Σε προσωρινή εφαρμογή τίθεται από σήμερα η εμπορική συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών της Mercosur, ενώ παράλληλα προγραμματίζεται το απόγευμα τηλεφωνική συνδιάσκεψη της προέδρου της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα με τους ηγέτες της Αργεντινής, της Βραζιλίας, της Παραγουάης και της Ουρουγουάης.
Πρόκειται για μια συμφωνία-ορόσημο, η οποία ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2024, έπειτα από 25 χρόνια διαπραγματεύσεων, και ανοίγει μια αγορά άνω των 700 εκατομμυρίων πολιτών.
Από την πρώτη ημέρα εφαρμογής της, η συμφωνία φέρνει -κατά την Κομισιόν- άμεσα αποτελέσματα, καθώς προβλέπεται η κατάργηση ή δραστική μείωση δασμών σε πάνω από το 91% των ευρωπαϊκών εξαγωγών προς τις χώρες Mercosur, με ιδιαίτερη έμφαση σε προϊόντα όπως τα αυτοκίνητα, τα φαρμακευτικά, το κρασί, τα οινοπνευματώδη και το ελαιόλαδο.
Ταυτόχρονα, οι Ευρωπαίοι αγρότες και οι παραγωγοί αγροδιατροφικών προϊόντων αναμένεται να ενισχύσουν τη θέση τους, με τις εξαγωγές να εκτιμάται ότι θα αυξηθούν έως και κατά 50%, ενώ 344 ευρωπαϊκά προϊόντα με γεωγραφική ένδειξη αποκτούν νομική προστασία στις αγορές του Mercosur.
Παράλληλα, αρχίζει η άρση μη δασμολογικών και τεχνικών εμποδίων στο εμπόριο, διευκολύνεται η πρόσβαση ευρωπαϊκών επιχειρήσεων σε δημόσιες συμβάσεις και δημιουργούνται ευνοϊκότερες συνθήκες για την παροχή υπηρεσιών σε τομείς όπως τα χρηματοοικονομικά, η πληροφορική και οι μεταφορές.
Ωστόσο, η εφαρμογή της συμφωνίας είναι προς το παρόν προσωρινή, καθώς εκκρεμεί η τελική έγκριση από τους ευρωβουλευτές, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη και νομικός έλεγχος από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά από τη σχετική προσφυγή του Ευρωκοινοβουλίου. Η Κομισιόν αποφάσισε να προχωρήσει σε αυτή τη φάση εφαρμογής, ώστε να μην καθυστερήσει η αξιοποίηση των οικονομικών ωφελειών, μέχρι να ολοκληρωθούν οι θεσμικές διαδικασίες.
Τη σημασία της σημερινής ημέρας υπογράμμισε η πρόεδρος της Κομισιόν επισημαίνοντας ότι «από την πρώτη κιόλας ημέρα, οι δασμοί μειώνονται και ανοίγουν νέες ευκαιρίες στην αγορά». Πρόσθεσε ότι πρόκειται για «καλά νέα για τις επιχειρήσεις κάθε μεγέθους, για τους καταναλωτές και για τους αγρότες, οι οποίοι αποκτούν νέες εξαγωγικές δυνατότητες, ενώ παραμένουν πλήρως προστατευμένοι στους ευαίσθητους τομείς». Όπως ανέφερε, η συμφωνία ενισχύει «την ανταγωνιστικότητα, την ανθεκτικότητα και τη στρατηγική θέση της Ευρώπης».
Από την πλευρά του, ο επίτροπος Εμπορίου Μάρος Σέφτσοβιτς χαρακτήρισε την 1η Μαΐου «μεγάλη ημέρα για την Ε.Ε στον τομέα του εμπορίου», σημειώνοντας ότι «είναι ώρα να σηκώσουμε τα μανίκια και να διασφαλίσουμε ότι αυτή η ιστορική συμφωνία θα αποδώσει», ενώ τόνισε ότι η Επιτροπή έχει ήδη ξεκινήσει εντατική ενημέρωση των επιχειρήσεων, ιδίως των μικρομεσαίων, ώστε να αξιοποιήσουν τις νέες δυνατότητες που ανοίγονται.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται πάντως στις ανησυχίες, που εκφράζονται σε ορισμένα κράτη-μέλη, κυρίως στη Γαλλία. Το Παρίσι, άλλωστε, ποτέ δεν ενέκρινε τη συμφωνία καθώς η σχετική απόφαση ελήφθη με ειδική πλειοψηφία.
Χθες εκπρόσωπος της Κομισιόν εξήγησε, πάντως, τα άμεσα οφέλη της συμφωνίας, τονίζοντας ότι οι πολίτες, οι επιχειρήσεις και οι αγρότες της Ε.Ε θα μπορούν να αποκομίσουν τα οφέλη της ήδη από την πρώτη ημέρα, χάρη στη μείωση των δασμών σε μεγάλο αριθμό τομέων, γεγονός που δημιουργεί σημαντικές ευκαιρίες για εξαγωγές, όπως είπε και ανάπτυξη θέσεων εργασίας στην Ευρώπη, ενώ παράλληλα ανοίγει μια μεγάλη αγορά, που διευρύνει τη δυνατότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων να συμμετέχουν σε δημόσιους διαγωνισμούς στις χώρες της Mercosur.
Στο μεταξύ, με έντονο τρόπο απάντησε η Κομισιόν σε δημοσιεύματα και αιτιάσεις σχετικά με την κατανομή ποσοστώσεων (tariff-rate quotas).
Όπως υπογράμμισε εκπρόσωπός της, έχει παρατηρηθεί σημαντική διακίνηση ψευδών ή παραπλανητικών πληροφοριών, οι οποίες δεν εξυπηρετούν τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και τους αγρότες, που δικαιούνται να έχουν σαφή και ακριβή εικόνα για τις εμπορικές συμφωνίες της Ε.Ε.
Το ζήτημα στο οποίο απάντησε ο εκπρόσωπος αφορά το πώς θα μοιραστούν συγκεκριμένες ποσότητες προϊόντων, που μπορούν να εξαχθούν με προνομιακούς όρους (δηλαδή, με χαμηλούς ή μηδενικούς δασμούς) στο πλαίσιο της συμφωνίας.
Υπάρχουν ακόμα ερωτηματικά για το ποιος αποφασίζει πώς κατανέμεται αυτή η ποσότητα μεταξύ των χωρών του Mercosur – για παράδειγμα αν θα ευνοηθούν περισσότερο μεγάλες εξαγωγικές χώρες όπως η Βραζιλία.
Για τον λόγο αυτό, η Κομισιόν διευκρινίζει ότι: πρώτον, η Ε.Ε κρατά τον πλήρη έλεγχο του τρόπου με τον οποίο διαχειρίζονται αυτές οι ποσοστώσεις στο πλαίσιο της συμφωνίας. Αυτό σημαίνει ότι οι κανόνες δεν αφήνονται ανεξέλεγκτα στην άλλη πλευρά.
Δεύτερον, επειδή η Mercosur είναι «μπλοκ» τεσσάρων χωρών (Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη, Ουρουγουάη), αυτές μπορούν να συμφωνήσουν μεταξύ τους πώς θα μοιράσουν την κοινή ποσόστωση, αλλά πρέπει να ενημερώσουν την Ε.Ε για αυτή την κατανομή.
Μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει καμία τέτοια κατανομή για το 2026. Επομένως, οι ισχυρισμοί αρκετών δημοσιευμάτων ότι ήδη δηλαδή, ευνοούνται συγκεκριμένες χώρες ή παραγωγοί δεν βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα, αλλά σε υποθέσεις.
