Hταν ίσως αναπόφευκτο ότι όταν ο Τιμ Κουκ ανακοίνωσε την αποχώρησή του ύστερα από 15 χρόνια από τη θέση του διευθύνοντος συμβούλου της Apple, ο Ντόναλντ Τραμπ θα επιχειρούσε αμέσως να οικειοποιηθεί τα επιτεύγματά του. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ μπορεί να αναγνώρισε ότι ο Κουκ ήταν «ένας απίστευτος τύπος» με «μια καταπληκτική καριέρα, σχεδόν ασύγκριτη», αλλά υπαινίχθηκε ότι δεν θα ήταν τόσο επιτυχημένος αν δεν «με είχε γλείψει» (if he hadn’t “kiss[ed] my ass”) σε κρίσιμες στιγμές της πορείας της Apple. Πράγματι, διαβάζοντας την ανάρτηση του Τραμπ, θα μπορούσε κανείς να συμπεράνει ότι το να «γλείφει» τον Τραμπ ήταν μία από τις πιο πολύτιμες δεξιότητες του Κουκ.
Στην πραγματικότητα, η επιδέξια διαχείριση των πολιτικών –τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Κίνα, όπου υπό την ηγεσία του η Apple μετέφερε το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής της– ήταν απλώς ένα από τα χαρακτηριστικά που τον κατέστησαν εξαιρετικό επιχειρηματία. Επί των ημερών του, η χρηματιστηριακή αξία της Apple εκτινάχθηκε από 1 τρισ. δολάρια σε 4 τρισ. δολάρια και τα έσοδα τετραπλασιάστηκαν, φτάνοντας στα 400 δισ. δολάρια, και αυτό χωρίς τη βοήθεια κάποιων επαναστατικών νέων προϊόντων.
Ο Κουκ αξιοποίησε τις καινοτομίες του προκατόχου του, Στιβ Τζομπς –κυρίως το iPhone–, και τις ανέπτυξε περαιτέρω, μεταξύ άλλων μέσω της δημιουργίας της πιο εξελιγμένης εφοδιαστικής αλυσίδας στον κόσμο, που εκτείνεται σε περισσότερες από 100 χώρες. Στη διαδικασία αυτή, μετέτρεψε την Apple στο πιο αναγνωρίσιμο εμπορικό σήμα παγκοσμίως – το κατεξοχήν σύμβολο της αμερικανικής τεχνολογικής υπεροχής.
Η σύγκριση με την Ευρώπη
Αυτή ακριβώς η υπεροχή είναι που θα πρέπει να προβληματίζει τους Ευρωπαίους. Δεν είναι μόνο ότι η Ευρώπη δεν έχει δημιουργήσει καμία εταιρεία τα τελευταία 50 χρόνια –από τότε που ο Τζομπς ξεκίνησε την Apple από το γκαράζ των γονιών του στο Πάλο Αλτο– που να πλησιάζει τα επιτεύγματά της ή εκείνα των άλλων αμερικανικών τεχνολογικών κολοσσών. Ο δείκτης Euro Stoxx 50 των κορυφαίων ευρωπαϊκών εταιρειών περιλαμβάνει μόλις τρεις που ιδρύθηκαν τα τελευταία 50 χρόνια, εκ των οποίων μόνο η ASML –προμηθευτής εξοπλισμού κατασκευής ημιαγωγών– είναι τεχνολογική εταιρεία· αντίθετα, όλες οι αμερικανικές «Magnificent 10» που ηγούνται της επανάστασης της τεχνητής νοημοσύνης ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Η Ευρώπη δεν έχει καμία εταιρεία με αποτίμηση άνω του 1 τρισ. δολαρίων· οι ΗΠΑ έχουν δέκα. Η ASML, η πολυτιμότερη εταιρεία της Ευρώπης, έχει χρηματιστηριακή αξία μόλις λίγο πάνω από 479 δισ. ευρώ.
Η μεγαλύτερη ανησυχία είναι ότι, σε μια εποχή κλιμακούμενων γεωπολιτικών εντάσεων, κατά την οποία η Ευρώπη φαίνεται να δέχεται ολοένα και μεγαλύτερη πίεση τόσο από ανατολικά όσο και από δυτικά, η τεχνολογική υπεροχή μεταφράζεται επίσης σε ωμή ισχύ. Η εξάρτηση της Ευρώπης από την αμερικανική τεχνολογία έχει καταστεί βασική ευπάθεια, όπως ανέδειξαν πρόσφατα γεγονότα.
Πέρυσι, ο γενικός εισαγγελέας και άλλοι αξιωματούχοι στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο βρέθηκαν αποκλεισμένοι από υπηρεσίες ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, πληροφοριακά συστήματα και τραπεζικούς λογαριασμούς, αφού οι ΗΠΑ επέβαλαν ατομικές κυρώσεις εναντίον τους για τον ρόλο τους στη διερεύνηση καταγγελιών για εγκλήματα πολέμου του Ισραήλ. Αναφέρεται επίσης ότι Αμερικανοί αξιωματούχοι απείλησαν με παρόμοια μέτρα αντιπροσωπείες στον International Maritime Organization ενόψει κρίσιμης ψηφοφορίας πέρυσι.
Και δεν είναι μόνο τα άτομα που διατρέχουν κίνδυνο. Οι Ευρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ανησυχούν όλο και περισσότερο ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να διατάξουν εταιρείες να στερήσουν από ολόκληρες χώρες την πρόσβαση σε κρίσιμα συστήματα. Μια νέα έκθεση του Future of Technology Institute, ενός think tank με έδρα τις Βρυξέλλες, προειδοποίησε ότι οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, των οποίων οι αμυντικές υπηρεσίες βασίζονται σε αμερικανικές υπηρεσίες cloud, είναι ευάλωτες σε έναν «διακόπτη απενεργοποίησης» (kill switch). Η Ελλάδα κατατάχθηκε ως «μεσαίου κινδύνου». Εν τω μεταξύ, οι Amazon, Microsoft και Google αντιπροσωπεύουν πάνω από το 70% της ευρωπαϊκής εταιρικής αγοράς cloud, ενώ περισσότερο από το 80% των εταιρικών δαπανών IT στην Ευρώπη κατευθύνεται προς Αμερικανούς προμηθευτές.
Το κόστος της «χειραφέτησης» εκτιμάται στα 35 τρισ. δολάρια και ο χρονικός ορίζοντας σε δεκαετίες – και αυτό υπό την προϋπόθεση ότι η Ευρώπη μπορεί να αναπτύξει μια δική της Apple, κάτι για το οποίο δεν έχει δείξει καμία ικανότητα.
Η τεχνολογική υπεροχή προσφέρει επίσης στις ΗΠΑ πιο εξεζητημένες πηγές ισχύος. Στο περυσινό Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών συντόνισα μια συζήτηση για τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει ο πολιτισμός στην υπεράσπιση των ευρωπαϊκών αξιών απέναντι στην απειλή «πολιτισμικής ισοπέδωσης» από ανελεύθερα, ολιγαρχικά καθεστώτα, όπως εκείνα του Βλαντιμίρ Πούτιν και του Τραμπ. Υπήρξε ευρεία συμφωνία ως προς την ενοποιητική δυναμική του πολιτισμού – αλλά και ανησυχία ότι μεγάλο μέρος των διαύλων διά των οποίων οι Ευρωπαίοι έχουν σήμερα πρόσβαση στον πολιτισμό, από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έως τις υπηρεσίες streaming, καθώς και οι αλγόριθμοι που τα διαμορφώνουν, ελέγχονται από αμερικανικές εταιρείες, συμπεριλαμβανομένης της Apple. Και αυτό συνιστά επίσης ευπάθεια.
«Ευρωπαϊκή πυραμίδα»
Ορισμένες κυβερνήσεις λαμβάνουν ήδη μέτρα για την προώθηση της τεχνολογικής κυριαρχίας. Η Γαλλία, για παράδειγμα, σχεδιάζει να αντικαταστήσει αμερικανικές υπηρεσίες τηλεδιάσκεψης, όπως το Zoom και το Microsoft Teams, με εγχώριες λύσεις έως το τέλος του έτους. Αλλοι υποστηρίζουν ότι οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στην ανάπτυξη μιας «ευρωπαϊκής πυραμίδας» που να καλύπτει τα πάντα, από τα chips έως τα data centers, τις επικοινωνίες και τις ενεργειακές υποδομές. Ωστόσο, αυτό μοιάζει περισσότερο με φαντασίωση, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα έως μεσοπρόθεσμα. Μια εκτίμηση ανεβάζει το κόστος στα 35 τρισ. δολάρια και τον χρονικό ορίζοντα σε δεκαετίες – και αυτό υπό την προϋπόθεση ότι η Ευρώπη μπορεί να αναπτύξει μια δική της Apple, κάτι για το οποίο δεν έχει δείξει καμία ικανότητα.
Παρ’ όλα αυτά, οι Ευρωπαίοι πρέπει επειγόντως να εντοπίσουν τις τεχνολογικές τους ευπάθειες και να εξετάσουν πώς μπορούν να τις μετριάσουν. Το European Council έχει ζητήσει από την Επιτροπή να καταρτίσει ένα πακέτο τεχνολογικής κυριαρχίας ενόψει της επόμενης συνόδου του τον Μάιο. Ωστόσο, οποιαδήποτε ενέργεια των Ευρωπαίων για τη μείωση της εξάρτησής τους από την αμερικανική τεχνολογία είναι βέβαιο ότι θα συναντήσει αμερικανική αντίδραση. Πράγματι, η ρύθμιση της τεχνολογίας έχει ήδη αναδειχθεί σε ένα από τα βασικά μέτωπα της αναδυόμενης «πολιτισμικής» αντιπαράθεσης μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής – κάτι που υπογραμμίζεται και από την παρουσία του Κουκ και άλλων στελεχών τεχνολογίας στην πρώτη σειρά κατά την ορκωμοσία του Τραμπ πέρυσι.
Ωστόσο, αυτός είναι ένας «πόλεμος» που οι Ευρωπαίοι δεν έχουν την πολυτέλεια να χάσουν. Ο Κουκ διευθύνει την πιο θαυμαστή εταιρεία στον κόσμο, αλλά παρ’ όλα αυτά χρειάστηκε να ικανοποιήσει τον Τραμπ. Η Ευρώπη, χωρίς μια Apple, θα δυσκολευτεί να αποφύγει την ίδια μοίρα.
*Ο κ. Σάιμον Νίξον είναι ανεξάρτητος σχολιαστής και εκδότης του ενημερωτικού δελτίου Wealth of Nations στο Substack.
