Το ταγκό είναι ο εθνικός χορός της Αργεντινής, γνωστός για το πάθος, την ακρίβεια και την ψυχή του. Σε ένα νοσοκομείο στο Μπουένος Αϊρες αποκτά έναν άλλο σκοπό: χρησιμοποιείται ως θεραπεία για ασθενείς με νόσο Πάρκινσον. Μία φορά την εβδομάδα περίπου 12 ασθενείς πηγαίνουν στο νοσοκομείο «Ράμος Μεχία» προκειμένου να χορέψουν σε ένα μάθημα που αξιοποιεί τις κινήσεις του ταγκό για να βοηθήσει στην αντιμετώπιση προβλημάτων ισορροπίας, δυσκαμψίας και συντονισμού. Στόχος είναι να τους προσφέρει τρόπους κίνησης που μπορούν να εφαρμόσουν στην καθημερινή ζωή τους, καθώς και μια κοινωνική και συναισθηματική ώθηση μέσω της κίνησης με τη μουσική.
Το πρόγραμμα ξεκίνησε πριν από περίπου 15 χρόνια, εμπνευσμένο από μια ασθενή που χόρευε ταγκό από παιδί και διαπίστωσε ότι της προσέφερε εργαλεία που βελτίωσαν τα προβλήματα κινητικότητας και βάδισης τα οποία αντιμετώπιζε, λέει η δρ Νέλιδα Γκαρέτο, νευρολόγος, που βοήθησε να ξεκινήσουν τα μαθήματα.
Η δρ Τομόκο Αρακάκι, ακόμη μία νευρολόγος που ηγείται του προγράμματος, σημειώνει ότι οι ασθενείς με Πάρκινσον μπορεί να δυσκολεύονται με το «σταμάτα – ξεκίνα» στο περπάτημα και ενδέχεται να ωφεληθούν από την εξάσκηση στα αργά, μικρά βήματα και τις παύσεις του ταγκό. Η Γκαρέτο λέει ότι επειδή το ταγκό περιλαμβάνει πολυδιεργασία με κινητικά, οπτικά και ακουστικά ερεθίσματα, μπορεί να βοηθήσει τους ασθενείς να εκτελούν τη σειρά μικρών κινήσεων που απαιτούνται στις καθημερινές δραστηριότητες.
Οι συνεδρίες
Αρχικά γίνονται ασκήσεις προθέρμανσης, συνήθως σε κύκλο, για να συντονιστούν όλοι, να προετοιμαστεί το σώμα, να ξυπνήσει το σώμα, εξηγεί ο Μάνουελ Φιρμάνι, επαγγελματίας χορευτής ταγκό που ηγείται των μαθημάτων. Κάποιες γίνονται σε όρθια στάση, κάποιες σε καθιστή, ανάλογα με την κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι άνθρωποι τότε, λέει.
Επειτα από ασκήσεις που εστιάζουν στη στάση του σώματος, στην ισορροπία και σε άλλες δεξιότητες, ξεκινάει ο χορός. Κάθε ασθενής σχηματίζει ζευγάρι με έναν παρτενέρ που δεν έχει Πάρκινσον, συχνά κάποιον φίλο, συγγενή ή εθελοντή.
Η χοροθεραπεία χρησιμοποιείται και για άλλες παθήσεις, όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας και η νόσος Αλτσχάιμερ. Η Δεβόρα Ραμπίνοβιτς, ψυχολόγος και ερευνήτρια που συνέβαλε στη δημιουργία του προγράμματος της Αργεντινής, υπογραμμίζει ότι η έρευνά της έχει δείξει πως το ταγκό χρησιμοποιεί το ίδιο είδος κινήσεων που οι ασθενείς με Πάρκινσον τείνουν να χάνουν.
Λέει ότι πολλά βήματα του ταγκό περιλαμβάνουν περπάτημα προς τα πίσω, κάτι που μπορεί να είναι δύσκολο για τους ασθενείς με Πάρκινσον, οι οποίοι συχνά πέφτουν προς τα πίσω όταν χάνουν την ισορροπία τους. Αυτό αναγκάζει τον εγκέφαλο να επικεντρωθεί εν μέρει σε αυτές τις κινήσεις προς τα πίσω, αλλά και γενικά σε κάθε είδους σύνθετη κίνηση, λέει.
Αξιοποίηση των κινήσεων για την αντιμετώπιση προβλημάτων ισορροπίας, δυσκαμψίας και συντονισμού.
Ορισμένα βήματα του ταγκό φαίνονται ιδιαίτερα χρήσιμα. Το «sanguchito» ή «σάντουιτς», μια κλασική κίνηση στην οποία το πόδι του ενός χορευτή γλιστράει ανάμεσα στα πόδια του παρτενέρ και σταματάει, προσφέρει στους ασθενείς με Πάρκινσον σαφή σήματα που καθοδηγούν το σώμα τους, επισημαίνει η Ραμπίνοβιτς.
Ενα άλλο βασικό στοιχείο του ταγκό είναι η μετατόπιση του βάρους από το ένα πόδι στο άλλο, λέει ο Φιρμάνι, ο οποίος ενθαρρύνει τους ασθενείς να χρησιμοποιούν αυτή την κίνηση για δραστηριότητες όπως το να ανεβαίνουν σε κράσπεδα ή να περνούν από πόρτες. Εξηγεί ότι το πλάγιο βήμα στο ταγκό μπορεί να βοηθήσει στο άνοιγμα του ψυγείου και ότι η στροφή του κορμού μπορεί να εφαρμοστεί όταν στρίβει κανείς ενώ πλένει πιάτα. Το ταγκό τοποθετεί το σώμα σε μια συγκεκριμένη θέση και το κινεί σε συγκεκριμένες κατευθύνσεις, λέει. Η νόσος Πάρκινσον μπορεί να διαταράξει τα ομαλά μοτίβα των καθημερινών κινήσεων. Το ταγκό αποκαθιστά την τάξη. Μερικές φορές, ασθενείς που έρχονται στο μάθημα με μπαστούνι αποκτούν τέτοια αυτοπεποίθηση που φεύγουν χωρίς αυτό.
Εξάσκηση στο σπίτι
Η 59χρονη Λιλιάνα Γκαράι διαγνώστηκε με Πάρκινσον πριν από δύο δεκαετίες και ξεκίνησε το πρόγραμμα το 2011, χωρίς καμία εμπειρία στο ταγκό. Λέει ότι τη βοήθησε με τη δυσκαμψία και με την αδυναμία που νιώθει όταν μειώνεται η επίδραση της φαρμακευτικής αγωγής. Στο σπίτι, όταν εμφανίζονται τα συμπτώματα εξασκείται σε μια κίνηση ταγκό οκτώ βημάτων, στρίβοντας τα πόδια της για να σχηματίσει τον αριθμό οκτώ στο πάτωμα, σαν το σύμβολο του απείρου.
Οταν πιάνεται και δεν μπορεί να κουνηθεί ενώ σκύβει για να πιάσει κάτι, παίρνει μια ανάσα και κινεί το πόδι της προς τα πίσω, πλάγια και προς τα εμπρός, όπως κάνουν στο μάθημα ταγκό. Αυτό βοηθάει να περάσει η δυσκαμψία και έτσι «μπορώ και πάλι να περπατήσω», λέει.
«Το μάθημα είναι ένα καταπληκτικό μέρος όπου δεν σε κάνουν να νιώθεις διαφορετικός. Περιμένουν από όλους μας τα ίδια πράγματα. Δεν λένε “αχ, έχεις Πάρκινσον, καημένε”», συνεχίζει. Υπάρχουν και άλλα προγράμματα θεραπείας με ταγκό για ασθενείς με Πάρκινσον, και στις ΗΠΑ. Το πρόγραμμα του Μπουένος Αϊρες, το οποίο έχει εξυπηρετήσει περίπου 100 ασθενείς, αξιοποιεί την κοινωνική και πολιτισμική σημασία του ταγκό στην Αργεντινή, εστιάζοντας σε κλασικές κινήσεις και μουσική που αγγίζει τους ασθενείς, σχολιάζει η Ραμπίνοβιτς.
Αυτή η σύνδεση δίνει στους συμμετέχοντες μια συναισθηματική ώθηση. Για ανθρώπους που νιώθουν ότι το σώμα τους κατά κάποιον τρόπο τους προδίδει, σου δίνει τη δυνατότητα να νιώσεις το σώμα σου με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο, λέει. Μπορεί να κινείσαι ελάχιστα, αλλά νιώθεις ότι χόρεψες.
Για την Γκαράι, που διανύει μεγάλη απόσταση με τα μέσα μαζικής μεταφοράς για να φθάσει στο μάθημα, τα οφέλη είναι τόσο ισχυρά ώστε έχει αρχίσει να οργανώνει βραδιές ταγκό ή «μιλόνγκες» στην πόλη της, τη Θιουδαδέλα. Είναι μια μεταμορφωτική εμπειρία, διαπιστώνει. «Ερχονται στο νοσοκομείο άνθρωποι σε αμαξίδια ή με πατερίτσες και όλοι χορεύουμε και δημιουργείται μια καταπληκτική ατμόσφαιρα». Οταν τελειώνει το μάθημα, νιώθει διαφορετική. «Το ταγκό, για μένα, είναι υγεία», λέει.
