Την Κυριακή του Καθολικού Πάσχα, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής Ντόναλντ Τραμπ απείλησε τους Ιρανούς με ένα μήνυμα στην πλατφόρμα Truth Social. Εκείνη την Τρίτη, υποστήριξε, θα βομβάρδιζαν γέφυρες και εργοστάσια παραγωγής ενέργειας, απειλώντας τους ότι, αν δεν άνοιγαν τα Στενά του Ορμούζ, η ζωή τους θα γινόταν κόλαση. «Ενας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει σήμερα», απείλησε δύο ημέρες αργότερα. Ακολούθησε ηεπίθεσή του κατά του Πάπα Λέοντος του ΙΔ΄ και η ανάρτηση μιας εικόνας που παρίστανε τον ίδιο τον Τραμπ ως Ιησού Χριστό.
Η ψυχική υγεία του Αμερικανού προέδρου έχει βρεθεί πολλάκις στο στόχαστρο των ΜΜΕ και των πολιτικών αντιπάλων του. Το τελευταίο διάστημα, όμως, μέχρι και Ρεπουμπλικανοί έχουν αρχίσει να εκφράζουν δημοσίως αμφιβολίες για την αντίληψή του. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Fox News που δημοσιεύθηκε αυτήν την εβδομάδα, 57% των Αμερικανών θεωρούν ότι ο πρόεδρος δεν έχει σωστή κρίση. Είναι ο «πλανητάρχης» διανοητικά ακατάλληλος; Τρεις κορυφαίοι δημοσιογράφοι ξένων Μέσων, οι οποίοι βρέθηκαν νωρίτερα αυτήν την εβδομάδα στην Ελλάδα στο πλαίσιο του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, απαντούν στην «Κ».
«Δεν είμαστε γιατροί»
Στις αρχές Απριλίου, ο επικεφαλής ανταποκριτής των New York Times στον Λευκό Οίκο, Πίτερ Μπέικερ, υπέγραψε ένα ρεπορτάζ με τίτλο «Η αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά και τα ακραία σχόλια του Τραμπ αναβιώνουν τη συζήτηση για την ψυχική του υγεία». Μιλώντας στην «Κ», ξεκαθαρίζει ότι οι δημοσιογράφοι δεν είναι γιατροί. «Είναι σημαντικό οι άνθρωποι να μην υπερεκτιμούν αυτά που ξέρουμε». Παρ’ όλα αυτά, υπογραμμίζει ότι οι δηλώσεις και οι πράξεις του προέδρου έχουν δώσει σε πολύ κόσμο την εντύπωση ότι είναι, κατά κάποιο τρόπο, ανισόρροπος.
Δεν είναι κάτι καινούργιο. Κατά την προεκλογική περίοδο του 2016, Ρεπουμπλικανοί που τότε τον ανταγωνίζονταν κι αργότερα έγιναν σύμμαχοί του τον αποκαλούσαν «τρελό», αναφέρει ο κ. Μπέικερ. Αργότερα, όταν ο ίδιος και η δημοσιογράφος του New Yorker και σύζυγός του, Σούζαν Γκλάσερ, έγραψαν ένα βιβλίο για την πρώτη θητεία Τραμπ, πολλοί πρώην συνεργάτες του προέδρου τούς είπαν ότι είχαν σοβαρές ανησυχίες για την ψυχική του υγεία.
«Ο Τζον Κέλι, ο οποίος ήταν ο μακροβιότερος προσωπάρχης του Λευκού Οίκου στην πρώτη θητεία Τραμπ, ανησυχούσε τόσο, που αγόρασε ένα βιβλίο για την ψυχολογία του, γραμμένο από επαγγελματίες ψυχικής υγείας, που είχε τίτλο “The Dangerous Case of Donald Trump” (Η επικίνδυνη περίπτωση του Ντόναλντ Τραμπ), επειδή ήθελε να καταλάβει τον άνθρωπο για τον οποίο εργαζόταν. Κατέληξε ότι ο Τραμπ έπασχε ψυχικά», λέει ο κ. Μπέικερ.
Η Σούζαν Γκλάσερ, η οποία καλύπτει την Ουάσιγκτον του Τραμπ για το New Yorker, αναρωτιέται γιατί τόσοι άνθρωποι εκπλήσσονται από την τωρινή συμπεριφορά του. «Νομίζω ότι, εν μέρει, αυτή η συζήτηση γίνεται τη δεδομένη στιγμή γιατί, μέσα από την αύξηση της ακραίας προσωπικής του δύναμης και τη φαινομενικά αλόγιστη χρήση της, έχει προκαλέσει συνέπειες παγκόσμιας κλίμακας», δηλώνει στην «Κ».
Ταυτόχρονα, όμως, ο Αμερικανός πρόεδρος μεγαλώνει. «Βλέπουμε ότι η προσωπικότητά του κατασταλάζει σε βασικά χαρακτηριστικά που δεν είναι πλέον σε θέση να κρύψει με τόση επιτυχία».
Παρότι, ειδικά μετά την εισβολή στο αμερικανικό Καπιτώλιο το 2021, ήταν πολύ λίγα τα πράγματα που η κ. Γκλάσερ δεν περίμενε από τον Αμερικανό πρόεδρο, «το να εξαπολύσει έναν τεράστιο πόλεμο στη Μέση Ανατολή ήταν κάπως έκπληξη». Δεν πιστεύει ότι ήταν σκοπός του να εξελιχθεί έτσι. «Οπως ο Πούτιν με την Ουκρανία, νομίζω πίστευε ότι θα κέρδιζε μέσα σε δυο-τρεις μέρες – αλλιώς δεν θα το είχε κάνει. Αλλά, ειλικρινά, ο κλιμακούμενος πόλεμος με το Ιράν είναι ακριβώς ένα σενάριο για το οποίο ανησυχούσαν άνθρωποι όπως ο Τζον Κέλι», τονίζει.
Δεν μπορούν να ξεχωρίσουν ένα από τα πράγματα που τους έχει σοκάρει περισσότερο από την αρχή της χρονιάς. «Αυτό είναι το πρόβλημα, κάθε μέρα είναι γεμάτη με παραδείγματα που για να μπορέσεις να τα δεις με ανοιχτά μάτια, πρέπει να διατηρήσεις αρκετό από τον εαυτό σου από την προ Τραμπ εποχή – η επιτυχία του εξαρτάται από το κατά πόσον έχουμε διατηρήσει την ικανότητα του σοκ για κάποια πράγματα που είναι αδιανόητα για έναν πρόεδρο των ΗΠΑ», λέει η κ. Γκλάσερ.
Φυσικά, υποστηρικτές του θα έλεγαν ότι χρησιμοποιεί τις προκλητικές δηλώσεις και απειλές ως μέσα διαπραγμάτευσης, σημειώνει ο κ. Μπέικερ, αν και μετά τη δημοσίευση του ρεπορτάζ του στους New York Times δεν άκουσε καμία ένσταση από τον Λευκό Οίκο. «Δεν είπαν ότι είναι ψέματα ή αδικία, ότι δεν παρουσιάσαμε την κατάσταση με ακρίβεια, αν και συχνά δεν απαντούν». Αφότου δημοσιεύθηκε, ο πρόεδρος επιτέθηκε στους New York Times στα μέσα κοινωνικής δικτύωσής του, αλλά δεν αναφέρθηκε συγκεκριμένα στο άρθρο.
Αυτό όμως που τρομάζει περισσότερο την κ. Γκλάσερ είναι η μεγαλομανία του προέδρου και οι ολοένα πιο δημόσιες εκδηλώσεις της. «Επικεντρώνεται στη δημιουργία μνημείων του εαυτού του, έχει γεμίσει με χρυσό τον Λευκό Οίκο, βάζει το όνομά του σε ιδρύματα, σχεδιάζει μια “αψίδα του Τραμπ” για την Ουάσιγκτον – προσπαθεί να εγγραφεί στον χάρτη της Ιστορίας. Νομίζω», τονίζει, «ότι απολαμβάνει την εξουσία που έχει –και έχει καταφέρει να συγκεντρώσει πρωτοφανή εξουσία για έναν πρόεδρο–, και φαίνεται ότι σκοπεύει να τη χρησιμοποιήσει για προσωπική δόξα. Αυτή είναι μια συνταγή για πολύ περισσότερη αστάθεια στο μέλλον».
«Δεν έχει σημασία»
Σύμφωνα με τον Μάρτιν Γουλφ, επικεφαλής οικονομικό σχολιαστή των Financial Times, σχεδόν δεν έχει σημασία αν η συμπεριφορά του Ντόναλντ Τραμπ είναι αποτέλεσμα ανικανότητας ή τρέλας. Χαρακτηρίζει τον πόλεμο στο Ιράν μια κίνηση που εκπορεύεται είτε από «τερατώδη ανικανότητα ή από παραφροσύνη».
Στο τέλος της ημέρας, όμως, αυτό που έχει σημασία είναι ότι η διακυβέρνηση Τραμπ «δεν λειτουργεί ως μια κανονική κυβέρνηση υπερδύναμης». Εκαναν και στο παρελθόν λάθη οι Αμερικανοί, αλλά υπήρχαν και αξιωματούχοι που ήταν πολύ έξυπνοι και μορφωμένοι, λέει.
«Ο Τραμπ δεν ξέρει τίποτα απολύτως», τονίζει, όπως και ο υπουργός Αμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ. Αλλά στην κυβέρνηση δεν έχουν πλέον γενικά ανθρώπους που να είναι ειδικοί. «Δεν ξέρω αν είναι αλήθεια, αλλά μου έχουν πει ότι δεν έχουν πλέον άτομα που να μιλούν φαρσί», σημειώνει.
Το κράτος είναι γεμάτο με «πιστούς» στον πρόεδρο – «φανατικούς ή καιροσκόπους που αναγνωρίζουν ότι είναι μέτριοι και ο μόνος τρόπος να φθάσουν στην κορυφή είναι αν ακολουθήσουν δυνητικούς δικτάτορες», δηλώνει ο κ. Γουλφ. Επομένως, το ίδιο το σύστημα είναι ανίκανο. «Και ένα ανίκανο σύστημα είναι τρομακτικό».
Παρ’ όλα αυτά, ο αντίκτυπος που έχουν τα λεγόμενα και οι πράξεις του στις αγορές, σημειώνει, είναι εντυπωσιακά μικρός. «Το μεγαλύτερο σοκ έγινε τον περυσινό Απρίλιο, μετά τη λεγόμενη “Ημέρα Απελευθέρωσης” (σ.σ. όταν ο Τραμπ ανακοίνωσε τους δασμούς)», αναφέρει. Ομως έχουν συμβεί τόσα. «Εμπορικός πόλεμος με την Κίνα, την Ευρώπη, την Ινδία, τη Βραζιλία – τώρα βρισκόμαστε στη μέση ενός μεγάλου πολέμου με τεράστιες, παγκόσμιες οικονομικές επιπτώσεις, και το αξιοσημείωτο είναι το πόσο μικρή επίδραση είχε η απρόβλεπτη συμπεριφορά του στις αγορές». Ο κόσμος, λέει ο κ. Γουλφ, αναμένει ότι ο Τραμπ θα κάνει τέτοια πράγματα, και ταυτόχρονα πιστεύουν ότι θα σταματήσει πριν να γίνουν καταστροφικά για την εκλογική του βάση. Ακόμα και για το Ιράν, οι αγορές θεωρούν ότι ψάχνει τη «διέξοδο».
«Κατά την άποψη των αγορών, ο Τραμπ είναι κυρίως μια παράσταση, ένας σόουμαν. Ολο αυτό δεν είναι αληθινό». Ο συνδυασμός της μεγαλομανίας του προέδρου με την ανικανότητά του μπορεί να αποβεί πολύ σοβαρός, συμπληρώνει, γιατί έχει εκνευρίσει όλους τους συμμάχους του («εκτός», τονίζει, «ίσως από τον κ. Πούτιν») και με τις πράξεις του «παραδίδει τον κόσμο στην Κίνα, κι αυτό αποτελεί μεγάλο λάθος».
