Με τις συμφωνίες για εκεχειρία σε Ιράν και Λίβανο να θεωρούνται «ασταθείς και εύθραυστες», οι αντικρουόμενες πλευρές εμφανίζονται εν πολλοίς αμετακίνητες στις διαπραγματεύσεις για την «επόμενη ημέρα» στη Μέση Ανατολή.
Εκ πρώτης όψεως, η ανακοίνωση της Πέμπτης για δεκαήμερη παύση των εχθροπραξιών μεταξύ του Ισραήλ και της -υποστηριζόμενης από το Ιράν- Χεζμπολάχ συνιστά επιτυχία για την Τεχεράνη. Το ιρανικό καθεστώς είχε ζητήσει κατάπαυση πυρός στον Λίβανο, υποστηρίζοντας ότι χωρίς αυτήν δεν θα μπορούσαν να προχωρήσουν οι συνομιλίες με τις ΗΠΑ. Με την κατάπαυση του πυρός να έχει τεθεί πλέον σε ισχύ, το Ιράν ανακοίνωσε ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι πλέον «πλήρως ανοιχτά», αλλά οι ΗΠΑ δεν ανέστειλαν τον δικό τους ναυτικό αποκλεισμό.
Σε κάθε περίπτωση, ο μαραθώνιος διαπραγματεύσεων του περασμένου Σαββατοκύριακου στο Ισλαμαμπάντ, κατέδειξε πως η πρόοδος ήταν εφικτή ακόμη και ενώ συνεχιζόταν η σύγκρουση στον Λίβανο (με το Ισραήλ να αποφεύγει απλώς περαιτέρω πλήγματα στη Βηρυτό). Ωστόσο, τόσο το Ιράν όσο και το Πακιστάν επέμεναν ότι ο Λίβανος έπρεπε να συμπεριληφθεί στη συμφωνία.
Μετά τις τελευταίες εξελίξεις, κάτοικοι του βόρειου Ισραήλ που ζουν κοντά στα σύνορα θεωρούν ότι ο πρωθυπουργός τους, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, υπέκυψε στις αμερικανικές πιέσεις, αντί να διασφαλίσει ότι η Χεζμπολάχ δεν θα εκτοξεύσει ποτέ ξανά ρουκέτες κατά της χώρας τους. Για ορισμένους στο Ισραήλ, η εκεχειρία εξυπηρετεί πλήρως τα σχέδια του Ιράν, επιτρέποντας στον θανάσιμο αντίπαλό τους να καθορίζει την πορεία των εξελίξεων.
Το απόγευμα της Παρασκευής, ο Τραμπ ξεκαθάρισε πως οι ΗΠΑ έχουν απαγορεύσει στο Ισραήλ να βομβαρδίζει τον Λίβανο. Λίγο νωρίτερα ο Νετανιάχου είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων επιχειρήσεων στην περιοχή.
«Η κατάπαυση του πυρός ισοδυναμεί ουσιαστικά με την έγκριση εκ μέρους του Ισραήλ της κατάστασης που η χώρα προσπαθούσε να αποφύγει: τη νομιμοποίηση της σύνδεσης μεταξύ του Ιράν και του λιβανέζικου πεδίου επιχειρήσεων», έγραψε σήμερα η Σιρίτ Αβιτάν Κοέν στη δημοφιλή δεξιά εφημερίδα «Israel Hayom». «Χθες, η Χεζμπολάχ έλαβε επίσης την τελική επιβεβαίωση ότι ο καθοδηγητής της — και ο καθοδηγητής του Λιβάνου — εξακολουθεί να κρατά τα ηνία και να καθορίζει τα γεγονότα στην περιοχή».
«Ολοι βγαίνουν κερδισμένοι»
Στην πραγματικότητα, όλοι οι εμπλεκόμενοι σε αυτές τις αλληλεπικαλυπτόμενες συγκρούσεις βγαίνουν κερδισμένοι από την τελευταία συμφωνία, σχολιάζει σε ανάλυσή του το BBC.
Για τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και την ηγεσία του Ιράν, πρόκειται για μια ευκαιρία να πιστωθούν την επίτευξη εκεχειρίας. Ο Νετανιάχου μπορεί να υποστηρίξει ότι τα ισραηλινά στρατεύματα παραμένουν στο νότιο Λίβανο, ενώ η κυβέρνηση του Λιβάνου, έπειτα από μήνες προσπαθειών, βρίσκεται πλέον σε απευθείας διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ.
Η Χεζμπολάχ, η οποία δηλώνει ότι θα τηρήσει την εκεχειρία (επιμένοντας ταυτόχρονα ότι εξακολουθεί να έχει το «δάχτυλό της στη σκανδάλη»), δεν έχει ηττηθεί και επιμένει ότι δεν πρόκειται να αφοπλιστεί. «Οχι πριν από μια ουσιαστική, πραγματική εκεχειρία. Οχι πριν από την αποχώρηση του Ισραήλ. Οχι πριν από την επιστροφή των αιχμαλώτων, των εκτοπισμένων και όχι πριν από την ανοικοδόμηση. Μέχρι τότε, δεν μπορεί να τεθεί ζήτημα για τα όπλα της Χεζμπολάχ», δήλωσε την Πέμπτη στο BBC ο ανώτερος αξιωματούχος της οργάνωσης Ουαφίκ Σάφα.
Τα εμπόδια των διαπραγματεύσεων
Η Λίνα Χατίμπ, από το think tank «Chatham House» με έδρα το Λονδίνο, εκτιμά ότι η εκεχειρία ανοίγει τον δρόμο για συνέχιση των απευθείας συνομιλιών μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου, αλλά τα εμπόδια για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ των δύο πλευρών παραμένουν τεράστια. «Το ζήτημα είναι εξαιρετικά περίπλοκο», σημειώνει. «Αφορά την οριοθέτηση των συνόρων, τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ και την αποχώρηση του Ισραήλ από το λιβανέζικο έδαφος».
Ισραήλ και Λίβανος βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση από το 1948 και δεν διατηρούν διπλωματικές σχέσεις.
Η Χατίμπ υποστηρίζει ότι οι απευθείας συνομιλίες αυτής της εβδομάδας στην Ουάσιγκτον μεταξύ των πρεσβευτών Ισραήλ και Λιβάνου σηματοδοτούν την έναρξη μιας διαδικασίας απομάκρυνσης του Λιβάνου από τη σφαίρα της ιρανικής επιρροής. «Η ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή μετατοπίζεται εις βάρος του Ιράν», λέει. «Δεν θα μπορεί πλέον να χρησιμοποιεί τον Λίβανο ως διαπραγματευτικό χαρτί».
Πολλά, ωστόσο, θα εξαρτηθούν από την παράλληλη διπλωματική διαδικασία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Ο περιορισμός της (κατά την Ουάσιγκτον και το Ισραήλ) αποσταθεροποιητικής δράσης του Ιράν στη Μέση Ανατολή θα βρεθεί στην ατζέντα, εάν και όταν πραγματοποιηθεί ο δεύτερος γύρος συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ.
Για το Ισραήλ ιδίως, είναι κρίσιμο να περιοριστεί η υποστήριξη του Ιράν προς τη Χεζμπολάχ, τη Χαμάς και τους Χούθι στην Υεμένη, βάζοντας τέλος σε δεκαετίες κατά τις οποίες ο λεγόμενος «Αξονας της Αντίστασης» μπορούσε να απειλεί και να παρενοχλεί το εβραϊκό κράτος.
Και αυτό είναι μόνο μία από τις σοβαρές προκλήσεις που υπάρχουν. Οι υπόλοιπες -το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και η τύχη των Στενών του Ορμούζ- θα απαιτήσουν επίπονες διαπραγματεύσεις.
Ο Τραμπ, όπως πάντα, καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να δώσει την εντύπωση ότι έχει τον έλεγχο, δηλώνοντας ότι η συμφωνία με το Ιράν είναι «πολύ κοντά», ότι ο πόλεμος εξελίσσεται «απρόσκοπτα», και υποστηρίζοντας στους δημοσιογράφους ότι το Ιράν έχει ήδη συμφωνήσει να παραδώσει περίπου 440 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου (το οποίο αποκαλεί συχνά «πυρηνική σκόνη»), που φέρεται να είναι θαμμένο κάτω από τα ερείπια στις εγκαταστάσεις του Ισφαχάν, που βομβαρδίστηκαν πέρυσι.
Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών διέψευσε, το βράδυ της Παρασκευής, τους ισχυρισμούς Τραμπ πως οι ΗΠΑ θα απομακρύνουν, σταδιακά, το εμπλουτισμένο ουράνιο από το Ιράν.
Οποιαδήποτε συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα θα απαιτήσει επίσης δέσμευση του Ιράν ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο, καθώς και συμφωνία για το χρονικό διάστημα κατά το οποίο η Τεχεράνη θα είναι διατεθειμένη να αναστείλει τον εμπλουτισμό.
Η «μάχη» για τα Στενά του Ορμούζ
Χρήσιμο «όπλο» του Ιράν, πάντοτε διαθέσιμο, παραμένει η απειλή για εκ νέου κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Η Τεχεράνη δηλώνει ότι επιδιώκει ένα νέο πλαίσιο κανόνων για τη ναυσιπλοΐα στο θαλάσσιο πέρασμα, αντικαθιστώντας τον σημερινό ασφυκτικό έλεγχο με ένα νομικό καθεστώς που θα αναγνωρίζει —κατά την άποψή της— το κυριαρχικό της δικαίωμα, από κοινού με το Ομάν, να ελέγχει τη διέλευση προς και από τον Περσικό Κόλπο.
Εν τω μεταξύ, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, χαιρετίζοντας την εκεχειρία στον Λίβανο, δήλωσε ότι τα Στενά είναι «πλήρως ανοιχτά για το υπόλοιπο διάστημα της εκεχειρίας» — δηλαδή για την επόμενη εβδομάδα.
Υπάρχει, ωστόσο, μια προϋπόθεση: τα πλοία θα πρέπει να χρησιμοποιούν αυτό που ο ίδιος αποκάλεσε «συντονισμένη διαδρομή, όπως έχει ήδη ανακοινωθεί από τον Οργανισμό Λιμένων και Ναυτιλίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν». Πρόκειται, όπως φαίνεται, για νέες διαδρομές, πολύ εγγύτερα στις ιρανικές ακτές, βόρεια των δύο διαδρόμων ναυσιπλοΐας που χρησιμοποιούνταν πριν από τον πόλεμο. Το κατά πόσον αυτό θα αποσυμφορήσει γρήγορα την κατάσταση στον κατάμεστο από πλοία Κόλπο, μένει να φανεί.
Ο Τραμπ δηλώνει, με τον συνήθη εμφατικό τρόπο του, ότι τα Στενά είναι «ΠΛΗΡΩΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΚΑΙ ΕΤΟΙΜΑ ΓΙΑ ΠΛΗΡΗ ΔΙΕΛΕΥΣΗ», ενώ οι αγορές ανταποκρίνονται θετικά, με το μπρεντ να πέφτει κάτω από τα 90 δολάρια το βαρέλι.
Ωστόσο, οι ναυτιλιακές εταιρείες ενδέχεται να παραμένουν επιφυλακτικές, ενώ ο ίδιος ο Τραμπ επισημαίνει ότι ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών εξακολουθεί να ισχύει. Η Τεχεράνη πιέζει τις ΗΠΑ να τερματίσουν τον αποκλεισμό, απειλώντας πως σε αντίθετη περίπτωση θα «απαντήσουν».
Αυτό που παραμένει σαφές είναι ότι υπάρχει ακόμη μεγάλη απόσταση για να καλυφθεί στις διαπραγματεύσεις.
Τα διδάγματα του πρόσφατου παρελθόντος
Η τελευταία μεγάλη συμφωνία με το Ιράν, το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA) του 2015, είχε απαιτήσει περίπου 20 μήνες διαπραγματεύσεων και αφορούσε αποκλειστικά το πυρηνικό ζήτημα. Ο Τραμπ είχε αποσύρει τις ΗΠΑ από τη συμφωνία το 2018, οδηγώντας την ουσιαστικά στην κατάρρευση.
Ο Αμερικανός πρόεδρος επιδιώκει να προβάλλει την εικόνα του γρήγορου διαπραγματευτή, αποφεύγοντας συχνά την εκ των υστέρων αξιολόγηση των πεπραγμένων του.
Για παράδειγμα, παρά τη μεγάλη δημοσιότητα που συνόδευσε τις δύο συνόδους κορυφής του με τον ηγέτη της Βόρειας Κορέας Κιμ Γιονγκ Ουν το 2018-2019, τα αποτελέσματα υπήρξαν περιορισμένα, με την Πιονγκγιάνγκ να συνεχίζει την ανάπτυξη του πυρηνικού της προγράμματος.
Ωστόσο, έπειτα από τις ταραχώδεις εξελίξεις των τελευταίων έξι εβδομάδων, μια διπλωματική διαδικασία φαίνεται πλέον να βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη και να ενισχύεται από την εκεχειρία στον Λίβανο.
Το κρίσιμο και προς το παρόν βασικό αναπάντητο ερώτημα είναι αν αρκούν όλα αυτά, για να αποτραπεί μια επιστροφή στις εχθροπραξίες.
Πηγή: BBC
