Κίνηση με απρόβλεπτες συνέπειες μπορεί να αποδειχθεί για τον Ντόναλντ Τραμπ ο ναυτικός αποκλεισμός του Ιράν, με τον Αμερικανό πρόεδρο να δοκιμάζει στην πράξη την θεωρία ότι η υπεροχή της αμερικανικής ισχύος θα καταφέρει να κάμψει τις αντιστάσεις του Ιράν.
Οπως αναφέρει ανάλυση του CNN, η στρατηγική αυτή βασίζεται στην υπόθεση ότι ο ασφυκτικός αποκλεισμός των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου και των εισαγωγών που στηρίζουν την καθημερινότητα θα οδηγήσει σε κοινωνική κατάρρευση, δημιουργώντας αφόρητη πίεση στο καθεστώς να αποδεχθεί τους αμερικανικούς όρους, περιλαμβανομένης της οριστικής εγκατάλειψης του πυρηνικού του προγράμματος.
Για μία σειρά από λόγους, η λογική αυτή φαντάζει εύλογη: κάθε κράτος, ανεξαρτήτως πολιτεύματος, αποδυναμώνεται εάν δεν μπορεί να διασφαλίσει βασικά αγαθά όπως τρόφιμα, ενέργεια και εργασία. Υπό αυτό το πρίσμα, η άνοδος του πληθωρισμού, οι απώλειες θέσεων εργασίας και οι ελλείψεις στην Τεχεράνη εκλαμβάνονται ως ενδείξεις ότι ο αποκλεισμός αποδίδει.
Μάλιστα στο πλαίσιο αυτό, ο Τραμπ φέρεται, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, να έχει δώσει εντολή στους συνεργάτες του να προετοιμαστούν για παράταση του ναυτικού «μπλόκου».
Πρόκειται, άλλωστε, για ένα μέτρο που επιτρέπει την άσκηση πίεσης χωρίς τον κίνδυνο των απωλειών σε χερσαίες επιχειρήσεις ή την επανάληψη αεροπορικών πληγμάτων με αβέβαια αποτελέσματα. Παράλληλα, επιδιώκει να αποκαταστήσει την αμερικανική διαπραγματευτική ισχύ, η οποία επλήγη όταν η Τεχεράνη προκάλεσε διεθνή αναταραχή με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Οπως αναφέρει, όμως, το CNN, υπάρχουν δύο βασικοί παράγοντες που θα κρίνουν την αποτελεσματικότητα της στρατηγικής του Τραμπ:
Ο πρώτος αφορά τη δυνατότητα της αμερικανικής πολιτικής ηγεσίας και της κοινής γνώμης να αντέξουν το οικονομικό κόστος του πολέμου, όπως την αύξηση των τιμών καυσίμων και τον πληθωρισμό, ενόψει μάλιστα και των ενδιάμεσων εκλογών τον ερχόμενο Νοέμβριο.
Ο δεύτερος σχετίζεται με το κατά πόσο η στρατηγική στηρίζεται σε ρεαλιστική αποτίμηση της κατάστασης στο Ιράν και της συμπεριφοράς της ηγεσίας του. Υπάρχει διαχρονικά η τάση στην Ουάσιγκτον να προσεγγίζονται κοινωνίες της Μέσης Ανατολής με βαση τη δυτική λογική, η οποία δεν αντανακλά απαραίτητα τις τοπικές δυναμικές.
Η αμερικανική πλευρά φαίνεται να ποντάρει στο ότι η ιρανική ηγεσία θα αντιδράσει κυρίως με οικονομικά κριτήρια, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για ένα θεοκρατικό σύστημα με ιστορικό αντοχής σε υψηλό κοινωνικό κόστος.
Εντείνεται η κρίση στο Ιράν
Την ίδια ώρα, αυξάνονται οι ενδείξεις ότι η κατάσταση της ιρανικής οικονομίας καθίσταται διαρκώς δυσχερέστερη. Σύμφωνα με τη WSJ, οι άνεργοι προσεγγίζουν το ένα εκαττομμύριο, ενώ το «μπλόκο» στο διαδίκτυο έχει πλήξει σημαντικά την ψηφιακή οικονομία. Ο πληθωρισμός κινείται σε υψηλά επίπεδα, με τα βασικά αγαθά, όπως το κόκκινο κρέας, να καθίστανται απρόσιτα. Παράλληλα, περιφερειακά μέσα ενημέρωσης προειδοποιούν για ελλείψεις και κινδύνους για την επισιτιστική ασφάλεια.
Ο υπουργός Πετρελαίου Μοχσέν Πακνετζάντ κάλεσε τους πολίτες να περιορίσουν την κατανάλωση ενέργειας, ενώ στις δημόσιες υπηρεσίες έχει δοθεί εντολή για μείωση της χρήσης ηλεκτρικής ενέργειας κατά 70% μετά τις 13.00.
Οπως αναφέρει το CNN, αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούν ότι η ιρανική οικονομία μπορεί να αντέξει μόνο για λίγες εβδομάδες —ή ακόμη και ημέρες— υπό τις παρούσες συνθήκες. Ο Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζει επανειλημμένα ότι η αδυναμία εξαγωγής πετρελαίου θα αναγκάσει το Ιράν να διακόψει την παραγωγή, με κίνδυνο σοβαρών και μακροχρόνιων ζημιών στις πετρελαιοπηγές.
Ο αναλυτής Άλεξ Βατάνκα εκτιμά ότι ο αποκλεισμός μπορεί να προκαλέσει έντονη οικονομική πίεση, η οποία ενδέχεται να μεταφραστεί σε πολιτική αστάθεια. Ωστόσο, επισημαίνει ότι μια τέτοια εξέλιξη θα απαιτούσε χρόνο: «Βρισκόμαστε σε αχαρτογράφητα νερά. Ο αποκλεισμός δεν έχει προηγούμενο για το Ιράν, ούτε καν κατά τον πόλεμο με το Ιράκ».
Κατά τον ίδιο, δεν αποκλείεται να εκδηλωθούν μαζικές κοινωνικές αντιδράσεις, με εκατομμύρια πολίτες να διεκδικούν ανακούφιση, δοκιμάζοντας τις αντοχές του καθεστώτος. Ωστόσο, υπογραμμίζει ότι η μετατροπή της οικονομικής πίεσης σε πολιτική αλλαγή προϋποθέτει βαθμό οργάνωσης της αντιπολίτευσης και αποστασίες εντός του συστήματος, στοιχεία που μέχρι στιγμής δεν έχουν διαφανεί.
Πώς θα μπορούσε να αποτύχει ο αποκλεισμός
Ωστόσο, ακόμη και αν ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται αποφασισμένος να παρατείνει τη στρατηγική του, παραμένει το ενδεχόμενο ο ναυτικός αποκλεισμός να αποδειχθεί λανθασμένη κίνηση.
Εάνη εξόντωση του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ δεν οδήγησε το Ιράν σε υποχώρηση και οι εβδομάδες εντατικών βομβαρδισμών δεν κάμψαν την πολιτική του βούληση, τίθεται το ερώτημα κατά πόσο μια οικονομική κρίση μπορεί να επιφέρει διαφορετικό αποτέλεσμα.
Η ανθεκτικότητα της Ισλαμικής Δημοκρατίας θεωρείται διαχρονικά δεδομένη. Η χώρα έχει υποστεί για δεκαετίες δυτικές κυρώσεις, ενώ άντεξε έναν καταστροφικό οκταετή πόλεμο με το Ιράκ, μετρώντας περίπου ένα εκατομμύριο θύματα. Κάθε φορά που μαζικές διαμαρτυρίες πλησίαζαν σε κρίσιμο σημείο, το καθεστώς αντέδρασε με σκληρή καταστολή.
Στον πυρήνα της ιδεολογίας του, από την Ιρανική Ισλαμική Επανάσταση και εξής, βρίσκεται η αντίσταση στις Ηνωμένες Πολιτείες, τις οποίες χαρακτηρίζει «Μεγάλο Σατανά». Υπό αυτό το πρίσμα, δεν αποκλείεται να επιλέξει την κοινωνική κατάρρευση από την υποχώρηση έναντι του Τραμπ.
Ο Τρίτα Παρσί, αντιπρόεδρος του Quincy Institute for Responsible Statecraft, εκτιμά ότι η σημερινή προσέγγιση επαναλαμβάνει ένα γνώριμο μοτίβο αμερικανικής πολιτικής: την πεποίθηση ότι η εντατικοποίηση της πίεσης μπορεί να εξαναγκάσει την Τεχεράνη σε υποχώρηση.
«Υπάρχει διαρκώς η αναζήτηση μιας “μαγικής λύσης”, ενός σημείου πίεσης που θα οδηγήσει είτε σε κατάρρευση είτε σε πλήρη συμμόρφωση του Ιράν», σημειώνει, προσθέτοντας ότι τέτοιες στρατηγικές συχνά καταλήγουν σε απογοήτευση.
Η αυτοπεποίθηση του Τραμπ αντανακλά επίσης μια διαχρονική τάση στην Ουάσιγκτον —ιδίως σε συντηρητικούς κύκλους— να θεωρείται ότι η ιρανική οικονομία και το καθεστώς βρίσκονται διαρκώς κοντά στην κατάρρευση.
«Αρκεί να παραδεχθούν την ήττα», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Αμερικανός πρόεδρος, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν θα μπορούσε απλώς να υποχωρήσει.
Εάν αυτό συμβεί, θα μπορούσε να σημάνει το τέλος μιας μακρόχρονης αντιπαράθεσης σχεδόν μισού αιώνα μεταξύ των δύο χωρών. Σε αντίθετη περίπτωση, θα επιβεβαιωθεί εκ νέου ότι η αντοχή της Ισλαμικής Δημοκρατίας μπορεί να εξουδετερώνει ακόμη και την υπεροχή ισχύος των Ηνωμένων Πολιτειών.
