Η διατάραξη της ομαλής εμπορικής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ έχει προκαλέσει ανησυχία για το πόσο τρωτό μπορεί να αποδειχτεί ένα άλλο κομβικό θαλάσσιο πέρασμα, που συνδέει τον Ινδικό Ωκεανό με τη Θάλασσα της Νότιας Κίνας και τον ευρύτερο Ειρηνικό.
Στα Στενά της Μαλάκα -ένα πέρασμα μεταξύ της Ινδονησίας και της Μαλαισίας που διοχετεύει το εμπόριο μέσω της Σιγκαπούρης-, διακινείται περισσότερο από το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, αποτελώντας το πιο πολυσύχναστο πέρασμα στον κόσμο.
Θεωρούμενο από καιρό στρατηγικά ευπαθές -ιδίως για την Κίνα, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διαδρομή αυτή για τις εισαγωγές ενέργειας-, το στενό έχει βρεθεί στο επίκεντρο της προσοχής μετά τον αποκλεισμό του Ορμούζ από το Ιράν ως απάντηση στις στρατιωτικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Ενώ τα Στενά της Μαλάκα διέπονται από διεθνείς κανόνες που εγγυώνται την ελεύθερη διέλευση της ναυσιπλοΐας, η αναφορά ενός υψηλόβαθμου Ινδονήσιου αξιωματούχου στην ιδέα υιοθέτησης τελών διέλευσης προκάλεσε γενικευμένη ανησυχία.
Εκτοτε, σε μία προσπάθεια να αποκλιμακώσουν τους διεθνείς φόβους, αξιωματούχοι της περιοχής έχουν επαναβεβαιώσει ότι το στενό θα παραμείνει ανοιχτό και χωρίς διόδια. Ωστόσο, το νέο αυτό συμβάν, με μία και μόνο δήλωση που μάλιστα διαψεύστηκε άμεσα, υπογραμμίζει το πόσο ευπαθές παραμένει το παγκόσμιο εμπόριο σε τυχόν διαταραχές κατά μήκος ενός από τους πιο πολυσύχναστους διαδρόμους του.
Πέρασμα κομβικής σημασίας
Τα Στενά της Μαλάκα είναι μία από τις σημαντικότερες ναυτιλιακές διαδρομές στον κόσμο, συνδέοντας τον Ινδικό Ωκεανό με τη Θάλασσα της Νότιας Κίνας και τον ευρύτερο Ειρηνικό. Εκτείνεται σε μήκος περίπου 800 χλμ. μεταξύ της νήσου Σουμάτρας της Ινδονησίας και της Μαλαισιανής Χερσονήσου, έχοντας την Ταϊλάνδη στα βόρεια και τη Σιγκαπούρη στη νότια είσοδό του. Αποτελεί δε τη συντομότερη θαλάσσια οδό μεταξύ της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Ασίας.
Αυτή η αποδοτικότητα το έχει καταστήσει απαραίτητο. Πάνω από 102.500 πλοία διέπλευσαν το στενό το 2025, έναντι περίπου 94.300 το 2024, σύμφωνα με το υπουργείο Ναυτιλίας της Μαλαισίας. Μέσω της θαλάσσιας οδού μεταφέρεται ένα ευρύ φάσμα φορτίων, όπως αργό πετρέλαιο, υγροποιημένο φυσικό αέριο, άνθρακας, φοινικέλαιο και σιδηρομετάλλευμα, καθώς και βιομηχανικά προϊόντα.
Σύμφωνα με την Αμερικανική Υπηρεσία Ενέργειας, το πρώτο εξάμηνο του 2025 διακινούνταν μέσω του στενού περίπου 23,2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, τροφοδοτώντας μεγάλες οικονομίες όπως η Κίνα, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα. Ο αριθμός αυτός υπερβαίνει τα περίπου 20,9 εκατομμύρια βαρέλια που πέρασαν από τα Στενά του Ορμούζ κατά την ίδια περίοδο.
Τι καθιστά τον πορθμό στρατηγικό σημείο;
Στο στενότερο σημείο του, ο πορθμός έχει πλάτος μόλις 2,7 χιλιόμετρα, γεγονός που τον καθιστά ευαίσθητο, δεδομένου του τεράστιου όγκου της κυκλοφορίας που διαχειρίζεται.
Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο προσκρούσεων και προσαράξεων, ιδίως στα πιο συνωστισμένα τμήματά του. Ακόμη και τοπικές διαταραχές μπορούν να επιβραδύνουν την κυκλοφορία και να αυξήσουν τα κόστη μεταφοράς. Η πειρατεία και οι ένοπλες ληστείες αποτελούν επίσης λόγο ανησυχίας. Σημειώνεται πως έχει καταγραφεί αύξηση των επιθέσεων, με τον συνολικό αριθμό να φτάνει, το 2025, τα 108 περιστατικά στα Στενά της Μαλάκα και της Σιγκαπούρης.
Παρότι υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές μέσω του αρχιπελάγους της Ινδονησίας, αυτές δεν είναι τόσο βολικές ή εύκολες στην πλοήγηση. Τα Στενά της Σούντα είναι ρηχά σε ορισμένα σημεία τους, ενώ βρίσκονται κοντά σε ενεργό ηφαίστειο. Η διαδρομή μέσω των Στενών του Λομπόκ και του Μακάσαρ θεωρείται σημαντικά πιο κοστοβόρα και χρονοβόρα.
Ποιος ελέγχει το σημείο;
Η Ινδονησία, η Μαλαισία και η Σιγκαπούρη συνορεύουν με τον πορθμό και ασκούν κυριαρχία επί των χωρικών υδάτων του, τα οποία μπορούν να εκτείνονται έως και 12 ναυτικά μίλια από τις ακτές τους, σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Ο συντονισμός για τη διαχείρισή του εμπίπτει στο τριμερές πλαίσιο συμφωνίας που υπογράφηκε από τα τρία αυτά κράτη το 1971.
Παράλληλα, η Μαλάκα είναι χαρακτηρισμένη ως διεθνή Στενά, κάτι που σημαίνει πως έχουν δικαίωμα διέλευσης απρόσκοπτα και χωρίς εμπόδια η διεθνής ναυσιπλοΐα και η αεροπλοΐα. Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, τα παράκτια κράτη δεν μπορούν να αναστείλουν τη διέλευση ή να επιβάλουν τέλη στα πλοία απλώς για τη διέλευσή τους – αν και επιτρέπονται τέλη για συγκεκριμένες υπηρεσίες.
Οι τρεις χώρες, μαζί με την Ταϊλάνδη, συνεργάζονται στενά σε θέματα ασφάλειας και προστασίας – μεταξύ άλλων με κοινές περιπολίες για την καταπολέμηση της πειρατείας. Παρότι καμία χώρα δεν ασκεί αποκλειστικό έλεγχο στα Στενά της Μαλάκα, η γεωγραφική θέση τούς εξασφαλίζει σημαντική επιρροή σε μία από τις κομβικότερες εμπορικές διαδρομές του πλανήτη.
Γιατί επικρατεί αυξημένη ανησυχία;
Το καθεστώς αβεβαιότητας με τις διαρκείς απειλές και τον συνεχιζόμενο αποκλεισμό στα Στενά του Ορμούζ καταδεικνύει πόσο γρήγορα τα στρατηγικά σημεία του κόσμου μπορούν να μετατραπούν σε γεωπολιτικές εστίες έντασης, επηρεάζοντας -αν όχι καθορίζοντας- τη διεθνή οικονομία.
Ο υπουργός Οικονομικών της Ινδονησίας, Πουρμπάγια Γιούντι Σαντέβα, έθεσε -και αμέσως ανακάλεσε- το ενδεχόμενο επιβολής τελών στα πλοία που διέρχονται από το στενό, μετά την αντίστοιχη κίνηση του Ιράν στο Ορμούζ.
Το υπουργείο Αμυνας της Ινδονησίας εξετάζει επίσης μια αμερικανική πρόταση για την πρόσβαση στρατιωτικών αεροσκαφών στον ινδονησιακό εναέριο χώρο, κάτι που προκάλεσε σημαντική αντίδραση εντός του ίδιου του στρατιωτικού κατεστημένου.
🚨🌏 U.S. “Eyeing” the Strait of Malacca After Hormuz? Here’s the Reality ⚠️🔥…… . pic.twitter.com/mGwFJd3diD
— Sakib Ali (@iamsakibali1) April 28, 2026
Η Σιγκαπούρη αντέδρασε άμεσα, τονίζοντας ότι το στενό πρέπει να παραμείνει ανοιχτό και ελεύθερο για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, ενώ η Μαλαισία τόνισε τη σημασία της διατήρησης της ανεμπόδιστης διέλευσης, στο πλαίσιο του κοινού τριμερούς συμφέροντος.
Η κρίση στο Ορμούζ επανέφερε επίσης στο προσκήνιο τη μακροχρόνια φιλοδοξία της Ταϊλάνδης για τη δημιουργία μιας γέφυρας με αυτοκινητοδρόμους και σιδηροδρόμους που θα διασχίζει τη νότια χερσόνησό της – χερσαίος δίαυλος που θα επέτρεπε την παράκαμψη του στενού και τη μείωση του χρόνου μεταφοράς.
Πώς επηρεάζεται η Κίνα;
Η Κίνα συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών που εκτίθενται περισσότερο σε κινδύνους στα Στενά της Μαλάκα, καθώς είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, με το μεγαλύτερο μέρος των προμηθειών της να μεταφέρεται διά θαλάσσης, διερχόμενο από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό.
Το 75% έως 80% του εισαγόμενου πετρελαίου της Κίνας εξακολουθεί να διέρχεται από αυτό το στενό.
Αυτή η ευπάθεια έχει οδηγήσει σε προσπάθειες χρήσης εναλλακτικών χερσαίων διαδρομών εφοδιασμού – συμπεριλαμβανομένων αγωγών από την Κεντρική Ασία και τη Ρωσία, καθώς και της πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ενας Δρόμος» της Κίνας.
Παρότι το Πεκίνο έχει επενδύσει σημαντικά σε εναλλακτικές λύσεις, καμία δεν πλησιάζει την κλίμακα των μεταφορών που διέρχονται από τη Μαλάκα. Οι αγωγοί που εκτείνονται από το Kyaukpyu στον Κόλπο της Βεγγάλης στη Μιανμάρ έως την επαρχία Γιουνάν στην Κίνα παρακάμπτουν εντελώς τη Μαλάκα. Ωστόσο, η χωρητικότητά τους είναι μόνο περίπου 440.000 βαρέλια την ημέρα, ένα μικρό κλάσμα των περίπου 11 εκατομμυρίων βαρελιών ημερήσιων εισαγωγών πετρελαίου της Κίνας.
Οι ηγέτες της Κίνας θεωρούν από καιρό το συγκεκριμένο στενό στρατηγικό σημείο ευπάθειας σε περίπτωση σύγκρουσης — μια ανησυχία που συχνά αποκαλείται το «Δίλημμα της Μαλάκα», όρος που έγινε ευρέως γνωστός κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Χου Ζιντάο, στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Η εικόνα περιπλέκεται περαιτέρω από τις εδαφικές διεκδικήσεις στη γειτονική Θάλασσα της Νότιας Κίνας και τη στρατηγική αντιπαλότητα του Πεκίνου με τις ΗΠΑ για τη θαλάσσια επιρροή στην περιοχή.
Σε περίπτωση που ο διαγκωνισμός αυτός μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων
ενταθεί –είτε λόγω κρίσης στην Ταϊβάν είτε λόγω περαιτέρω επιπλοκών στο Ορμούζ, είτε λόγω μετατοπίσεων στις διεθνείς συμμαχίες– τα Στενά της Μαλάκα θα βρεθούν στο επίκεντρο των εξελίξεων.
Πηγή: Bloomberg, The Conversation
