Με φόντο την αυξανόμενη γεωπολιτική αστάθεια και τις ρωγμές στη διατλαντική συνοχή, ξεκινά σήμερα στο Γερεβάν της Αρμενίας η 8η Σύνοδος της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας (ΕΠΚ), συγκεντρώνοντας περίπου 48 ηγέτες κρατών και κυβερνήσεων, ενώ αύριο θα διεξαχθεί η πρώτη σύνοδος Ευρωπαϊκής Ενωσης – Αρμενίας.
Κατά τη σημερινή σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας, ξεχωρίζει η πρώτη συμμετοχή Καναδού πρωθυπουργού – του Μαρκ Κάρνεϊ, μια κίνηση με σαφές πολιτικό μήνυμα για σύγκλιση των «μεσαίων δυνάμεων» απέναντι στις ανατροπές της διεθνούς τάξης.
Η παρουσία του Καναδά αποκτά ιδιαίτερο βάρος μετά την ομιλία του Κάρνεϊ στο Νταβός, όπου κάλεσε τις χώρες αυτές να ενώσουν δυνάμεις απέναντι στη «ρήξη» της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες – μια έμμεση αλλά σαφής αιχμή προς τις πολιτικές των ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, από τις απειλές για δασμούς έως την αμφισβήτηση της συνοχής του ΝΑΤΟ.
Η σημερινή πρώτη συμμετοχή του Καναδά και η ένταξή του στο ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα SAFE ενισχύει, πάντως, τη διατλαντική συνεργασία εκτός του παραδοσιακού πλαισίου.
Το διακύβευμα για την Αρμενία και τις σχέσεις με την Ε.Ε.
Η επιλογή της Αρμενίας ως «οικοδέσποινας» χώρας έχει έντονο γεωπολιτικό συμβολισμό. Η κυβέρνηση του Νικόλ Πασινιάν επιχειρεί σαφή μετατόπιση προς τη Δύση, μετά τη σημαντική απώλεια αξιοπιστίας της Ρωσίας ως εγγυήτριας ασφάλειας, ιδιαίτερα μετά τις συγκρούσεις στο Ναγκόρνο Καραμπάχ.
Η αυριανή πρώτη Σύνοδος Ε.Ε. – Αρμενίας αποτελεί το πιο απτό δείγμα αυτής της στροφής. Οπως σημειώνει η Κομισιόν, «πρόκειται για ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός, που επιβεβαιώνει τη δέσμευση της Ε.Ε. στην κυριαρχία, την ανθεκτικότητα και την ατζέντα μεταρρυθμίσεων της Αρμενίας», ενώ Ευρωπαίος διπλωμάτης ανέφερε ότι «όλη η Ευρώπη θα πάει στην Αρμενία», αναγνωρίζοντας τις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις και τη βούληση της χώρας «να προσεγγίσει την ευημερία μέσω της Ευρώπης».
Στην πράξη, η νέα εταιρική σχέση θα καλύπτει μεταφορές, ενέργεια και ψηφιακή συνεργασία, ενώ αναμένεται ενίσχυση της συνεργασίας σε ασφάλεια και άμυνα – με στήριξη των αρμενικών ενόπλων δυνάμεων μέσω του European Peace Facility. Παράλληλα, η Αρμενία θα λάβει την πρώτη έκθεση προόδου για την απελευθέρωση θεωρήσεων, με τη Frontex να ενισχύει τη συνεργασία της με το αρμενικό υπουργείο Εσωτερικών.
Ωστόσο, η ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας παραμένει «ελεγχόμενη». Αν και το Γερεβάν έχει θέσει ως στόχο την ένταξη, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι τονίζουν ότι «η διεύρυνση είναι μια διαδικασία βασισμένη στην αξία και στα κριτήρια» και πως προς το παρόν πρέπει «να αξιοποιηθεί πλήρως το δυναμικό της υφιστάμενης σχέσης» – ένδειξη ότι οι Βρυξέλλες προχωρούν με σταδιακά και, κυρίως, συμβολικά βήματα.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και ο λεγόμενος «Μέσος Διάδρομος» ή TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity), που συνδέει την Ευρώπη με την Ασία μέσω Κεντρικής Ασίας και Νοτίου Καυκάσου. Οπως σημείωσε Ευρωπαίος αξιωματούχος πριν από τη Σύνοδο, ο χρόνος μεταφοράς εμπορευμάτων από την Κίνα στην Ευρώπη μπορεί να μειωθεί από περίπου 42 ημέρες σε 12-13.
Για την Ε.Ε. πρόκειται για στρατηγική επένδυση: ένας εμπορικός και ενεργειακός διάδρομος που παρακάμπτει τη Ρωσία και ενσωματώνει την Αρμενία στις ευρασιατικές αλυσίδες. Την ίδια στιγμή, όμως, δεν λείπει η κριτική προς τις Βρυξέλλες για καθυστερήσεις και έλλειψη στρατηγικής αποφασιστικότητας, που επιτρέπουν σε άλλους δρώντες –κυρίως τις ΗΠΑ– να διατηρούν πρωταγωνιστικό ρόλο.
Η σύνοδος διεξάγεται, πάντως, ενώ επίκεινται κρίσιμες εκλογές στις 7 Ιουνίου στην Αρμενία, υπό τον φόβο ρωσικών παρεμβάσεων και υβριδικών απειλών – πεδίο στο οποίο η Ε.Ε. ήδη παρέχει υποστήριξη. Παράλληλα, η χώρα επιχειρεί να παγιώσει την εξομάλυνση των σχέσεων με το Αζερμπαϊτζάν, μετά τη συμφωνία που επιτεύχθηκε με αμερικανική διαμεσολάβηση.
Οι ηγέτες της Ε.Ε συναντώνται σήμερα στην αρμενική πρωτεύουσα εν μέσω νέων αναταράξεων στις διατλαντικές σχέσεις, που προκαλεί η στάση του Τραμπ έναντι των Ευρωπαίων – από τους δασμούς έως την αποχώρηση στρατευμάτων από τη Γερμανία. Για τον λόγο αυτόν, η ΕΠΚ εξελίσσεται παράλληλα σε στρατηγικό φόρουμ διαλόγου. Οπως επισημαίνουν αρμόδιες πηγές, πρόκειται για ένα «πολιτικό πρωτότυπο» που ακόμη διαμορφώνεται, αλλά αποκτά ολοένα μεγαλύτερο γεωπολιτικό βάρος.
Σχέσεις Ε.Ε. – Βρετανίας
Στο περιθώριο της σημερινής Συνόδου και ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ επιδιώκει νέα ώθηση στις σχέσεις με την Ε.Ε., με έμφαση στην Ουκρανία, την άμυνα, τη μετανάστευση και το εμπόριο.
Στις επαφές του με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον Αντόνιο Κόστα, στόχος είναι η πρόοδος σε συγκεκριμένες συμφωνίες – μεταξύ άλλων η συμμετοχή του Λονδίνου στο ευρωπαϊκό δάνειο για την Ουκρανία και η ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας.
