Ηταν 1η Μαΐου 1963, ακριβώς 54΄ μετά το μεσημέρι. Ο ήλιος στα 8.848 μέτρα τυφλώνει με την αντανάκλαση πάνω σε έναν ωκεανό από κρύσταλλα πάγου και ο άνεμος «τρέχει» με ταχύτητα 80 χιλιομέτρων. Ο 34χρονος, πανύψηλος Τζιμ Γουίτακερ, ένας σκληραγωγημένος πρώην εκπαιδευτής επιβίωσης του αμερικανικού στρατού, κάνει το τελευταίο εξαντλητικό βήμα στην κόψη της νότιας κορυφής του «βουνού των βουνών».
Δίπλα του στέκεται εξίσου εξαντλημένος ο Ναγουάνγκ Γκόμπου, ένας Σέρπα – μέλος της γηγενούς εθνότητας των Ιμαλαΐων, με την καθοριστική συμβολή στις ορειβατικές αποστολές. Μαζεύοντας τα τελευταία αποθέματα ενέργειας έπειτα από επτά ώρες εξοντωτικής ανάβασης, ο Γουίτακερ βγάζει μια αμερικανική σημαία, την καρφώνει στο σημείο όπου η γη συναντά τον ουρανό και εξασφαλίζει μόλις είκοσι λεπτά παραμονής πριν ξεκινήσει η επικίνδυνη κατάβαση. Εγινε έτσι ο πρώτος Αμερικανός και συνολικά ο δέκατος έως τότε άνθρωπος στην Ιστορία που κατακτούσε το Εβερεστ. Οπως θυμόταν αργότερα ο ίδιος, οι πρώτες του σκέψεις εκείνη τη στιγμή ήταν πρακτικές: «Είμαι ακόμη ζωντανός. Δεν πέθανα ανεβαίνοντας εδώ. Τώρα πρέπει να κατέβω».
Το κατόρθωμα αναδεικνύεται από τα στατιστικά: τη δεκαετία του ’50, μόλις έξι άνθρωποι πάτησαν στην κορυφή (καταγράφηκε ένας θάνατος), ενώ τη δεκαετία του ’60 οι επιτυχίες παρέμειναν ελάχιστες, με έξι νεκρούς. Η άνοδος ήταν σταδιακή τη δεκαετία του ’70 (87 αναβάσεις, 28 θάνατοι) και τη δεκαετία του ’80 (197 αναβάσεις, 59 θάνατοι), μέχρι την έκρηξη της δεκαετίας του ’90 με πάνω από 900 επιτυχίες, αλλά και 60 απώλειες. Τη δεκαετία του 2000 η ορειβασία άλλαξε κλίμακα ξεπερνώντας τις 2.500 αναβάσεις (49 θάνατοι). Αυτή η χρονική απόσταση υπογραμμίζεται από το γεγονός ότι η πρώτη ελληνική εθνική αποστολή πάτησε στην κορυφή το 2004. Ο θρυλικός αυτός πρωταγωνιστής της παγκόσμιας ορειβασίας έφυγε από τη ζωή στις 7 Απριλίου 2026, σε ηλικία 97 ετών. Αφησε την τελευταία του πνοή γαλήνια στο σπίτι του στο Πορτ Τάουνσεντ της πολιτείας Ουάσιγκτον, έχοντας στο πλευρό του την οικογένειά του.
Γεννημένος στο Σιάτλ το 1929, ο Τζιμ και ο δίδυμος αδελφός του, Λου, υπό την ενθάρρυνση της μητέρας τους, έμαθαν από νωρίς τα μυστικά της επιβίωσης στη φύση και μέσα από την ίδρυση σχολών οδηγών βουνού και την εκπαίδευση χιλιάδων νέων, διαμόρφωσαν την αμερικανική αναρρίχηση, μετατρέποντας μια επικίνδυνη περιπέτεια σε οργανωμένη δραστηριότητα με αυστηρά πρότυπα ασφαλείας. Αυτή η πρώιμη βιωματική επαφή απέκτησε επιστημονική βάση στο Πανεπιστήμιο του Σιάτλ, όπου οι σπουδές του στη βιολογία και τη φιλοσοφία τού πρόσφεραν μια βαθύτερη κατανόηση του οικοσυστήματος. Ωστόσο, η θεωρία έγινε πράξη στο Camp Hale του Κολοράντο. Στη βάση αυτή, στα 2.800 μέτρα υψόμετρο, ο αμερικανικός στρατός εκπαίδευε στρατιώτες για μάχες σε βουνά και εκεί, ως εκπαιδευτής των ειδικών δυνάμεων, έμαθε να επιβιώνει σε ακραίες συνθήκες χτίζοντας την αντοχή που θα τον έστελνε στην κορυφή του κόσμου.
Το 1961 η πρόσκληση του Νόρμαν Ντίρενφουρθ –του οραματιστή ορειβάτη και κινηματογραφιστή, που οργάνωσε την πρώτη αμερικανική αποστολή στο Εβερεστ– βρήκε τον Γουίτακερ να εργάζεται στη REI, έναν μικρό τότε συνεταιρισμό ορειβατικού εξοπλισμού. Η πολύτιμη εμπειρία του αξιοποιήθηκε άμεσα για την οργάνωση μιας επιχείρησης τεράστιας υλικοτεχνικής κλίμακας. Η αποστολή του 1963 αποτελούσε ένα εθνικό στοίχημα, μεταφέροντας το πεδίο του Ψυχρού Πολέμου στις ψηλότερες κορυφές της Γης. Με προϋπολογισμό 400.000 δολαρίων και την υποστήριξη του προέδρου Κένεντι, η ομάδα ανέλαβε να αποδείξει έμπρακτα την αμερικανική αντοχή και τεχνολογική υπεροχή. Η επιστροφή στην Αμερική συνοδεύτηκε από θριαμβευτικές παρελάσεις και μια προσωπική βράβευση από τον Τζον Κένεντι, η οποία γέννησε έναν ισχυρό δεσμό μαζί του. Το 1965, δύο χρόνια μετά τη δολοφονία του JFK, ο Γουίτακερ οδήγησε τον αδελφό του, Ρόμπερτ, στην κορυφή του Mount Kennedy στον Καναδά – μια απάτητη πλαγιά, που είχε μόλις ονομαστεί έτσι προς τιμήν του εκλιπόντος.
Πέρα από τις κορυφές, ο Γουίτακερ καθόρισε την αγορά ορειβατικού εξοπλισμού. Υπό την ηγεσία του η REI μετεξελίχθηκε σε παγκόσμιο κολοσσό. Πίστευε ακράδαντα ότι ο σωστός εξοπλισμός δεν ήταν πολυτέλεια, αλλά το μέσο για να φέρει τους ανθρώπους πιο κοντά στη φύση.
Το 1990, στα 60 του, ηγήθηκε της «Ορειβασίας ειρήνης», ενός φιλόδοξου διπλωματικού εγχειρήματος στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου, καταφέρνοντας να ενώσει ορειβάτες από ΗΠΑ, Σοβιετική Ενωση και Κίνα και οδηγώντας 20 άτομα στην κορυφή του Εβερεστ χωρίς απώλεια. Η αποστολή είχε έντονο οικολογικό πρόσημο, καθώς η ομάδα απομάκρυνε δύο τόνους σκουπιδιών από το βουνό. Επικοινωνώντας μέσω δορυφορικού τηλεφώνου με τον πρόεδρο Τζορτζ Μπους τον πρεσβύτερο, ο Γουίτακερ έστειλε το μήνυμα ότι η προστασία του περιβάλλοντος μπορεί να αποτελέσει τη γέφυρα ειρήνης μεταξύ των εθνών. «Αν μπορούμε να συνεργαστούμε για να ανεβούμε στο ψηλότερο βουνό της Γης και να το καθαρίσουμε, τότε μπορούμε να συνεργαστούμε για να σώσουμε τον πλανήτη», είχε δηλώσει τότε.
Το 1996, σε ηλικία 67 ετών, πούλησε την περιουσία του για να διασχίσει με τη σύζυγο και τους δύο γιους του τον Ειρηνικό με ένα δικάταρτο ιστιοπλοϊκό. Σε μια τετραετία ταξίδεψε 20.000 μίλια μέσα στον ωκεανό και στο άγνωστο, εκεί όπου πίστευε ότι βρίσκεται η αληθινή ζωή. Αγοράζοντας ένα ατσάλινο σκαρί 16 μέτρων με το όνομα «Impossible», ο Γουίτακερ και η σύζυγός του, Νταϊάν Ρόμπερτς, αποφάσισαν να «επανεφεύρουν» τους εαυτούς τους. Πήραν τους γιους τους, Τζος και Λιφ –τότε 13 και 11 ετών– έξω από το σχολικό περιβάλλον για να τους προσφέρουν ένα μάθημα ζωής στην ανοιχτή θάλασσα, ταξιδεύοντας μέχρι την Αυστραλία.
Οπως έγραψε ο ίδιος στα απομνημονεύματά του, συνοψίζοντας τη φιλοσοφία του: «Το ρίσκο είναι αναπόσπαστο κομμάτι μιας ζωής που αξίζει να βιωθεί. Είναι προαπαιτούμενο. Αν τολμήσεις να εκθέσεις τον εαυτό σου, είτε με αναρρίχηση σε βουνά είτε υψώνοντας το ανάστημά σου για κάτι που πιστεύεις, οι πιθανότητές σου να κερδίσεις είναι τουλάχιστον 50-50».
