Οι ΗΠΑ και το Ιράν παραμένουν εγκλωβισμένοι σε ένα διπλωματικό αδιέξοδο, με τη μεταξύ τους αντιπαράθεση να παγιώνεται σε μια «γκρίζα ζώνη» μεταξύ πολέμου και ειρήνης.
Η κατάπαυση του πυρός εισέρχεται πλέον στον δεύτερο μήνα της και, παρά τα σποραδικά ξεσπάσματα βίας, έχει διαρκέσει σχεδόν όσο και οι εχθροπραξίες που προηγήθηκαν. Ελάχιστα στοιχεία υποδηλώνουν διάθεση συμβιβασμού από την Ουάσιγκτον ή την Τεχεράνη, ωστόσο καμία πλευρά δεν επιθυμεί την επιστροφή στο πεδίο των μαχών, αναφέρει σε δημοσίευμά της η Wall Street Journal.
Ο Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε τη Δευτέρα ότι η εκεχειρία με το Ιράν βρίσκεται «σε μηχανική υποστήριξη», ξεκαθαρίζοντας πως δεν πρόκειται να υπαναχωρήσει από τη στρατηγική πίεσης για τον τερματισμό του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης. Μιλώντας σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ υποστήριξε ότι το Ιράν πόνταρε στην κόπωση της αμερικανικής πλευράς ή στις εσωτερικές πιέσεις λόγω της ανόδου των τιμών στην ενέργεια.
«Δεν υπάρχει καμία πίεση», τόνισε ο Τραμπ. «Ο στόχος μας παραμένει η ολοκληρωτική νίκη».
Το Ιράν, από την πλευρά του, επιμένει να αυτοπαρουσιάζεται ως ο νικητής της αναμέτρησης, προβάλλοντας το γεγονός ότι το καθεστώς παραμένει ακλόνητο.
Τη Δευτέρα, ανώτατος Ιρανός αξιωματούχος απηύθυνε αυστηρή προειδοποίηση προς τις ΗΠΑ κατά οποιασδήποτε κλιμάκωσης: «Οι ένοπλες δυνάμεις μας είναι έτοιμες να δώσουν την πρέπουσα απάντηση σε κάθε επιθετική ενέργεια», δήλωσε ο Μοχάμαντ Γκαλιμπάφ μέσω X.
Αντί της κατά μέτωπο σύγκρουσης, οι δύο χώρες έχουν «οχυρωθεί» πίσω από έναν «πόλεμο αποκλεισμών» στα Στενά, δημιουργώντας μια κατάσταση που δύσκολα ανατρέπεται χωρίς την υποχώρηση της μίας ή της άλλης πλευράς.
Η Ουάσιγκτον έχει ενισχύσει το εμπάργκο σε ιρανικά λιμάνια και δεξαμενόπλοια, ενώ η Τεχεράνη διατηρεί τον ασφυκτικό έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ.
«Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου οι μόνες εναπομείνασες επιλογές είναι, στην πλειονότητά τους, κακές», επισημαίνει η Αλισον Μάινορ, πρώην στέλεχος της αμερικανικής κυβέρνησης και νυν μέλος του think tank Atlantic Council.
Σύμφωνα με την ίδια, εάν η κυβέρνηση των ΗΠΑ επιθυμεί μια ταχεία άρση του αδιεξόδου, ενδέχεται να χρειαστεί να προβεί σε υποχωρήσεις σε μερικές από τις βασικές της απαιτήσεις.
Αυτοπεποίθηση στην Τεχεράνη
Πριν από μία εβδομάδα, ένα κύμα αισιοδοξίας είχε κατακλύσει τους διπλωματικούς κύκλους. Αμερικανοί αξιωματούχοι και συμμετέχοντες στις διαπραγματεύσεις ανέφεραν πως οι δύο πλευρές πλησίαζαν σε μια συμφωνία-πλαίσιο, η οποία θα μπορούσε να θέσει τις βάσεις για μια βιώσιμη ειρήνη.
Ωστόσο, η αισιοδοξία αυτή έχει πλέον εξαφανιστεί. Σύμφωνα με πηγές που πρόσκεινται στις συνομιλίες, παραμένουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των θέσεων των ΗΠΑ και του Ιράν όσον αφορά το μελλοντικό καθεστώς των Στενών του Ορμούζ, καθώς και το είδος των περιορισμών που θα αποδεχθεί η Τεχεράνη για το πυρηνικό της πρόγραμμα.
«Δεν μου είναι απολύτως σαφές εάν οι ΗΠΑ θα καταφέρουν να πείσουν τους Ιρανούς να προβούν σε σημαντικές παραχωρήσεις στο πυρηνικό τους πρόγραμμα, ζητώντας ταυτόχρονα την επιστροφή στο προηγούμενο status quo σχετικά με τα Στενά του Ορμούζ», δήλωσε η Σούζαν Μαλόνι, αντιπρόεδρος και διευθύντρια του προγράμματος Εξωτερικής Πολιτικής στο Ινστιτούτο Brookings.
Παρά τις ρωγμές στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος λόγω της οικονομικής ζημίας που προκαλεί ο πόλεμος, η τελευταία πρόταση της Τεχεράνης, την οποία ο Τραμπ απέρριψε με συνοπτικές διαδικασίες το Σαββατοκύριακο, μαρτυρά μια ιδιαίτερη αυτοπεποίθηση.
Η ιρανική ηγεσία φαίνεται να εκτιμά ότι οι απειλές του Τραμπ για κλιμάκωση στερούνται ουσίας και ότι η στρατηγική υπομονή της Τεχεράνης σε μια παρατεταμένη αντιπαράθεση θα αποδειχθεί πιο ανθεκτική από εκείνη του Λευκού Οίκου.
Σύμφωνα με αναλυτές, η πρόταση του Ιράν δεν αφήνει περιθώρια ευελιξίας όσον αφορά την απαίτηση της Ουάσιγκτον για μακροχρόνια αναστολή του πυρηνικού της προγράμματος. Η Τεχεράνη επιθυμεί να διαπραγματευτεί το πυρηνικό πρόγραμμα μόνο αφού οριστικοποιηθούν και εφαρμοστούν οι υπόλοιποι όροι για τον τερματισμό του πολέμου. Παράλληλα, κατέστησε σαφές ότι προσδοκά σημαντική άρση των κυρώσεων από νωρίς, ενώ προτίθεται να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ μόνο σταδιακά, αναμένοντας από τις ΗΠΑ ταχύτερες κινήσεις για την άρση του ναυτικού αποκλεισμού.
Ιρανοί αξιωματούχοι επιμένουν επίσης ότι η Τεχεράνη, σε συνεργασία με περιφερειακές δυνάμεις, πρέπει να διαμορφώσει τους νέους κανόνες διέλευσης από τα Στενά. Προτείνουν μάλιστα την επιβολή διοδίων ή άλλων μηχανισμών, τους οποίους βαφτίζουν «πολεμικές αποζημιώσεις». Επιπλέον, το Ιράν ζητά ο τερματισμός του πολέμου να συνδεθεί με μια μόνιμη κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο, όπου οι ισραηλινές δυνάμεις συγκρούονται με τη Χεζμπολάχ — κάτι που Ουάσιγκτον και Ισραήλ έχουν ήδη απορρίψει.
Η αυτοπεποίθηση της Τεχεράνης ότι μπορεί να επιβάλει τους δικούς της όρους έχει ενισχυθεί πρόσφατα, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ κάνει λόγο για τερματισμό του πολέμου, ενώ οι αμερικανικές στρατιωτικές προσπάθειες για το άνοιγμα των Στενών δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα. Οπως σημειώνει ο Ραζ Ζιμτ από το Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ, το Ιράν δεν προτίθεται να επιστρέψει στο καθεστώς που ίσχυε πριν από τον πόλεμο, απαιτώντας μακροπρόθεσμες οικονομικές και εγγυήσεις ασφαλείας.
Υπό πίεση ο Τραμπ πριν το ταξίδι στην Κίνα
Στο πλαίσιο αυτό, ο Τραμπ μεταβαίνει αυτή την εβδομάδα στην Κίνα, ελπίζοντας ότι το Πεκίνο θα χρησιμοποιήσει την επιρροή του για την εξεύρεση μιας διπλωματικής διεξόδου. Ωστόσο, η βοήθεια του Πεκίνου ενδέχεται να συνοδεύεται από ανταλλάγματα που θα επιβαρύνουν την Ουάσιγκτον.
Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, ο Τραμπ δέχεται διασταυρούμενα πυρά: Από τη μία πλευρά, ισχυρά στελέχη των Ρεπουμπλικανών τον πιέζουν να επανεκκινήσει την «Επιχείρηση Ελευθερία» για τη συνοδεία εμπορικών πλοίων ή ακόμη και να ξεκινήσει νέο κύκλο εχθροπραξιών.
Αντιθέτως, οι σκεπτικιστές, ανήσυχοι από τα χαμηλά νούμερα των δημοσκοπήσεων και την οικονομική αβεβαιότητα, ζητούν άμεσο τερματισμό του πολέμου. Παρόμοιες πιέσεις ασκούν και σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο.
Εμπειροι Αμερικανοί αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι, αν και οι ΗΠΑ πέτυχαν σημαντικά τακτικά πλήγματα -αποδυναμώνοντας την ηγεσία, την αμυντική βιομηχανία και το ναυτικό του Ιράν- δεν έχουν ακόμη επιτύχει τους στρατηγικούς τους στόχους: τους περιορισμούς στο βαλλιστικό πρόγραμμα και στον εμπλουτισμό ουρανίου ή τη διακοπή της στήριξης σε οργανώσεις, όπως η Χεζμπολάχ και οι Χούθι.
Ο Λευκός Οίκος υποστηρίζει ότι ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών δημιουργεί την απαραίτητη διπλωματική πίεση, εκτιμώντας ότι πίσω από την προκλητική στάση της Τεχεράνης κρύβεται ένα καθεστώς στα πρόθυρα οικονομικής κατάρρευσης που αναζητά απεγνωσμένα διέξοδο. Απορρίπτουν μάλιστα τις συγκρίσεις με το Ιράκ ή το Αφγανιστάν, κάνοντας λόγο για μια σύντομη, αποφασιστική εκστρατεία που μπορεί ακόμα να αποφέρει καρπούς.
Προς το παρόν, η κατάσταση παραμένει μετέωρη. Είτε ο Λευκός Οίκος θα συμβιβαστεί με μια συμφωνία κατώτερη των προσδοκιών του, είτε ο Τραμπ θα καταφύγει ξανά στη στρατιωτική βία. Ωστόσο, η Σούζαν Μαλόνι του Ινστιτούτου Brookings εκτιμά ότι το επικρατέστερο σενάριο είναι η παράταση αυτής της ιδιότυπης κατάστασης, με τις δύο πλευρές να προσπαθούν να κερδίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων όσα δεν κατάφεραν να κερδίσουν στο πεδίο της μάχης.
