Από τη δεκαετία του 1980, ειδικοί υγείας στις ΗΠΑ ενθαρρύνουν το κοινό να επιλέγει γαλακτοκομικά με χαμηλά λιπαρά, όπως αποβουτυρωμένο γάλα και γιαούρτι light, αντί για πλήρη. Ωστόσο, ο Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ και άλλοι του κινήματος «Make America Healthy Again» (Κάντε την Αμερική Ξανά Υγιή) ζήτησαν πρόσφατα να «αναβαθμιστούν» το πλήρες γάλα και άλλα πλήρη γαλακτοκομικά στις επικείμενες κυβερνητικές «Διατροφικές οδηγίες για τους Αμερικανούς», δηλαδή στις επίσημες συστάσεις για το τι πρέπει να τρώει και να πίνει κανείς για καλή υγεία.
Οι ειδικοί στην υγεία εδώ και δεκαετίες προτείνουν τον περιορισμό των γαλακτοκομικών με πλήρη λιπαρά, καθώς είναι πλούσια σε κορεσμένα λίπη, τα οποία, όταν καταναλώνονται σε υψηλές ποσότητες, μπορεί να αυξήσουν τη χοληστερίνη και τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων. Επίσης, έχουν περισσότερες θερμίδες από τις εκδοχές με χαμηλά λιπαρά, κάτι που ενδέχεται να συμβάλει στην αύξηση βάρους ή στην εμφάνιση παχυσαρκίας. Αυτές οι συστάσεις ωστόσο στηρίζονταν σε παλαιότερες έρευνες που συσχέτιζαν μια διατροφή υψηλή σε κορεσμένα λιπαρά, χωρίς όμως να εξετάζουν ξεχωριστά τις ιδιαίτερες επιδράσεις των γαλακτοκομικών προϊόντων στην υγεία.
Εχουμε πει στους Αμερικανούς να προτιμούν τα γαλακτοκομικά προϊόντα με χαμηλά λιπαρά «χωρίς να έχουμε σχεδόν καμία απόδειξη» ότι είναι καλύτερα για την υγεία, λέει ο δρ Ντάριους Μοζαφαριάν, καρδιολόγος και διευθυντής του Ινστιτούτου Food is Medicine στο Πανεπιστήμιο Ταφτς.
Οταν εξετάζει κανείς τα πιο πρόσφατα στοιχεία σχετικά με το πώς τα γαλακτοκομικά επηρεάζουν την υγεία, διαπιστώνει ότι τα ευρήματα είναι αντικρουόμενα, λέει ο Ρίτσαρντ Μπρούνο, καθηγητής ανθρώπινης διατροφής στο Πανεπιστήμιο του Οχάιο. «Κάποιοι λένε ότι δεν βλάπτουν ούτε ωφελούν, άλλοι λένε ότι μπορεί να βλάπτουν λίγο, και άλλοι λένε ότι είναι πραγματικά πολύ ωφέλιμα».
Πλήθος μελετών που έχουν διεξαχθεί τις τελευταίες δεκαετίες έχουν εξετάσει, με μεικτά αποτελέσματα, το πώς επηρεάζουν την υγεία τα διαφορετικά είδη γαλακτοκομικών προϊόντων.
Για παράδειγμα, σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο και περιελάμβανε περίπου 74.000 ενηλίκους στη Νορβηγία, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι κατανάλωναν μεγάλες ποσότητες πλήρους γάλακτος είχαν 7% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου από καρδιαγγειακά νοσήματα σε σχέση με όσους κατανάλωναν μικρότερες ποσότητες.
Αντίθετα, μια άλλη μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο και παρακολουθούσε περίπου 3.100 ενηλίκους στις ΗΠΑ επί 25 χρόνια, κατέληξε σε διαφορετικά συμπεράσματα: όσοι κατανάλωναν μεγάλες ποσότητες γαλακτοκομικών με πλήρη λιπαρά (όπως πλήρες γάλα και τυρί) είχαν 24% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης πρώιμων ενδείξεων καρδιοπάθειας (συγκεκριμένα ασβεστοποίηση των στεφανιαίων αρτηριών) σε σχέση με όσους κατανάλωναν μικρότερες ποσότητες.
Μια μικρή τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή του 2016 είχε πιο ουδέτερα ευρήματα: η εφαρμογή μιας δίαιτας για τη μείωση της αρτηριακής πίεσης, η οποία περιελάμβανε πλήρη γαλακτοκομικά, μείωσε την πίεση εξίσου αποτελεσματικά με την ίδια δίαιτα που είχε όμως γαλακτοκομικά με χαμηλά λιπαρά.
Παράλληλα, άλλες έρευνες έχουν δείξει ότι η κατανάλωση γαλακτοκομικών με πλήρη λιπαρά δεν οδηγεί σε μεγαλύτερη αύξηση βάρους σε σχέση με τα αντίστοιχα χαμηλών λιπαρών.
Οπως συμβαίνει όμως συχνά με την έρευνα για τη διατροφή, πολλές από αυτές τις μελέτες ήταν παρατηρητικές χωρίς να μπορούν να αποδείξουν αιτιακή σχέση, ή είχαν μικρό δείγμα.
Παρ’ όλα αυτά, μια διεθνής ομάδα ειδικών στη διατροφή έγραψε τον Μάιο στο The American Journal of Clinical Nutrition ότι πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν πως, σε ό,τι αφορά την καρδιαγγειακή υγεία, καμία από τις δύο κατηγορίες δεν φαίνεται να υπερέχει. Δεν είναι ακόμη σαφές γιατί τα πλήρη γαλακτοκομικά συνδέονται ορισμένες φορές με καλύτερους δείκτες υγείας, σημειώνει ο Μοζαφαριάν. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι τα περισσότερα γαλακτοκομικά, όπως το γάλα, το τυρί και το γιαούρτι, περιέχουν όχι μόνο κορεσμένα λιπαρά, αλλά και άλλες κατηγορίες λιπών, τα λεγόμενα πολικά λιποειδή, λέει ο Μπρούνο. Τα πολικά λιποειδή –βάσει μελετών σε ζώα– ενδέχεται να μειώνουν τη φλεγμονή σε όλο το σώμα και να περιορίζουν την απορρόφηση της χοληστερόλης στο έντερο.
Μια ακόμη πιθανή εξήγηση σχετίζεται με την περίπλοκη δομή και την αλληλεπίδραση όλων των συστατικών που συνθέτουν τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Το τυρί, για παράδειγμα, παρότι έχει συχνά υψηλή περιεκτικότητα σε κορεσμένα λιπαρά, περιλαμβάνει επίσης ευεργετικά βακτήρια, πρωτεΐνες, βιταμίνες και πλήθος άλλων συστατικών που μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός μεταβολίζει το λίπος, εξηγεί ο Μπενουά Λαμάρς, διευθυντής του Κέντρου Διατροφής, Υγείας και Κοινωνίας στο Πανεπιστήμιο Λαβάλ του Κεμπέκ.
Το βούτυρο, αντίθετα, είναι ένα γαλακτοκομικό που δεν φαίνεται να προσφέρει τα ίδια πιθανά οφέλη, καθώς αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από κορεσμένα λιπαρά.
Για να εξηγήσουν γιατί τα πλήρη γαλακτοκομικά δεν προκαλούν αύξηση βάρους, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι προκαλούν και αίσθημα κορεσμού. Ενα φλιτζάνι πλήρες γάλα περιέχει σχεδόν διπλάσιες θερμίδες από ένα φλιτζάνι αποβουτυρωμένο, αλλά μπορεί να μας χορτάσει περισσότερο, εξηγεί ο Ντέιβιντ Τζέικομπς, ερευνητής διατροφικής επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα.
Παρ’ όλα αυτά, τα επεξεργασμένα γαλακτοκομικά, όπως το σοκολατούχο γάλα και τα παγωτά, συχνά περιέχουν μεγάλες ποσότητες προστιθέμενων σακχάρων.
