με στόχο τη δημιουργία της «Συμμαχίας της Ρώμης για την Επισιτιστική Ασφάλεια και την Πρόσβαση στα Λιπάσματα». Πρόκειται για ένα μόνιμο φόρουμ που αποσκοπεί στον εντοπισμό άμεσων και συγκεκριμένων λύσεων.
Η δική μας εκτίμηση είναι ότι η κρίση του Ορμούζ αποτελεί αντανάκλαση μιας ευρύτερης σύγκρουσης, η οποία έχει τις ρίζες της σε δεκαετίες εντάσεων μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, του Ισραήλ και του Ιράν. Σε αυτό το πλαίσιο, εξακολουθούμε να υποστηρίζουμε ότι η διπλωματική οδός παραμένει η μόνη βιώσιμη επιλογή και επιμένουμε ότι το Ιράν δεν μπορεί να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, ούτε πυραυλικά συστήματα, ικανά να αποσταθεροποιήσουν περαιτέρω την περιοχή.
Δεν μπορούμε να λησμονήσουμε την καταστολή των νεανικών διαδηλώσεων στο Ιράν, που πνίγηκαν στο αίμα από το καθεστώς. Μια καταστολή που συνεχίζεται ακόμη και σήμερα, μέσω συλλήψεων και εκτελέσεων εις βάρος των αντιφρονούντων. Τις τελευταίες εβδομάδες, η Τεχεράνη έπληξε αδιακρίτως κατοικημένες περιοχές, ξενοδοχεία, νοσοκομεία και ενεργειακές υποδομές σε διάφορες χώρες του Κόλπου. Πρόκειται για επιθέσεις που συνεχίζονται έως και σήμερα και τις οποίες έχουμε καταδικάσει με αποφασιστικότητα, εκφράζοντας παράλληλα την αλληλεγγύη μας προς τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ, το Κουβέιτ, το Ομάν και τη Σαουδική Αραβία.
Σε διπλωματικό επίπεδο, έχω συνεχείς επαφές με τον φίλο υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, κ. Μάρκο Ρούμπιο, τον οποίο συνάντησα στη Ρώμη τις προηγούμενες ημέρες. Συμφωνήσαμε στην ανάγκη να διαφυλαχθεί ο διατλαντικός δεσμός και να εργαστούμε από κοινού για την ειρήνη και τη διεθνή σταθερότητα. Επιβεβαίωσα επίσης τη στήριξή μας στις διαπραγματεύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη στο Πακιστάν, τις οποίες θεωρούμε θεμελιώδους σημασίας για τη διατήρηση μιας ανοιχτής διπλωματικής προοπτικής.
Συνέχισα τη συζήτηση και με τον υπουργό Εξωτερικών του Ιράν, κ. Αμπάς Αραγκτσί, υπογραμμίζοντας την ανάγκη η Τεχεράνη να διαπραγματευθεί «καλή τη πίστει» και να επανεκκινήσει τη συνεργασία της με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας, αποκαθιστώντας ταυτόχρονα θετικές σχέσεις με τις χώρες του Κόλπου.
Τις προηγούμενες εβδομάδες επισκέφθηκα επίσης την Κίνα, όπου συναντήθηκα με τον υπουργό Εξωτερικών, κ. Wang Yi, από τον οποίο ζήτησα το Πεκίνο να αναλάβει έναν πιο ενεργό ρόλο στη διαμεσολάβηση με την Τεχεράνη. Παράλληλα, η Ρώμη διατηρεί έναν άμεσο δίαυλο επικοινωνίας με τους περιφερειακούς εταίρους του Κόλπου, οι οποίοι θεωρούνται αναγκαίοι συνομιλητές για κάθε διπλωματική λύση που να αντέξει στον χρόνο, καθώς και για τη μελλοντική αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά.
Σε επιχειρησιακό επίπεδο, η Ιταλία είναι έτοιμη να προσφέρει την εμπειρία που έχει αποκτήσει από τις ευρωπαϊκές ναυτικές αποστολές στην Ερυθρά Θάλασσα, στον Ινδικό Ωκεανό και στη Μεσόγειο. Ειδικότερα, θεωρούμε αναγκαίο να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή αποστολή «ASPIDES», στην οποία σήμερα συμμετέχουν μόνο η Ιταλία και η Ελλάδα, που διεξάγουν περιπολίες στην Ερυθρά Θάλασσα για τη διασφάλιση των θαλάσσιων μεταφορών.
Στην πολυμερή αποστολή που πρόκειται να δρομολογηθεί στα Στενά του Ορμούζ, η Ιταλία θα μπορούσε να συμβάλει στις επιχειρήσεις αποναρκοθέτησης, καθώς και στην ασφάλεια της εμπορικής ναυτιλίας.
Ωστόσο, θεωρούμε ότι μια ειρήνη διαρκείας στη Μέση Ανατολή δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς σταθερότητα στον Λίβανο.
Η ιταλική κυβέρνηση στηρίζει τον διάλογο μεταξύ Ισραήλ και Βηρυτού, με τη διαμεσολάβηση των Ηνωμένων Πολιτειών, και έχει προσφερθεί να φιλοξενήσει απευθείας συνομιλίες μεταξύ των πλευρών. Κατά τη διάρκεια της αποστολής μου στον Λίβανο τον περασμένο Απρίλιο, τόνισα στον πρόεδρο κ. Joseph Aoun τη στήριξη της Ιταλίας σε μια πορεία που θα μετατρέψει την παρούσα εκεχειρία σε μια πραγματική ειρηνευτική διαδικασία.
Η Ουάσιγκτον και οι Βρυξέλλες αναγνωρίζουν εξάλλου στη Ρώμη έναν ολοένα και πιο κεντρικό ρόλο στην προσπάθεια ενίσχυσης της κρατικής υπόστασης της Βηρυτού, ζήτημα το οποίο συζήτησα επίσης στην πρόσφατη συνάντηση που είχα στο υπουργείο μου με τον υπουργό Εξωτερικών του Λιβάνου.
Διατηρούμε επίσης σε υψηλό επίπεδο την εγρήγορσή μας σε ό,τι αφορά την ασφάλεια των στρατιωτικών μας που συμμετέχουν στην αποστολή «UNIFIL», στη διμερή στρατιωτική αποστολή της Ιταλίας στον Λίβανο (MIBIL) και στη Στρατιωτική Τεχνική Επιτροπή για τον Λίβανο, η οποία τελεί υπό ιταλική ηγεσία. Παράλληλα, δεν θα πάψουμε να ζητούμε την προστασία των χριστιανικών κοινοτήτων της χώρας, μετά τις βιαιοπραγίες των εξτρεμιστών εποίκων του Ισραήλ εναντίων χωριών του νότιου Λίβανου, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων όπου επικρατεί το χριστιανικό στοιχείο.
Το ζήτημα της βίας των εξτρεμιστών εποίκων του Ισραήλ τέθηκε επίσης στις Βρυξέλλες, όπου -μεταξύ των Ευρωπαίων υπουργών- δώσαμε μόλις το πράσινο φως για την επιβολή νέων, αυστηρών κυρώσεων εις βάρος τους. Στην ίδια συνεδρίαση, εγκρίναμε πρόσθετες κυρώσεις και κατά των τρομοκρατών της Χαμάς, ο αφοπλισμός της οποίας παραμένει απόλυτη προτεραιότητα. Η Ιταλία συνεχίζει να παρακολουθεί στενά την κατάσταση στη Γάζα και στα Παλαιστινιακά Εδάφη, διατηρώντας ενεργό ρόλο στην ανθρωπιστική βοήθεια και τη μελλοντική ανοικοδόμηση, με στόχο τη δημιουργία δύο κρατών που θα μπορούν να συνυπάρχουν με ειρήνη και ασφάλεια.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η άφιξη στην Ιταλία, τις ημέρες αυτές, 72 Παλαιστίνιων φοιτητών, οι οποίοι έλαβαν υποτροφίες για σπουδές σε ιταλικά πανεπιστήμια. Μια επένδυση που θεωρούμε ότι αποτελεί μέρος της διαμόρφωσης της μελλοντικής ηγετικής τάξης της Παλαιστίνης.
*O Αντόνιο Ταγιάνι είναι αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Εξωτερικών και Διεθνούς Συνεργασίας της Ιταλικής Δημοκρατίας
