Επτά εβδομάδες πολέμου δεν κατάφεραν να ανατρέψουν το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης ούτε να το υποχρεώσουν να ικανοποιήσει όλες τις απαιτήσεις του Ντόναλντ Τραμπ. Ωστόσο, όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το Reuters, για συμμάχους και αντιπάλους της Ουάσιγκτον, η σύγκρουση αυτή ανέδειξε ένα από τα βασικά τρωτά σημεία του Αμερικανού προέδρου: την οικονομική πίεση.
Το Ιράν ανακοίνωσε την Παρασκευή, ότι ξανανοίγει τα Στενά του Ορμούζ για τη ναυσιπλοΐα. Μία ημέρα αργότερα όμως, διαμήνυσε ότι οι Φρουροί της Επανάστασης ξαναθέτουν υπό τον έλεγχό τους τη θαλάσσια οδό. Οπως επισημαίνει το πρακτορείο ειδήσεων, η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει καταδείξει τα όρια του Τραμπ στο οικονομικό κόστος που μπορεί να διαχειριστεί.
Ο Τραμπ συντάχθηκε με το Ισραήλ στην επίθεση κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, επικαλούμενος άμεσες απειλές για την ασφάλεια, ιδίως λόγω του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης. Πλέον, όμως, με τις τιμές των καυσίμων στις ΗΠΑ σε υψηλά επίπεδα, τον πληθωρισμό σε άνοδο και τα ποσοστά δημοφιλίας του να υποχωρούν, επιταχύνει τις προσπάθειες για μια διπλωματική συμφωνία που θα περιορίσει τις εσωτερικές επιπτώσεις.
Το Ιράν υπέστη σοβαρά στρατιωτικά πλήγματα, αλλά απέδειξε ότι μπορεί να προκαλέσει οικονομικό κόστος που ο Τραμπ και οι συνεργάτες του είχαν υποτιμήσει, προκαλώντας –κατά αναλυτές– το ισχυρότερο παγκόσμιο ενεργειακό σοκ που έχει καταγραφεί.
Αύξηση των τιμών ενέργειας, κίνδυνος παγκόσμιας ύφεσης
Συχνά, ο Τραμπ έχει υποβαθμίσει δημοσίως τις ανησυχίες για τις εγχώριες οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου.
Δύσκολα, ωστόσο, μπορεί να αγνοήσει ότι, παρότι οι ΗΠΑ δεν εξαρτώνται άμεσα από το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου που ουσιαστικά ανεστάλησαν λόγω του ελέγχου του Ιράν στα Στενά, η εκτίναξη του κόστους της ενέργειας επιβαρύνει τους Αμερικανούς καταναλωτές. Στο αρνητικό κλίμα προστίθεται και η προειδοποίηση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για κίνδυνο παγκόσμιας ύφεσης.
Οι πιέσεις για έξοδο από έναν ολοένα και πιο αντιδημοφιλή πόλεμο εντείνονται, καθώς οι Ρεπουμπλικανοί επιχειρούν να διατηρήσουν τις οριακές τους πλειοψηφίες στο Κογκρέσο ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Η κατάσταση αυτή δεν έχει διαφύγει της προσοχής της ιρανικής ηγεσίας, η οποία χρησιμοποίησε τον έλεγχο των Στενών για να οδηγήσει τον Τραμπ στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Αναλυτές εκτιμούν ότι οι αντίπαλοι των ΗΠΑ όπως η Κίνα και η Ρωσία ενδέχεται να αντλήσουν το δικό τους δίδαγμα από τη συνθήκη που έχει δημιουργηθεί: στη δεύτερη θητεία του ο Τραμπ εμφανίζεται έτοιμος να χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ, αλλά αναζητεί διπλωματική διέξοδο μόλις η οικονομική πίεση στο εσωτερικό καταστεί αισθητή.
«Ο Τραμπ υφίσταται οικονομική πίεση, που αποτελεί την αχίλλειο πτέρνα του σε αυτόν τον πόλεμο που ο ίδιος επέλεξε», δήλωσε ο Μπρετ Μπρουέν, πρώην σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής στην κυβέρνηση Ομπάμα και επικεφαλής της εταιρείας συμβουλευτικής στρατηγικής «Global Situation Room».
Ο εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Κους Ντεσάι υποστήριξε ότι, ενώ εργάζεται για συμφωνία με το Ιράν ώστε να επιλυθούν τα «προσωρινά» προβλήματα στην αγορά ενέργειας, η κυβέρνηση «ουδέποτε έχασε την προσοχή της από τη δέσμευση του Αμερικανού προέδρου για προσιτές τιμές και ανάπτυξη».
Υπό πίεση
Η αιφνίδια στροφή του Τραμπ στις 8 Απριλίου από τις αεροπορικές επιδρομές στη διπλωματία ήρθε κατόπιν πιέσεων από τις χρηματοπιστωτικές αγορές και τμήματα της εκλογικής του βάσης, κυρίως του κινήματος MAGA.
Μέρος του οικονομικού κόστους επωμίζονται οι Αμερικανοί αγρότες – βασική εκλογική του δεξαμενή – λόγω των δυσκολιών στις εισαγωγές λιπασμάτων, ενώ η άνοδος των τιμών των αεροπορικών καυσίμων μεταφράζεται και σε ακριβότερα ναύλα.
Καθώς ο χρόνος για την εκεχειρία δύο εβδομάδων εκπνέει, παραμένει ασαφές εάν ο Αμερικανός πρόεδρος θα καταλήξει σε συμφωνία που να ικανοποιεί τους πολεμικούς του στόχους, εάν θα παρατείνει την εκεχειρία πέραν της 21ης Απριλίου ή αν θα ξαναρχίσει τους βομβαρδισμούς.
Ωστόσο, οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν αισθητά και οι αγορές –τις οποίες ο Τραμπ συχνά αντιμετωπίζει ως βαρόμετρο επιτυχίας– αντέδρασαν θετικά την Παρασκευή, μετά τη δήλωση του Ιράν ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν ανοιχτά κατά τη διάρκεια της δεκαήμερης εκεχειρίας μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου.
Ο Τραμπ έσπευσε να διαβεβαιώσει ότι τα Στενά είναι ασφαλή, κάνοντας λόγο για επικείμενη συμφωνία με το Ιράν, σε μεγάλο βαθμό με τους δικούς του όρους. Πηγές από την Τεχεράνη, ωστόσο, ανέφεραν στο Reuters ότι παραμένουν εκκρεμότητες.
Ειδικοί προειδοποιούν ότι, ακόμη και αν ο πόλεμος λήξει σύντομα, η αποκατάσταση των οικονομικών ζημιών ενδέχεται να απαιτήσει μήνες ή και χρόνια.
Κρίσιμο ερώτημα παραμένει κατά πόσον μια συμφωνία θα επιτυγχάνει τους στόχους που έχει θέσει ο Τραμπ, μεταξύ των οποίων η μη απόκτηση πυρηνικού όπλου από το Ιράν – κάτι που η Τεχεράνη διαχρονικά αρνείται ότι επιδιώκει.
Το Ιράν διαθέτει αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, τα οποία εκτιμάται ότι έχουν θαφτεί μετά από τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα τον Ιούνιο. Ο Τραμπ δήλωσε στο Reuters ότι η υπό διαμόρφωση συμφωνία προβλέπει συνεργασία ΗΠΑ–Ιράν για την ανάκτηση του υλικού και τη μεταφορά του στις ΗΠΑ. Η Τεχεράνη αρνήθηκε ότι συμφώνησε σε οποιαδήποτε μεταφορά εκτός της επικράτειάς της.
Υψηλόβαθμος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ ανέφερε ότι η Ουάσιγκτον διατηρεί «αρκετές κόκκινες γραμμές» στις διαπραγματεύσεις. Την ίδια στιγμή, η αρχική έκκληση του Τραμπ προς τους Ιρανούς να ανατρέψουν το καθεστώς τους έμεινε χωρίς ανταπόκριση.
Σύμμαχοι από την Ευρώπη έως την Ασία αιφνιδιάστηκαν από την απόφαση του Τραμπ να κηρύξει πόλεμο χωρίς να τους συμβουλευτεί, και χωρίς να φαίνεται να λαμβάνει υπόψη τους κινδύνους από ενδεχόμενο κλείσιμο των Στενών.
«Το καμπανάκι για τους συμμάχους σήμερα είναι ότι ο πόλεμος ανέδειξε μια κυβέρνηση που μπορεί να ενεργεί απρόβλεπτα, χωρίς ιδιαίτερη μέριμνα για τις συνέπειες», δήλωσε ο Γκρέγκορι Πόλινγκ, εμπειρογνώμονας για την Ασία στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (CSIS) στην Ουάσινγκτον.
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, ο πρώην πρόεδρος Τζο Μπάιντεν ήταν επιφυλακτικός στην επιβολή κυρώσεων στον ενεργειακό τομέα της Μόσχας, φοβούμενος μείωση της προσφοράς και άνοδο των τιμών καυσίμων στις ΗΠΑ.
Αντιθέτως, ο Τραμπ, που διεκδίκησε τη δεύτερη θητεία με υποσχέσεις για χαμηλές τιμές καυσίμων και περιορισμό του πληθωρισμού, έχει δείξει ιδιαίτερη ευαισθησία σε κατηγορίες ότι οι πολιτικές του οδηγούν σε ανατιμήσεις. Ενδεικτική ήταν η μείωση των δασμών στην Κίνα πέρυσι, μετά τα αντίμετρα του Πεκίνου.
Λάθος υπολογισμοί
Οπως ο Τραμπ είχε υποτιμήσει την αντίδραση της Κίνας στον εμπορικό πόλεμο, έτσι φαίνεται ότι υπολόγισε εσφαλμένα και τον τρόπο με τον οποίο το Ιράν θα μπορούσε να αντεπιτεθεί οικονομικά: πλήττοντας ενεργειακές υποδομές στον Κόλπο και περιορίζοντας τη διέλευση από τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό του Ορμούζ.
Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, ο Τραμπ εκτιμούσε ότι ο πόλεμος θα ήταν μια περιορισμένη επιχείρηση, όπως η αιφνιδιαστική επιδρομή της 3ης Ιανουαρίου στη Βενεζουέλα και τα πλήγματα του Ιουνίου σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις. Αυτή τη φορά, όμως, οι επιπτώσεις είναι πιο εκτεταμένες.
Το μήνυμα προς τους συμμάχους των ΗΠΑ στην Ασία, όπως η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και η Ταϊβάν, ενδέχεται να είναι ότι ο Τραμπ, επιδιώκοντας καλύτερες σχέσεις με την Κίνα, θα προωθήσει τους περιφερειακούς στόχους του χωρίς να λαμβάνει επαρκώς υπόψη τη γεωπολιτική και οικονομική τους ασφάλεια.
Αναλυτές εκτιμούν ότι οι κυβερνήσεις αυτές θα προετοιμαστούν για κάθε ενδεχόμενο, ακόμη και για πιθανή κινεζική κίνηση κατά της Ταϊβάν, λόγω αμφιβολιών για την αξιοπιστία του Τραμπ.
Οι ευρωπαϊκές χώρες, που επιβαρύνονται δυσανάλογα από τις οικονομικές συνέπειες ενός πολέμου τον οποίο δεν επέλεξαν, αναμένεται να γίνουν ακόμη πιο επιφυλακτικές ως προς τη δέσμευση των ΗΠΑ για συνεχιζόμενη στήριξη προς την Ουκρανία.
Τα αραβικά κράτη του Κόλπου επιθυμούν τον τερματισμό της σύγκρουσης, αλλά θα δυσαρεστηθούν εάν ο Τραμπ καταλήξει σε συμφωνία χωρίς εγγυήσεις ασφαλείας για τα ίδια.
«Ο τερματισμός αυτής της σύγκρουσης δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε διαρκή αστάθεια στην περιοχή», δήλωσε ο Ανουάρ Γκαργκάς, διπλωματικός σύμβουλος του προέδρου των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Οι περισσότεροι υποστηρικτές του MAGA παραμένουν στο πλευρό του Τραμπ, παρά τις όποιες διαφοροποιήσεις. Ωστόσο, εντείνονται οι αμφιβολίες κατά πόσον μπορεί να βοηθήσει το κόμμα του να ανακτήσει το χαμένο έδαφος –ιδίως στους ανεξάρτητους ψηφοφόρους– ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.
«Γνωρίζει ότι ένα σημαντικό μέρος της χώρας εκτός MAGA, αλλά και κάποιοι εντός MAGA, αντιτίθενται σθεναρά σε όσα έχει πράξει», δήλωσε ο αναλυτής Τσακ Κόφλιν. «Και πιστεύω ότι το τίμημα θα έρθει».
Reuters
