Από τις νεράιδες των δοντιών, μέχρι τα ξόρκια κατά του πυρετού, σε όλο τον κόσμο «επιστρατεύονται», διαχρονικά, άγιοι και μαγικές φόρμουλες για να διώξουν δαίμονες και να καταπολεμήσουν αρρώστιες.
Πολύ πριν τα αντιβιοτικά, η αναισθησία και οι ακτινογραφίες φέρουν τα πάνω κάτω στην ιατρική, θεραπευτές και θεραπεύτριες ήταν αυτοί που σε όλο τον κόσμο προσπαθούσαν να καταπολεμήσουν ασθένειες. Κυρίως με λέξεις.
Σε πολλές περιοχές της Ασίας, της Αφρικής, της Λατινικής Αμερικής και της Ευρώπης, ψαλμοί χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα από τους πιστούς.
Ξόρκια, επικλήσεις και γιατροσόφια
Ενα από τα αρχαιότερα παραδείγματα προέρχεται από τη Μεσοποταμία: σε ένα ξόρκι που χρονολογείται γύρω στο 1800 π.Χ., ένας «οδοντοσκώληκας» αφηγείται την επιθυμία του να εγκατασταθεί στο δόντι και τα ούλα για να τραφεί με αίμα. Μέχρι ο θεός της Σοφίας, ο Εα, να τον χτυπήσει με το «δυνατό του χέρι». Για τη θεραπεία του πονόδοντου το συγκεκριμένο ξόρκι το διάβαζαν συνέχεια, βάζοντας στο δόντι και ένα φαρμακευτικό μίγμα. Ο οδοντοσκώληκας στην προκειμένη περίπτωση είναι ένας δαίμονας, αλλά και η ερμηνεία της ασθένειας: εξηγεί την τερηδόνα και τον πόνο, το ξόρκι τον διώχνει, ενώ η αλοιφή καταπραϋνει τη φλεγμονή.
«Τα ξόρκια δεν χρησιμοποιούνταν για όλες τις παθήσεις με τον ίδιο τρόπο, αλλά κυρίως για συγκεκριμένες ασθένειες. Ετσι, τα συναντά κανείς συχνά σε περιπτώσεις αιμορραγίας, επιληψίας, πονόδοντων και τοκετών», εξηγεί η ιστορικός Κάθριν Ράιντερ από το Πανεπιστήμιο του Εξετερ.
Η επιστημονική γνώση για τα συμπτώματα και τις δραστικές ουσίες δεν ερχόταν σε αντίθεση με τα ξόρκια και τις επικλήσεις, αλλά λειτουργούσαν συμπληρωματικά: «ένα συνολικό θεραπευτικό πακέτο» που στόχευε ταυτόχρονα στο σώμα και την ψυχή, συμπληρώνει η Ράιντερ.
Η αρχαία ιατρική της Ανατολής ακολουθεί πιστά αυτή τη διπλή αρχή: εξορκιστές κατά των πνευμάτων και αλοιφές. Γιατρικά και ροφήματα μαζί με θυμιάματα και φυλαχτά σε σχήμα ματιού – πρακτικές γνωστές σε κάποιο βαθμό μέχρι και σήμερα και στην Ελλάδα.
Ενα ιερό… placebo;
Τελετουργικές φράσεις από το στόμα ενός ιερέα ή γκουρού… μπορούν να μειώσουν τον φόβο του παθόντος, να αμβλύνουν, έστω και υποκειμενικά, για λίγο τον πόνο και να δώσουν κουράγιο στον ασθενή να αντέξει επίπονες θεραπείες.
Η Ράιντερ είναι πεπεισμένη ότι τα ξόρκια και οι επικλήσεις σε άγιους λειτουργούσαν ως ψυχολογική υποστήριξη των ασθενών – ένα είδος placebo: «Οι περισσότεροι γιατροί τον Μεσαίωνα δεν το εξηγούσαν βέβαια με αυτούς τους όρους, αλλά ο λόγιος Αραβας Κούστα ιμπν Λούκα ανέφερε σε πραγματεία του, τον 9ο αιώνα, ότι οι επικλήσεις βοηθούν «όταν ο ασθενής πιστεύει ότι λειτουργούν». Περιέγραψε έτσι ήδη από το 860 μ.Χ. το φαινόμενο του placebo.
Πηγή Deutsche Welle
