ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Μισή ώρα μόνο μετά την αποδοχή από τον Βίκτορ Ορμπαν της συντριπτικής ήττας του στις βουλευτικές εκλογές –που «σφράγισαν» το τέλος της δεκαεξάχρονης διακυβέρνησής του– ήρθε το πρώτο μήνυμα από τις Βρυξέλλες: «Η Ουγγαρία επέλεξε την Ευρώπη», αναφώνησε η πρόεδρος της Κομισιόν. Στον 13ο όροφο του Μπερλεμόντ, όπου διαμένει η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παρακολουθούσαν, άλλωστε, από νωρίς το απόγευμα της Κυριακής τα αποτελέσματα των πιο κρίσιμων εκλογών στην Ευρώπη για φέτος, όπως περιέγραψε στην «Κ» αρμόδια κοινοτική πηγή.
Διόλου τυχαία μέσα σε λίγα 24ωρα η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συνομίλησε δύο φορές με τον νεοεκλεγέντα πρωθυπουργό Πέτερ Μάγιαρ, ενώ χθες Παρασκευή έφθασε στη Βουδαπέστη ειδικό κλιμάκιο από την Κομισιόν για τις πρώτες επαφές. Η κίνηση, αν και εξαιρετικά σπάνια –πριν δηλαδή τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης, που αναμένεται αρχές Μαΐου– είναι «ενδεικτική της πρόθεσης της προέδρου να ξεκινήσει άμεσα συνεργασία με τον νέο πρωθυπουργό πάνω σε διάφορα θέματα», τόνισε η εκπρόσωπός της.
Και πράγματι, οι «προκλήσεις» επανεκκίνησης των σχέσεων μεταξύ Βρυξελλών – Βουδαπέστης μετά το τέλος «εποχής» Ορμπαν είναι τόσες πολλές, που παρά το γενικότερο κλίμα ευφορίας που επικρατεί στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, τα κράτη- μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης εμφανίζονται σαφώς πιο συγκρατημένα ως προς τις προσδοκίες τους από τον νέο και εν πολλοίς άγνωστο Ούγγρο πρωθυπουργό.
Πιο προβλέψιμη
Αρκετοί Ευρωπαίοι διπλωμάτες με τους οποίους συνομίλησε η «Κ» εκλαμβάνουν την επικράτηση του Πέτερ Μάγιαρ όχι ως μετατόπιση προς τον φιλοευρωπαϊκό φιλελευθερισμό, αλλά ως πιθανή επιστροφή σε μια πιο προβλέψιμη σχέση της Βουδαπέστης με την Ενωση. «Δεν υπάρχει καμία αφέλεια. Κανείς δεν πιστεύει ότι ο Μάγιαρ είναι φιλοευρωπαίος φιλελεύθερος», αναφέρει Ευρωπαίος διπλωμάτης, προσθέτοντας ότι απλώς «ο Ορμπαν είχε πάει πολύ πέρα από έναν δεξιό εθνικισμό».
Για τις Βρυξέλλες, πάντως, οι προτεραιότητες είναι σαφείς, όπως τουλάχιστον τις περιέγραψε η πρόεδρος της Κομισιόν: «Υπάρχει δουλειά που πρέπει να γίνει άμεσα για αποκατάσταση του κράτους δικαίου, επανευθυγράμμιση με τις ευρωπαϊκές αξίες και υλοποίηση μεταρρυθμίσεων». Ο ίδιος ο Μάγιαρ έκανε λόγο για κοινή δέσμευση ώστε «να ξεμπλοκαριστούν τα ευρωπαϊκά κονδύλια που ανήκουν στον ουγγρικό λαό».
Το εκλογικό αποτέλεσμα, που έδωσε υπερπλειοψηφία στο κόμμα του, Tisza, δημιουργεί προϋποθέσεις για βαθιές θεσμικές αλλαγές. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Ο Ζολτ Ντάρβας, ανώτερος αναλυτής του Bruegel, σημειώνει ότι «η αποκατάσταση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης και η καταπολέμηση της διαφθοράς θα μπορούσαν να δημιουργήσουν συνθήκες, όπου η επιτυχία θα βασίζεται στην απόδοση και όχι στις πολιτικές διασυνδέσεις», ενώ η αποδέσμευση άνω των 30 δισ. ευρώ συνολικά από την Ε.Ε. θα μπορούσε να δώσει ώθηση στην ανάπτυξη. Προειδοποιεί όμως ότι ο Μάγιαρ κληρονομεί «σοβαρές δημοσιονομικές ανισορροπίες» και ένα διοικητικό σύστημα βαθιά επηρεασμένο από την κυβέρνηση Ορμπαν.
Εκείνο που αναμένουν όλοι στις Βρυξέλλες είναι μια «επιστροφή στην κανονικότητα» των ευρωπαϊκών διαπραγματεύσεων – Πρώτη δοκιμασία, το Ουκρανικό.
Με αυτή την «ανάγνωση» συμφωνεί ο Πίτερ Χέφελε, διευθυντής πολιτικής για το Martens Center. «Το βασικό πρόβλημα είναι η αποδόμηση του βαθέος κράτους», τονίζει. Η αντικατάσταση κρίσιμων προσώπων στη διοίκηση και τη δικαιοσύνη δεν είναι απλή διαδικασία, καθώς «υπάρχουν σημαντικά νομικά εμπόδια και απαιτούνται αλλαγές νόμων». Οσον αφορά τα ευρωπαϊκά κονδύλια, εμφανίζεται συγκρατημένα αισιόδοξος: «Η Ε.Ε. θα κινηθεί γρήγορα, αλλά θα παρακολουθεί στενά την κατάσταση του κράτους δικαίου».
Στο πεδίο της ευρωπαϊκής πολιτικής, η πιο άμεση «δοκιμασία» αφορά, πάντως, τη στάση της Ουγγαρίας απέναντι στην Ουκρανία. Η πλειονότητα των Ευρωπαίων διπλωματών εκτιμά ότι η νέα κυβέρνηση θα αποφύγει τις τακτικές «βέτο» της περιόδου Ορμπαν. «Υπάρχει προσδοκία ότι θα επιτρέψει να προχωρήσει το δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ. Αυτό είναι το ελάχιστο», επισημαίνει διπλωματική πηγή. Ωστόσο, ο Χέφελε ξεκαθαρίζει ότι δεν πρέπει να αναμένονται δραματικές αλλαγές ως προς την ευρωπαϊκή πορεία της Ουκρανίας. Ο Μάγιαρ «δεν θα υποστηρίξει γρήγορη ένταξη της Ουκρανίας στην Ε.Ε.», θέση που, όπως τονίζει, συμμερίζονται και άλλα κράτη-μέλη.
Ευρωπαίοι διπλωμάτες παραδέχονται ότι αρκετοί ηγέτες κρύβονταν πίσω από τον Ορμπαν. «Ξέρουμε ότι υπήρχαν κράτη-μέλη που κρύβονταν πίσω από την Ουγγαρία, ειδικά στο θέμα της διεύρυνσης», υπογραμμίζει ένας εξ αυτών. Η αποχώρηση Ορμπαν ενδέχεται να καταστήσει πιο ορατές αυτές τις διαφωνίες.
Ειδική πλειοψηφία
Η πολιτική αλλαγή στη Βουδαπέστη επαναφέρει, εξάλλου, τη συζήτηση για τους κανόνες της ομοφωνίας. Η Φον ντερ Λάιεν άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο για ειδική πλειοψηφία (σ.σ. τουλάχιστον 15 κρατών-μελών) για θέματα εξωτερικής πολιτικής. «Πιστεύω ότι η μετάβαση σε σύστημα ειδικής πλειοψηφίας στην εξωτερική πολιτική αποτελεί σημαντικό τρόπο για να αποφύγουμε τα συστηματικά αδιέξοδα που έχουμε βιώσει στο παρελθόν. Πρέπει να αξιοποιήσουμε τη σημερινή συγκυρία για να προχωρήσουμε ουσιαστικά προς αυτή την κατεύθυνση», υπογράμμισε την Τρίτη.
Κάποιοι Ευρωπαίοι διπλωμάτες συμφωνούν επί της αρχής: «Δεν μπορούμε να ζούμε με μια κατάσταση όπου ένα κράτος-μέλος μπορεί να μπλοκάρει τους πάντες», άλλοι όμως αναρωτιούνται για το τάιμινγκ: «Υπάρχει αντίφαση: Γιατί ανοίγει τώρα η συζήτηση; Θα μπορούσε να θεωρηθεί και ως μια μορφή διεύρυνσης εξουσιών από την Κομισιόν. Είναι κάπως παράδοξο να τίθεται το θέμα τώρα, όταν το βασικό εμπόδιο, η Ουγγαρία, φαίνεται να έχει απομακρυνθεί», τονίζει διπλωμάτης από χώρα, μάλιστα, που τάσσεται υπέρ της ειδικής πλειοψηφίας.
Σε κάθε περίπτωση, εκείνο που αναμένουν όλοι στις Βρυξέλλες είναι μια «επιστροφή στην κανονικότητα» των ευρωπαϊκών διαπραγματεύσεων. Για τα κράτη-μέλη η Ουγγαρία πιθανότατα θα παραμείνει ένας δύσκολος «εταίρος», όχι όμως συστηματικός «ταραχοποιός». Ο Χέφελε, πάντως, προειδοποιεί ότι αν και η Ουγγαρία δεν θα είναι πια το «μαύρο πρόβατο» της Ε.Ε., ωστόσο καραδοκούν άλλοι, «καθώς ο επόμενος εκλογικός κύκλος το 2027 σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες μπορεί να αναδιαμορφώσει τις ισορροπίες».
