Φαίνεται λίγο γελοίο. Μια μέθοδος αυτοβοήθειας, γνωστή ως τάπινγκ, κατά την οποία ασκείται πιεστική θεραπεία με τα ακροδάχτυλα, συνδυάζοντας αναπνευστικές ασκήσεις και θετικές επιβεβαιώσεις για την αντιμετώπιση αρνητικών συναισθημάτων, έχει εγείρει ερωτήματα σε ορισμένους επαγγελματίες ψυχικής υγείας. «Είμαι ασφαλής στο αυτοκίνητό μου», λέει μια γυναίκα σε βίντεο στο TikTok, εφαρμόζοντας την τεχνική. Με ένα δάχτυλο χτυπά ελαφρά το πάνω μέρος του κεφαλιού της, έπειτα το πλάι του φρυδιού της και στη συνέχεια το κέντρο του πιγουνιού της. «Είμαι το καταφύγιό μου», προσθέτει. Στο βίντεο εξηγεί ότι η οδήγηση χωρίς παρέα αποτελεί για την ίδια πρόκληση, ωστόσο το τάπινγκ τη βοήθησε να μειώσει το άγχος και να επανασυγκεντρωθεί.
Παρόμοιες αφηγήσεις βρίσκονται εύκολα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια το τάπινγκ έχει παρουσιαστεί σε podcast ευεξίας, τηλεοπτικές εκπομπές, ακόμη και σε λίστες ευπώλητων τίτλων. Ως αποτέλεσμα, η πρακτική, γνωστή και ως τεχνική συναισθηματικής απελευθέρωσης ή EFT, έχει αποκτήσει φανατικούς οπαδούς και έχει εξελιχθεί σε μια επικερδή επιχείρηση. Ωστόσο, πολλοί ειδικοί παραμένουν επιφυλακτικοί απέναντί της.
Από πού προήλθε
Το τάπινγκ, που εντάσσεται στην ενεργειακή ψυχολογία, προήλθε από μια τεχνική γνωστή ως θεραπεία νοητικού πεδίου (Thought Field Therapy – TFT), η οποία αναπτύχθηκε από τον ψυχολόγο Ρότζερ Κάλαχαν τη δεκαετία του 1980. Την επινόησε ενώ εργαζόταν με μια ασθενή που αντιμετώπιζε σοβαρή φοβία για το νερό – μια κατάσταση που προσπάθησε να θεραπεύσει με διάφορες προσεγγίσεις, συμπεριλαμβανομένης της θεραπείας έκθεσης στην πισίνα. Μια μέρα, όταν η ασθενής παραπονέθηκε ότι ακόμη και η θέα του νερού τής προκαλούσε στομαχόπονο, ο Κάλαχαν της πρότεινε να χτυπήσει απαλά την περιοχή κάτω από το μάτι της – ένα σημείο που, σύμφωνα με την παραδοσιακή κινεζική ιατρική, αντιστοιχεί στον «μεσημβρινό του στομάχου». Κατά τον ίδιο, ύστερα από δύο λεπτά χτυπήματος, η ασθενής ανέφερε ότι ο πόνος στο στομάχι είχε εξαφανιστεί – και μαζί του και ο φόβος της για το νερό.
Εντάσσεται στην ενεργειακή ψυχολογία και προήλθε από μια τεχνική γνωστή ως θεραπεία νοητικού πεδίου, η οποία αναπτύχθηκε από τον ψυχολόγο Ρότζερ Κάλαχαν τη δεκαετία του 1980.
Από εκεί και πέρα ο Κάλαχαν ανέπτυξε τη θεραπεία νοητικού πεδίου, υποστηρίζοντας ότι για να υπάρξει αποτελεσματικότητα, σε ορισμένες περιπτώσεις είναι απαραίτητο να αγγίζονται συγκεκριμένα σημεία βελονισμού με καθορισμένη σειρά. Η θεραπεία νοητικού πεδίου απορρίφθηκε από την επιστημονική κοινότητα της ψυχολογίας, εν μέρει επειδή δεν υπάρχει τρόπος να μετρηθούν οι ενεργειακοί μεσημβρινοί, αλλά ούτε υπάρχουν και αποδείξεις που να τεκμηριώνουν την ύπαρξή τους. Ωστόσο, τη δεκαετία του 1990, ο Γκάρι Κρεγκ, απόφοιτος του Πανεπιστημίου Στάνφορντ και μετέπειτα χειροτονημένος διάκονος, ανανέωσε την τεχνική και δημιούργησε μια απλοποιημένη εκδοχή της, την οποία ονόμασε τεχνική συναισθηματικής απελευθέρωσης (Emotional Freedom Technique – EFT).
Οι υποστηρικτές της EFT ισχυρίζονται ότι το τάπινγκ δεν περιορίζεται μόνο στην ανακούφιση από το άγχος και το στρες, αλλά μπορεί επίσης να συμβάλει στη βελτίωση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης, της διαταραχής μετατραυματικού στρες, των εθισμών και του χρόνιου πόνου, μεταξύ άλλων. Σήμερα πολλοί επαγγελματίες καταβάλλουν εκατοντάδες δολάρια για να παρακολουθήσουν μαθήματα EFT ή για να αποκτήσουν επίσημη πιστοποίηση.
Παρότι έχουν διεξαχθεί πάνω από 200 μελέτες για το τάπινγκ των μεσημβρινών, το συνολικό ερευνητικό υλικό δεν είναι τόσο ισχυρό όσο ίσως φαίνεται. Πολλές από τις μελέτες που υποστηρίζουν την αποτελεσματικότητα της EFT παρουσιάζουν προβλήματα – όπως συγκρούσεις συμφερόντων, περιορισμένο μέγεθος δείγματος, στατιστικά σφάλματα και έλλειψη επιστημονικής αυστηρότητας. Για τους λόγους αυτούς, διακεκριμένα μέλη της Αμερικανικής Ενωσης Ψυχολογίας έχουν δηλώσει ότι η προώθηση της EFT στηρίζεται σε ψευδοεπιστημονική βάση.
«Μια προσεκτική εξέταση των στοιχείων αρκεί για να τα καταρρίψει», λέει η Κασάντρα Μπονές, επίκουρη καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Νέου Μεξικού και κύρια συγγραφέας ενός σχολιασμού, που έχει αξιολογηθεί από ομότιμους και δημοσιεύτηκε το 2024, στον οποίο εξέφρασε την ανησυχία της για την ποιότητα της έρευνας γύρω από την τεχνική συναισθηματικής απελευθέρωσης και αμφισβήτησε την αποτελεσματικότητά της.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η EFT είναι αναποτελεσματική, λένε οι ειδικοί. Οσοι εφαρμόζουν την τεχνική καλούνται συχνά να σκεφτούν ή να αντιμετωπίσουν καταστάσεις που τους προκαλούν φόβο ή δυσφορία – κάτι που αποτελεί μορφή θεραπείας έκθεσης, μια μέθοδος που είναι ευρέως αναγνωρισμένη για την αποτελεσματικότητά της στη ρύθμιση των συναισθημάτων. Το τάπινγκ περιλαμβάνει επίσης τη συνειδητή αφιέρωση χρόνου για να διερευνήσει κανείς τις σκέψεις του – μια διαδικασία που, σύμφωνα με πολλούς θεραπευτές, μπορεί να βοηθήσει το άτομο να κατανοήσει καλύτερα τη συμπεριφορά του. Στην ουσία, το τάπινγκ είναι «ένα συνονθύλευμα παρεμβάσεων – μερικές από τις οποίες, είμαι βέβαιος, είναι αρκετά αποτελεσματικές», λέει ο Ντέιβιντ Τόλιν, διευθυντής του Κέντρου Διαταραχών Aγχους στο Νοσοκομείο Institute of Living στο Χάρτφορντ του Κονέκτικατ. Ωστόσο, προσθέτει, δεν υπάρχουν μελέτες υψηλής ποιότητας που να αποδεικνύουν ότι το τάπινγκ από μόνο του είναι το ενεργό στοιχείο που φέρνει το αποτέλεσμα.
Επιφυλάξεις και ηθικά διλήμματα
Παρά την έλλειψη ισχυρών αποδεικτικών στοιχείων, ορισμένοι ασθενείς και θεραπευτές επιμένουν ότι το τάπινγκ πραγματικά βοηθάει. «Δεν αντικαθιστά τις καθιερωμένες βέλτιστες πρακτικές για τη θεραπεία της διαταραχής μετατραυματικού στρες (PTSD), της κατάθλιψης, των εθισμών ή άλλων σοβαρών ψυχικών παθήσεων», εξηγεί ο Ντέιβιντ Φάινσταϊν, ο οποίος μαζί με τη σύζυγό του δίνει μαθήματα και πιστοποιήσεις στην ενεργειακή ιατρική. Ωστόσο, κατά τη γνώμη του, η τεχνική μπορεί να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα αυτών των θεραπειών.
Η Μελίσα Λέστερ, ψυχοθεραπεύτρια στο Σάντι Σπρινγκς της Τζόρτζια, αναφέρει ότι έχει διαπιστώσει πως το τάπινγκ μπορεί να προσφέρει άμεσα οφέλη, όπως ήρεμο και καθαρό μυαλό. Αποφάσισε να πάρει πιστοποίηση στην τεχνική αυτή επειδή ήθελε να προσφέρει στους θεραπευόμενους μια εναλλακτική λύση όταν πιο παραδοσιακές προσεγγίσεις, όπως η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία, δεν αποδίδουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
Η προσφορά μιας εναλλακτικής θεραπείας μπορεί πράγματι να είναι χρήσιμη για κάποιους ασθενείς, τονίζει η Κασσάνδρα Μπονές, όμως η ίδια εκφράζει επιφυλάξεις σχετικά με το κατά πόσον είναι ηθικό να προτείνεται μια προσέγγιση χωρίς αυστηρά επιστημονικά τεκμήρια.
Oπως επισημαίνει, ο «μεγαλύτερος φόβος» της είναι ότι ευάλωτα άτομα μπορεί να στραφούν στο τάπινγκ – και τελικά να διαπιστώσουν ότι δεν λειτουργεί. «Δεν είναι μια πραγματική μέθοδος ψυχολογικής θεραπείας», λέει.
