Η απόφαση του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει αποκλεισμό σε όλα τα ιρανικά πλοία από και προς τα Στενά του Ορμούζ, από τη Δευτέρα, σηματοδοτεί τη νέα φάση του πολέμου με το Ιράν: ποια από τις δύο πλευρές μπορεί να αντέξει μεγαλύτερο οικονομικό πλήγμα; Η νέα ηγεσία της Τεχεράνης ή ο ίδιος ο Τραμπ;
Οπως επισημαίνουν οι New York Times, σε ανάλυσή τους, αυτή η νέα φάση του πολέμου αναμένεται να διαφέρει αισθητά από όσα έχουν προηγηθεί μέχρι σήμερα.
Αντί να στοχεύει με πυραύλους και βόμβες τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις και την αμυντική βιομηχανία του Ιράν, ο Τραμπ επιχειρεί να πλήξει την «καρδιά» της οικονομίας της χώρας: το πετρέλαιο, το οποίο αντιστοιχεί σε πάνω από το 50% των εξαγωγών της και σχεδόν στο σύνολο των κρατικών εσόδων.
Πρώτη επιδίωξη του προέδρου των ΗΠΑ, σύμφωνα με όσα δήλωσαν αξιωματούχοι της αμερικανικής κυβέρνησης την Κυριακή, είναι να εξαναγκάσει την ιρανική κυβέρνηση να αποδεχθεί τους όρους που παρουσίασε ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς στις διαπραγματεύσεις στο Ισλαμαμπάντ — όρους που η Τεχεράνη απέρριψε, όπως είχε πράξει και στις συνομιλίες στη Γενεύη πριν από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου. Ο κατάλογος των αμερικανικών απαιτήσεων ξεκινά με τη δέσμευση του Ιράν να παραδώσει το σύνολο των αποθεμάτων ουρανίου, να διαλύσει οριστικά την εκτεταμένη υποδομή παραγωγής πυρηνικού καυσίμου και να παραιτηθεί από τις αξιώσεις του για ρύθμιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά.
Εάν δεν υπάρξει ιρανική υποχώρηση, ο Τραμπ φαίνεται να διατηρεί ακόμη την ελπίδα που εξέφρασε την πρώτη κιόλας ημέρα του πολέμου: ότι ο ιρανικός λαός θα εξεγερθεί και θα ανατρέψει το θεοκρατικό – στρατιωτικό καθεστώς που κυβερνά τη χώρα από την επανάσταση του 1979. Ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν φαίνεται ευκολότερο ή πιο πιθανό απ’ ό,τι πριν από ενάμιση μήνα.
Η στρατηγική του Ιράν
Από την πλευρά του, το Ιράν φαίνεται να υιοθετεί μια στρατηγική μεταφοράς της σύγκρουσης στις παγκόσμιες αγορές, όπου έχει ανακαλύψει νέους μοχλούς πίεσης. Εχοντας πλήρη επίγνωση ότι έχασε τη στρατιωτική αναμέτρηση κατά τις πρώτες πέντε εβδομάδες, αλλά απέδωσε καλύτερα του αναμενομένου στο πεδίο της πληροφόρησης και στον εκφοβισμό των γειτόνων του μέσω στοχευμένων επιθέσεων με πυραύλους και drones, το Ιράν εκτιμά ότι η αντοχή του Τραμπ στο πολιτικό κόστος είναι περιορισμένη.
Εάν δεν διέρχεται ιρανικό πετρέλαιο από τα Στενά, οι τιμές ενδέχεται να συνεχίσουν να αυξάνονται — ορισμένες εταιρείες προεξοφλούν επίπεδα έως και 175 δολάρια ανά βαρέλι. Οι Ιρανοί αντιλαμβάνονται τις δυνητικές πολιτικές επιπτώσεις της επίμονης πληθωριστικής πίεσης στις Ηνωμένες Πολιτείες, λιγότερο από επτά μήνες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές.
«Σύντομα θα νοσταλγείτε τη βενζίνη στα 4 έως 5 δολάρια», προειδοποίησε τους Αμερικανούς καταναλωτές ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν και πρόεδρος του Κοινοβουλίου, Μοχάμαντ-Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, μετά την αποτυχία των συνομιλιών με τον Βανς. Το πρωί της Δευτέρας, με τον ναυτικό αποκλεισμό να επίκειται, οι αγορές δεν έδειχναν ιδιαίτερα ανήσυχες: οι τιμές του Brent αυξήθηκαν περίπου κατά 6%, λίγο πάνω από τα 101 δολάρια το βαρέλι, παραμένοντας ωστόσο χαμηλότερες από τα επίπεδα πριν από την κήρυξη της εκεχειρίας την προηγούμενη εβδομάδα.
Την ίδια ώρα, ο Τραμπ αναθεώρησε την προηγούμενη εκτίμησή του ότι, με την παύση των εχθροπραξιών, οι τιμές της βενζίνης θα υποχωρούσαν. Την Κυριακή δήλωσε στο Fox News ότι οι τιμές «θα παραμείνουν περίπου στα ίδια επίπεδα» κατά την περίοδο των ενδιάμεσων εκλογών και ενδέχεται να είναι «ελαφρώς υψηλότερες» — αυτός ακριβώς βέβαια είναι και ο φόβος πολλών υποψηφίων των Ρεπουμπλικανών.
Εκπρόσωπος του υπουργείου Αμυνας του Ιράν δήλωσε ότι οποιαδήποτε στρατιωτική παρέμβαση από ξένες δυνάμεις στο Στενό του Ορμούζ θα εντείνει την κρίση και θα προκαλέσει μεγαλύτερη αστάθεια στην παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια. «Ο Ντόναλντ Τραμπ θα αποτύχει σε οποιαδήποτε προσπάθεια στρατιωτικής παρέμβασης στα Στενά του Χορμούζ και στη Θάλασσα του Ομάν», πρόσθεσε ο ίδιος.
Αλλαγή στρατηγικής
Για τον πρόεδρο των ΗΠΑ πρόκειται για ακόμη μία αλλαγή στρατηγικής. Πριν από λίγες εβδομάδες είχε επιτρέψει στο Ιράν να πουλήσει πετρέλαιο που ήδη βρισκόταν εν πλω, επιδιώκοντας να μετριάσει τις ελλείψεις στην προσφορά. Ωστόσο, η επίδραση στις τιμές υπήρξε περιορισμένη, ενώ ο ίδιος εμφανιζόταν να διεξάγει έναν αντιφατικό πόλεμο: να βομβαρδίζει το Ιράν, επιτρέποντάς του ταυτόχρονα να αποκομίζει έσοδα. Επιπλέον, η επιβολή διοδίων στη διέλευση από τα Στενά δημιούργησε μια νέα πηγή εσόδων για την Τεχεράνη, τη στιγμή που τη χρειαζόταν περισσότερο.
«Η σημερινή κατάσταση, κατά την οποία το Ιράν μπορεί να αποκλείει τη διέλευση για όλους πλην των συμμάχων του ή όσων καταβάλλουν αντίτιμο, δεν είναι βιώσιμη», δήλωσε ο Ρίτσαρντ Χάας, πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος εθνικής ασφάλειας και πρώην πρόεδρος του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, ο οποίος συγκαταλέγεται στους πρώτους υποστηρικτές της στρατηγικής του αποκλεισμού.
«Το Ιράν πλουτίζει ενώ οι άλλοι φτωχαίνουν», πρόσθεσε. «Ενας αποκλεισμός ενισχύει την οικονομική πίεση που ήδη υφίστατο πριν από τον πόλεμο και επιδεινώθηκε με αυτόν. Εάν θέλει να εξάγει πετρέλαιο, πρέπει να ανοίξει εκ νέου τα Στενά για όλους».
Η επιτυχία της στρατηγικής ενδέχεται να εξαρτηθεί από τη στάση των βασικών αγοραστών του ιρανικού πετρελαίου. Ο Χάας υποστηρίζει ότι ο αποκλεισμός θα πρέπει να συνοδευτεί από διπλωματική πρωτοβουλία προς την Κίνα, την Ινδία, το Πακιστάν και την Τουρκία — σημαντικούς πελάτες του Ιράν — ώστε να πιέσουν την Τεχεράνη να αποδεχθεί τους αμερικανικούς όρους και να αποκαταστήσει τη ροή πετρελαίου. Παραμένει ωστόσο αβέβαιο εάν θα το πράξουν, ιδίως εάν η Κίνα διακρίνει μακροπρόθεσμα οφέλη από αυτή την αντιπαράθεση.
Ο ίδιος πρότεινε επίσης να συνδυαστεί ο αποκλεισμός με μια πρόταση για τη δημιουργία νέου σχήματος διακυβέρνησης των Στενών, στο οποίο θα συμμετέχει και το Ιράν — διαθέτοντας λόγο, αλλά όχι έλεγχο, στη διαχείριση της θαλάσσιας οδού.
Το σχέδιο ενδέχεται να πετύχει. Υπάρχει όμως και το ενδεχόμενο το Ιράν να ξαναξεκινήσει επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στο Κουβέιτ και ενδεχομένως ακόμη και στη Σαουδική Αραβία. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η Τεχεράνη θα διαμηνύσει ότι, εφόσον δεν μπορεί να εξάγει πετρέλαιο, δεν θα μπορούν και οι γείτονές της.
Σύγχυση για το εύρος του ναυτικού αποκλεισμού
Οπως συμβαίνει συχνά σε αυτόν τον πόλεμο, την Κυριακή επικράτησε σύγχυση ως προς το ακριβές εύρος του αποκλεισμού. Ανάρτηση του Ντόναλντ Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έκανε λόγο για «πλήρη» αποκλεισμό κάθε κυκλοφορίας από και προς τα Στενά. Ωστόσο, σύμφωνα με ανακοίνωση της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή, ο αποκλεισμός αφορά μόνο πλοία με προορισμό ή προέλευση ιρανικά λιμάνια. Φορτία από άλλα κράτη του Κόλπου θα μπορούν να διέρχονται, εφόσον αποδέχονται τον κίνδυνο να προσκρούσουν σε νάρκες ή να δεχθούν επίθεση από ιρανικά ταχύπλοα ή drones. Παραμένει επίσης ασαφές πώς οι Ηνωμένες Πολιτείες θα διαπιστώνουν ποια πλοία έχουν καταβάλει διόδια στο Ιράν.
Εάν ο αποκλεισμός αποδειχθεί βραχύβιος και τερματίσει τη δυνατότητα του Ιράν να εκβιάζει την παγκόσμια οικονομία, το εγχείρημα του Τραμπ ενδέχεται να εκληφθεί ως επιτυχής ανατροπή της κατάστασης. Και εάν η ιρανική ηγεσία υποχωρήσει, μπορεί να επιβεβαιωθεί η εκτίμησή του ότι η νέα ηγεσία είναι πιο «λογική» από την προηγούμενη.
Εάν, όμως, ο αποκλεισμός παραταθεί, ο Τραμπ διατρέχει τον κίνδυνο να εμφανιστεί εκ νέου ως απρόβλεπτος ως προς τις συνέπειες των επιλογών του, αδυνατώντας να προβλέψει τις συνέπειες μιας επίθεσης εναντίον ενός φαινομενικά αποδυναμωμένου Ιράν. Ο πόλεμος, που εκτιμούσε ότι θα διαρκούσε λίγες ημέρες, εισέρχεται πλέον στην έβδομη εβδομάδα του. Και για την παγκόσμια οικονομία, το δυσκολότερο μέρος δεν έχει ακόμη περάσει.
Με πληροφορίες από New York Times και Reuters
