Η νέα άνοδος των τιμών ενέργειας εν μέσω της κρίσης στη Μέση Ανατολή και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχουν ενεργοποιήσει ανακλαστικά άμεσης στήριξης σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ενωση. Ωστόσο, ενώ η Κομισιόν έχει επανειλημμένως συστήσει στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μια πιο στοχευμένη και συντονισμένη προσέγγιση, ωστόσο, τα κράτη-μέλη έχουν ήδη υιοθετήσει μαζικά και σε μεγάλο βαθμό μη στοχευμένα μέτρα.
Υπό την πολιτική «πίεση» αρκετών χωρών, όπως η Ιταλία, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει προτείνει προσωρινή χαλάρωση των κανόνων κρατικών ενισχύσεων. Το νέο πλαίσιο συγκεκριμένα προβλέπει αύξηση επιδοτήσεων προς ενεργοβόρες βιομηχανίες έως το 70% του ενεργειακού κόστους (από 50%), καθώς και διεύρυνση της στήριξης σε τομείς όπως η γεωργία, η αλιεία και οι μεταφορές. Τα μέτρα έχουν σαφώς προσωρινό χαρακτήρα και αποσκοπούν στη στήριξη των πιο εκτεθειμένων κλάδων.
Ωστόσο, η «ευελιξία» αυτή ωφελεί κυρίως ισχυρές οικονομίες, όπως της Γερμανίας, που διαθέτουν μεγαλύτερα περιθώρια δημοσιονομικής παρέμβασης, ενώ καταγράφονται ανησυχίες και για άνιση στήριξη των επιχειρήσεων στην ενιαία αγορά.
Τα έως τώρα στοιχεία δείχνουν ότι οι κυβερνήσεις έχουν κινηθεί με διαφορετική λογική. Σύμφωνα με έκθεση που δημοσίευσε το Bruegel, στις Βρυξέλλες, οι συνολικές δημοσιονομικές παρεμβάσεις φθάνουν τα 10,46 δισ. ευρώ, εκ των οποίων περίπου το 80% αφορά μη στοχευμένα μέτρα, όπως μειώσεις ΦΠΑ και ειδικών φόρων κατανάλωσης. Συνολικά, 19 χώρες έχουν επιλέξει οριζόντιες φορολογικές ελαφρύνσεις.
Το πρόβλημα με αυτές τις παρεμβάσεις είναι διττό: αφενός έχουν υψηλό δημοσιονομικό κόστος, αφετέρου δεν κατευθύνονται απαραίτητα σε όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη. Ετσι, επιδοτούνται εξίσου ευάλωτα και εύρωστα νοικοκυριά ή επιχειρήσεις, μειώνοντας την αποτελεσματικότητα των μέτρων.
Σε απόλυτους όρους, η Ισπανία ξεχωρίζει έχοντας δεσμεύσει περίπου 5 δισ. ευρώ, δηλαδή σχεδόν το ήμισυ του συνολικού ποσού. Ακολουθεί η Γερμανία (1.620 εκατ. ευρώ), η Ολλανδία (967 εκατ.) και η Ιρλανδία (725 εκατ.). Σημαντικά ποσά έχουν επίσης διαθέσει η Ιταλία (517 εκατ.), η Σουηδία (περίπου 466 εκατ.) και η Πολωνία (περίπου 396 εκατ.), ενώ η Ελλάδα (300 εκατ.), η Βουλγαρία (225 εκατ.), το Βέλγιο (80 εκατ.) και η Γαλλία (70 εκατ.) κινούνται σε χαμηλότερα επίπεδα δαπανών.
Σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας, ωστόσο, η εικόνα διαφοροποιείται: Ισπανία, Βουλγαρία, Ελλάδα και Ιρλανδία συγκαταλέγονται στις χώρες με τη μεγαλύτερη αναλογική επιβάρυνση, γεγονός που υποδηλώνει πιο έντονη δημοσιονομική «πίεση».
Η ανάλυση αναδεικνύει και τις διαφορετικές στρατηγικές που ακολουθούν τα κράτη-μέλη. Για παράδειγμα, η Γερμανία και η Ιρλανδία βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά σε φορολογικές μειώσεις στην ενέργεια. Αντίστοιχα, η Ιταλία συνδυάζει μειώσεις ειδικών φόρων στα καύσιμα με στοχευμένη φορολογική πίστωση για τον κλάδο των οδικών μεταφορών.
Η Ολλανδία παρουσιάζει πιο σύνθετο μοντέλο με πολλαπλά προγράμματα: ενισχύσεις για ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά, στήριξη για κατοικίες με χαμηλή ενεργειακή απόδοση, αλλά και μέτρα για τον αγροτικό τομέα, αν και εκεί σημαντικό μέρος αφορά φοροελαφρύνσεις. Η Ισπανία κινείται επίσης σε μεικτό σχήμα, συνδυάζοντας μειώσεις ΦΠΑ σε καύσιμα και ενέργεια με άμεσες ενισχύσεις σε μεταφορές, αγρότες και βιομηχανία.
Αντίθετα, Ελλάδα και Βέλγιο εφαρμόζουν πιο περιορισμένα πακέτα, με έμφαση σε στήριξη καταναλωτών και συγκεκριμένων χρήσεων, όπως η θέρμανση ή οι μετακινήσεις. Στη Βουλγαρία η στήριξη κατευθύνεται κυρίως προς μεταφορές και βιομηχανία, ενώ η Γαλλία εστιάζει σε επιδοτήσεις καυσίμων για εμπορική χρήση.
Αξιοσημείωτο είναι ότι μόνο τέσσερις χώρες έχουν υιοθετήσει καθαρά στοχευμένα μέτρα για τα νοικοκυριά, γεγονός που επιβεβαιώνει την τάση προς οριζόντιες παρεμβάσεις.
Η αντίθεση μεταξύ συστάσεων για στοχευμένη στήριξη και εθνικής πρακτικής των γενικευμένων μέτρων αναδεικνύει εκ νέου τις δυσκολίες συντονισμού εντός της Ενωσης. Παρότι τα οριζόντια μέτρα προσφέρουν άμεσα πολιτική και κοινωνική ανακούφιση, η χαμηλή αποδοτικότητα και το υψηλό τους κόστος εγείρουν ερωτήματα για τη βιωσιμότητά τους, καταλήγει η έκθεση.
