Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι φοβούνται ότι η «άπειρη» διαπραγματευτική ομάδα των ΗΠΑ πιέζει για μια γρήγορη συμφωνία-πλαίσιο με το Ιράν που θα τραβήξει τα φώτα της δημοσιότητας, αλλά μπορεί να παγιώσει -αντί να λύσει- βαθύτερα προβλήματα, δήλωσαν διπλωμάτες με εμπειρία στις διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη.
Η Ευρώπη ανησυχεί ότι η Ουάσιγκτον, πρόθυμη να παρουσιάσει μια διπλωματική επιτυχία για τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, θα μπορούσε να καταλήξει σε μια επιφανειακή συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την άρση κυρώσεων, και στη συνέχεια να βρεθεί αντιμέτωπη με μήνες ή και χρόνια τεχνικά περίπλοκων διαπραγματεύσεων για τα επόμενα βήματα.
«Η ανησυχία δεν είναι ότι δεν θα υπάρξει συμφωνία», είπε ένας ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης — ένας από τους οκτώ που μίλησαν στο Reuters και έχουν εργαστεί στο πυρηνικό ζήτημα. «Είναι ότι θα υπάρξει μια κακή αρχική συμφωνία που θα δημιουργήσει ατελείωτα προβλήματα στη συνέχεια».
Απαντώντας σε ερωτήσεις του Reuters για τον τρόπο, την ομάδα και τους στόχους των διαπραγματεύσεων, ο Λευκός Οίκος απέρριψε την κριτική.
«Ο πρόεδρος Τραμπ έχει αποδεδειγμένο ιστορικό επίτευξης καλών συμφωνιών για λογαριασμό των Ηνωμένων Πολιτειών και του αμερικανικού λαού, και θα αποδεχθεί μόνο μια συμφωνία που βάζει πρώτα την Αμερική», δήλωσε η εκπρόσωπος Αννα Κέλι.
Η συμφωνία του 2015 που εγκαταλείφθηκε από τον Τραμπ
Διπλωμάτες από τη Γαλλία, τη Βρετανία και τη Γερμανία — που διαπραγματεύονταν με το Ιράν από το 2003 — λένε ότι έχουν παραγκωνιστεί.
Από το 2013 έως το 2015, συνεργάστηκαν με τις ΗΠΑ για να εξασφαλίσουν συμφωνία περιορισμού του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν με αντάλλαγμα την άρση των κυρώσεων, γνωστή ως Joint Comprehensive Plan of Action.
Ο Τραμπ αποχώρησε από τη συμφωνία το 2018, κατά την πρώτη του θητεία, χαρακτηρίζοντάς την «τρομερά μονόπλευρη».
Οι διπλωμάτες λένε ότι η βαθιά δυσπιστία και τα διαφορετικά στυλ διαπραγμάτευσης αυξάνουν τον κίνδυνο μιας «εύθραυστης» συμφωνίας που καμία πλευρά δεν θα μπορέσει να στηρίξει πολιτικά.
«Μας πήρε 12 χρόνια και τεράστια τεχνική δουλειά», είπε η Φεντερίκα Μογκερίνι, που συντόνιζε τις συνομιλίες του 2013–2015. «Πιστεύει κανείς σοβαρά ότι αυτό μπορεί να γίνει σε 21 ώρες;»
Τα σενάρια για τη συμφωνία
Οι διπλωμάτες λένε ότι ίσως επιτευχθεί μια γενική συμφωνία με βασικούς άξονες ένα πυρηνικό πακέτο και ένα οικονομικό πακέτο. Ομως προειδοποιούν ότι το πυρηνικό σκέλος παραμένει το πιο αμφιλεγόμενο.
«Οι Αμερικανοί νομίζουν ότι συμφωνείς σε τρία ή τέσσερα σημεία σε ένα έγγραφο πέντε σελίδων και τελείωσε. Αλλά στο πυρηνικό σκέλος, κάθε ρήτρα ανοίγει την πόρτα σε δεκάδες νέες διαφωνίες», είπε άλλος διπλωμάτης.
Οι συνομιλίες επικεντρώνονται στο απόθεμα περίπου 440 κιλών ουρανίου, εμπλουτισμένου κατά 60%, που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για πυρηνικά όπλα αν εμπλουτιστεί περαιτέρω.
Η προτιμώμενη επιλογή είναι η αραίωση («downblending») εντός Ιράν υπό την επίβλεψη της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας. Μια άλλη είναι μια υβριδική λύση, με μέρος του υλικού να μεταφέρεται στο εξωτερικό, με την Γαλλία ή την Τουρκία να αναφέρονται ως πιθανοί προορισμοί.
Η μεταφορά στις ΗΠΑ θα ήταν πολιτικά δύσκολη για το Ιράν, ενώ η Ρωσία θεωρείται μη ελκυστική για την Ουάσιγκτον.
Ακόμη και αυτές οι επιλογές απαιτούν μακρές διαπραγματεύσεις για την ανάκτηση του υλικού, την επαλήθευση των ποσοτήτων και την ασφαλή μεταφορά.
Πέρα από τα αποθέματα, υπάρχει η βασική διαφωνία για το δικαίωμα του Ιράν να εμπλουτίζει ουράνιο. Ο Τραμπ ζητά μηδενικό εμπλουτισμό, ενώ το Ιράν επιμένει στο δικαίωμα για ειρηνική χρήση.
Μια πιθανή συμβιβαστική λύση θα ήταν προσωρινή αναστολή και στη συνέχεια επανέναρξη σε πολύ χαμηλά επίπεδα υπό αυστηρούς όρους.
Οι Ευρωπαίοι τονίζουν ότι είναι απαραίτητος ο κεντρικός ρόλος της IAEA, με εντατικούς ελέγχους και απεριόριστη πρόσβαση.
«Μια διαπραγμάτευση με το Ιράν πρέπει να είναι λεπτομερής: κάθε λέξη μετράει», είπε ο Ζεράρ Αρό. «Δεν είναι κάτι που γίνεται βιαστικά».
Αρση κυρώσεων και πυραυλικό οπλοστάσιο
Το οικονομικό σκέλος αφορά την άρση των κυρώσεων και την αποδέσμευση των ιρανικών κεφαλαίων.
Βραχυπρόθεσμα, το Ιράν θέλει πρόσβαση σε δεσμευμένα κεφάλαια στο εξωτερικό. Ευρύτερη άρση κυρώσεων θα απαιτήσει αργότερα και τη συμμετοχή της Ευρώπης, καθώς το Ιράν θεωρεί κρίσιμο το ευρωπαϊκό εμπόριο.
Κεντρικό αίτημα της Τεχεράνης είναι οι εγγυήσεις μη επίθεσης, μετά από τα προηγούμενα πλήγματα ΗΠΑ και Ισραήλ.
Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ ανησυχούν επίσης: τα κράτη του Κόλπου θέλουν να συμπεριληφθούν το βαλλιστικό πρόγραμμα και οι περιφερειακές βλέψεις του Ιράν στις διαπραγματεύσεις, ενώ και το Ισραήλ ζητά αυστηρότατους περιορισμούς στο ιρανικό οπλοστάσιο.
Το Ιράν θεωρεί το πυραυλικό πρόγραμμά του βασικό αποτρεπτικό μέσο και δεν αναμένεται να το εγκαταλείψει χωρίς ευρύτερες εγγυήσεις ασφάλειας.
Η Ευρώπη στο περιθώριο
Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι συνέβαλαν και οι ίδιοι στον παραγκωνισμό τους, πιέζοντας για επαναφορά κυρώσεων του ΟΗΕ και χαρακτηρίζοντας τους Φρουρούς της Επανάστασης τρομοκρατική οργάνωση.
Ωστόσο, σημειώνουν ότι η αποχή τους από τη σύγκρουση έχει εκτιμηθεί από την Τεχεράνη.
«Δεν υπάρχει αρκετή εμπειρία σε αυτή την αμερικανική διαπραγματευτική ομάδα», είπε ένας αξιωματούχος, υπενθυμίζοντας ότι περίπου 200 ειδικοί συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις του 2015. «Εμείς δουλεύουμε πάνω σε αυτό το θέμα δύο δεκαετίες».
Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε ότι στελέχη από το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και το Πεντάγωνο συμμετείχαν στις συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ και παραμένουν ενεργά εμπλεκόμενοι.
