Στιγμιότυπα εργασιακής κακοποίησης και βιαιοπραγίας καταγράφονταν εδώ και χρόνια στο καλύτερο εστιατόριο του κόσμου, το Noma στην Κοπεγχάγη, με σεφ τον Ρενέ Ρετζέπι. Το 2014, νεαρός παραμάγειρας δέχθηκε γροθιές στα πλευρά και ταπεινώθηκε από τον Ρετζέπι ενώπιον των συναδέλφων του επειδή έβαλε μουσική τέκνο στην κουζίνα, είδος που απεχθάνεται ο σεφ Ρενέ. Δεκάδες εργαζόμενοι στο Noma περιέγραψαν βίαιες τιμωρίες τέτοιου είδους. «Ενιωθα ότι πήγαινα στον πόλεμο και όχι σε δουλειά. Επρεπε να πιέζεις τον εαυτό σου να είσαι σκληρή και να μη δείχνεις φόβο», λέει η Αλέσια, που εργάζεται σήμερα ως σεφ στο Λονδίνο.
Ο Ρενέ Ρετζέπι τιμήθηκε με τρία αστέρια Μισελέν, ενώ το Noma ανακηρύχθηκε πέντε φορές καλύτερο εστιατόριο στον κόσμο. Για την επιτυχία του να τοποθετήσει τη Δανία στον παγκόσμιο γαστρονομικό χάρτη, ο Ρετζέπι παρασημοφορήθηκε από τη βασίλισσα. Στο απόγειο της καριέρας του, το 2023, ο Ρετζέπι ανακοίνωσε το κλείσιμο του Noma προκειμένου να μελετήσει την τεχνολογία της μαγειρικής. Ο σεφ δεν έπαψε να μαγειρεύει δημιουργώντας προσωρινά εστιατόρια ποπ-απ σε διάφορα μέρη του κόσμου.
Ο διάσημος σεφ Ρενέ Ρετζέπι έφτασε στο σημείο να μαχαιρώσει ελαφρά με εργαλεία κουζίνας πρώην υπαλλήλους του – Οι καταγγελίες επιβεβαιώνονται από δεκάδες άτομα.
Τις τελευταίες εβδομάδες, όμως, το επερχόμενο εστιατόριο Noma ποπ-απ του Λος Αντζελες, με τιμή 1.500 δολάρια το άτομο, που εγκαινιάζει αύριο τον σύντομο βίο του, έχει προκαλέσει αναταραχή και δημόσια συζήτηση για τη συμπεριφορά του Ρετζέπι στο προσωπικό του. Ο πρώην βοηθός-μάγειρας του Noma Τζέισον Ουάιτ δημοσίευσε σε πλατφόρμα μήνυμά του, στο οποίο δήλωνε ότι έγινε μάρτυρας σωματικής και ψυχολογικής κακοποίησης με δράστη τον Ρετζέπι. Περισσότεροι από 30 πρώην υπάλληλοι του διάσημου Δανού σεφ επιβεβαίωσαν τέτοιες συμπεριφορές.
Μεταξύ 2009 και 2017 ο Ρετζέπι γρονθοκόπησε εργαζομένους στο πρόσωπο, τους μαχαίρωσε ελαφρά με εργαλεία κουζίνας και τους πέταξε σε τοίχους. Οι μάρτυρες ανέφεραν ότι υπέστησαν μακροπρόθεσμα ψυχικά τραύματα από τις ταπεινώσεις, τους εξευτελισμούς και τη δημόσια διαπόμπευση που δέχθηκαν από τον Ρετζέπι, ο οποίος απειλούσε συχνά ότι θα αξιοποιούσε την επιρροή του προκειμένου να μην εργασθούν ξανά στον χώρο της γαστρονομίας, θα φρόντιζε οι οικογένειές τους να απελαθούν και οι γυναίκες τους να απολυθούν από τις εργασίες τους σε άλλες επιχειρήσεις.
Μετά την προβολή ντοκιμαντέρ για τον Ρετζέπι το 2008, στο οποίο εμφανίζεται να κραυγάζει στους μάγειρες, ο σεφ ζήτησε συγγνώμη δημόσια και παραδέχθηκε ότι υπήρξε κακοποιητικό «κτήνος». Σε συνέντευξη του 2022 εξέφρασε μεταμέλεια για το παρελθόν του, λέγοντας ωστόσο ότι ουδέποτε χτύπησε άνθρωπο, αλλά ενδεχομένως να τους «σκούντησε».
Ο Μπεν, σεφ στην Αυστραλία, που εργάσθηκε στο Noma το 2012, λέει ότι η συλλογική τιμωρία του προσωπικού για το λάθος ενός υπαλλήλου ήταν συνηθισμένη τακτική. «Περνούσε και μας χτυπούσε με τη σειρά στο στήθος, ενώ μας έβριζε», θυμάται. Οταν ο Ρετζέπι ήθελε να τιμωρήσει το προσωπικό χωρίς να το αντιληφθούν οι πελάτες, κρυβόταν πίσω από φωριαμό στην κουζίνα και τους τσιμπούσε τις φτέρνες με τα νύχια του ή με πιρούνι σερβιρίσματος.
Οι απλήρωτοι ασκούμενοι και οι νταήδες σεφ
Γυναίκα σεφ στο Λονδίνο έκανε οικονομίες για ένα χρόνο και πούλησε το αυτοκίνητό της προκειμένου να δουλέψει στο Noma το 2013. Σήμερα περιγράφει ότι ο φόρτος εργασίας ήταν εξοντωτικός και ότι έχασε 20 κιλά τον πρώτο χρόνο της στο εστιατόριο του Ρετζέπι. Ενα βράδυ ο Ρετζέπι την εντόπισε να χρησιμοποιεί το τηλέφωνό της, κάτι που απαγορευόταν ρητά. Χωρίς να της πει λέξη, ο Ρετζέπι της κατάφερε γροθιά στα πλευρά ρίχνοντάς την στο έδαφος.
Ακόμη και μετά το 2017, όταν ο Ρετζέπι περιόρισε τα ξεσπάσματά του, πολλοί πρώην εργαζόμενοι θυμούνται ότι οι επικεφαλής σεφ της κουζίνας του συνέχισαν την κακοποιητική παράδοση, με την ανοχή του. «Ο Ρενέ ανέθρεψε γενιά νταήδων με ειδικότητα στον εκφοβισμό», λέει ο Μεχμέτ Τσεκιργκέ, που εργάσθηκε ως ασκούμενος στο Noma το 2018.
Οι προϊστάμενοι της κουζίνας ειρωνεύονταν την τουρκική καταγωγή και την προφορά του στα δανέζικα, τον αποκαλούσαν γάιδαρο και του έλεγαν ότι δεν ταιριάζει στο Noma. «Τα υπέμεινα όλα γιατί ήθελα να αποδείξω ότι είμαι ομαδικός παίκτης και ότι είχα αντοχή», λέει ο Τσεκιργκέ. Οταν ολοκλήρωσε την τρίμηνη μαθητεία, χρειάστηκε χρόνια για να ξεπεράσει την εμπειρία του. Μετά τον σάλο που ξέσπασε το 2022 όταν αποκαλύφθηκε ότι ο Ρετζέπι βασιζόταν σε απλήρωτους μαθητευόμενους, ο σεφ ανακοίνωσε ότι οι μαθητείες θα γίνονταν εφεξής με αμοιβή. «Το Noma έχει γίνει τόσο απρόσιτο που δεν είναι πια εστιατόριο, είναι performance art. Τώρα πια ο Ρενέ ταΐζει πλούσιους και εκμεταλλεύεται ασκούμενους», λέει ο σεφ Μάρκο Τσερούτι, που εργάσθηκε στο Noma το 2015.
