Ο Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να επισκέπτεται το Πεκίνο την επόμενη εβδομάδα από θέση ισχύος. Η σχέση ΗΠΑ – Κίνας αποτελεί την κεντρική γεωπολιτική αναμέτρηση της εποχής μας και ο Τραμπ –ο πρώτος πρόεδρος που ανέδειξε την πρόκληση που εγείρει η Κίνα στην αμερικανική ηγεμονία– έχει θέσει έναν από τους βασικούς στόχους της δεύτερης θητείας του την αναδιάρθρωση της εμπορικής σχέσης και την επικράτηση των ΗΠΑ στον τεχνολογικό ανταγωνισμό. Αντί γι’ αυτό, όταν συναντήσει τον πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ στις 14 και 15 Μαΐου, θα το κάνει έχοντας περάσει μεγάλο μέρος των πρώτων 15 μηνών της επιστροφής του στην εξουσία πετώντας τα ισχυρότερα χαρτιά της Αμερικής και παραδίδοντας το γεωπολιτικό πλεονέκτημα στο Πεκίνο.
Δασμοί και υποχώρηση
Ξεκίνησε έναν εμπορικό πόλεμο εναντίον της Κίνας, παραβλέποντας εντυπωσιακά το γεγονός ότι η παγκόσμια κυριαρχία της στην προμήθεια σπάνιων γαιών έδινε στο Πεκίνο ένα ισχυρό όπλο αντιποίνων, αναγκάζοντας τον Τραμπ σε μια ταπεινωτική υπαναχώρηση. Υπονόμευσε το NATO, απείλησε να εισβάλει σε σύμμαχο χώρα του NATO και εξανάγκασε την Ευρωπαϊκή Eνωση σε μια μονόπλευρη εμπορική συμφωνία υπό την απειλή απόσυρσης της στήριξης προς την Ουκρανία, διασπώντας τη δυτική ενότητα και καθιστώντας δυσκολότερη τη διαμόρφωση κοινής απάντησης στις καταχρηστικές εμπορικές πρακτικές της Κίνας. Διέλυσε την Υπηρεσία Διεθνούς Βοήθειας των ΗΠΑ (USAID) και αφαίρεσε εμπορικά προνόμια από ολόκληρη την Αφρική, χαρίζοντας στην Κίνα μια εύκολη νίκη στον Παγκόσμιο Νότο.
Παράκληση για το Ιράν – Ο Τραμπ ήλπιζε ότι θα συναντούσε τον Σι έπειτα από μια γρήγορη νίκη επί του Ιράν. Πλέον, το κορυφαίο θέμα στην ατζέντα θα είναι η παράκληση προς τον πρόεδρο της Κίνας να ασκήσει την επιρροή του στην Τεχεράνη για τον τερματισμό του πολέμου.
Πάνω απ’ όλα, ξεκίνησε έναν απερίσκεπτο και παράνομο πόλεμο εναντίον του Ιράν, ο οποίος έχει βυθίσει την παγκόσμια οικονομία στην αναταραχή και από τον οποίο δεν διαθέτει προφανή στρατηγική εξόδου. Αυτό έχει υπονομεύσει την εμπιστοσύνη προς την Αμερική, ενώ επέτρεψε στην Κίνα να παρουσιάζεται ως φάρος παγκόσμιας σταθερότητας.
Ο Τραμπ ήλπιζε ότι, καθυστερώντας τη σύνοδο από την αρχικά προγραμματισμένη ημερομηνία του Μαρτίου, θα μπορούσε να συναντήσει τον Σι με την παγκόσμια ισχύ του ενισχυμένη από μια γρήγορη νίκη στο Ιράν. Αυτή η ελπίδα έχει πλέον διαψευστεί. Το κορυφαίο θέμα στην ατζέντα θα είναι, αντίθετα, η παράκληση προς τον Σι να ασκήσει την επιρροή του στην Τεχεράνη για να βοηθήσει στον τερματισμό του πολέμου.
Η Κίνα έχει συμφέρον σε μια γρήγορη επίλυση –βασίζεται στο Ιράν για περίπου το 12% των προμηθειών πετρελαίου της–, αλλά το Πεκίνο είναι απίθανο να πιέσει τον σύμμαχό του προς το είδος της παράδοσης που απαιτεί ο Τραμπ. Το καλύτερο πιθανό αποτέλεσμα ίσως είναι να συμφωνήσει η Κίνα να αναλάβει τον έλεγχο των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου της Τεχεράνης ως μέρος ενός συμβιβασμού που θα επιτρέπει και στις δύο πλευρές να σώσουν τα προσχήματα.
Δούναι και λαβείν
Oσον αφορά τη γενικότερη ατζέντα της συνόδου, το επίπεδο γραφειοκρατικής προετοιμασίας φέρεται να ήταν ελάχιστο, αντανακλώντας τις εξαιρετικά χαμηλές προσδοκίες. Ο Τραμπ ελπίζει να εξασφαλίσει δεσμεύσεις από τον Σι για αγορά μεγάλων ποσοτήτων αμερικανικής σόγιας, βοδινού κρέατος και αεροσκαφών της Boeing – νίκες που μπορεί να παρουσιάσει στο εσωτερικό ακροατήριο. Ομως, ο Σι είναι πιθανό να απαιτήσει υψηλό τίμημα: τουλάχιστον παράταση της τρέχουσας εμπορικής εκεχειρίας όταν λήξουν οι έκτακτοι δασμοί που επιβλήθηκαν μετά την περυσινή απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, καθώς και συνέχιση της πρόσβασης σε αμερικανική τεχνολογία μικροτσίπ.
Πιέσεις για την Ταϊβάν – Το Πεκίνο πιέζει την Ουάσιγκτον να δηλώσει την αντίθεσή της στην ανεξαρτησία της Ταϊβάν, αντί να διατηρεί τη σημερινή στάση μη υποστήριξης. Ο,τι κι αν συμφωνήσει ο Tραμπ σε αυτό το μέτωπο, η αξιοπιστία της αμερικανικής στήριξης προς την Ταϊβάν έχει ήδη υπονομευθεί σοβαρά.
Ο Σι θα πιέσει επίσης τον Tραμπ για την Ταϊβάν, η οποία θεωρείται εδώ και καιρό το πιθανότερο σημείο ανάφλεξης μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων. Το Πεκίνο πιέζει την Ουάσιγκτον να δηλώσει την αντίθεσή της στην ανεξαρτησία της Ταϊβάν, αντί να διατηρεί τη σημερινή στάση μη υποστήριξης. Ομως, ό,τι κι αν συμφωνήσει ο Tραμπ σε αυτό το μέτωπο, η αξιοπιστία της αμερικανικής στήριξης προς την Ταϊβάν έχει ήδη υπονομευτεί σοβαρά.
Οχι μόνο ο Τραμπ έχει καθυστερήσει τις υποσχεθείσες πωλήσεις όπλων προς την Ταϊπέι, αλλά ο πόλεμος με το Ιράν έχει εξαντλήσει τα αμερικανικά αποθέματα και έχει αποκαλύψει τα όρια της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος με τρόπους που δεν έχουν περάσει απαρατήρητοι από τους ιθύνοντες της στρατηγικής του Πεκίνου. Πολλοί αναλυτές πλέον αμφιβάλλουν αν ο Tραμπ θα υπερασπιζόταν –ή θα μπορούσε να υπερασπιστεί– την Ταϊβάν σε περίπτωση κινεζικής εισβολής.
Το Πεκίνο, σε κάθε περίπτωση, ενδέχεται να μη βλέπει επείγουσα ανάγκη για συμφωνίες. Οι δύο ηγέτες πρόκειται να συναντηθούν τέσσερις φορές φέτος και η εμφανής απελπισία του Τραμπ για πολιτικές νίκες ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου δίνει στον Σι διαπραγματευτική ισχύ, που πιθανότατα θα αυξάνεται.
Το προβάδισμα
Οποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα της συνόδου, η Κίνα ήδη κερδίζει τον ανταγωνισμό, που έχει τη μεγαλύτερη σημασία. Κυριαρχεί πλέον στους περισσότερους από τους βασικούς τεχνολογικούς τομείς του μέλλοντος. Τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης της βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο με τα αμερικανικά, αλλά είναι ανοιχτού κώδικα, γεγονός που τα καθιστά πιθανότερο να εξελιχθούν σε παγκόσμια πρότυπα. Βρίσκεται πολύ μπροστά από τις ΗΠΑ στη ρομποτική –σήμερα λειτουργούν πάνω από δύο εκατομμύρια ρομπότ στην Κίνα, σχεδόν πέντε φορές περισσότερα απ’ ό,τι στην Αμερική. Και η κυριαρχία της στην καθαρή ενέργεια, στις μπαταρίες και στα ηλεκτρικά οχήματα όχι μόνο τη βοήθησε να αντέξει το τελευταίο πετρελαϊκό σοκ, αλλά αναμένεται να ενισχυθεί.
Ο Σι δεν στερείται αδυναμιών: μια παρατεταμένη παγκόσμια επιβράδυνση πλήττει τους Κινέζους εξαγωγείς και ένας παρατεταμένος δασμολογικός πόλεμος δεν εξυπηρετεί καμία από τις δύο πλευρές. Ομως, ο Τραμπ φτάνει στο Πεκίνο απελπισμένος να αποδείξει τη μαεστρία του στην «τέχνη του ντιλ» – σε έναν κόσμο που σε μεγάλο βαθμό έχει πάψει να τον πιστεύει.
* Ο κ. Σάιμον Νίξον είναι ανεξάρτητος σχολιαστής και εκδότης του ενημερωτικού δελτίου Wealth of Nations στο Substack.
